Alþýðublaðið - 10.09.1953, Blaðsíða 4

ALÞÝÐUBLAE JÐ
Firmntudagur 10. sept. 1&53*
ÖtgefiEdí: Alí-.ýCuflokkuríim. Ritstjóri og IbyrgCArmAftttT;
Haunibai Yaidimaxsson. Meðritstjóri: Helgi SæEnundaoiL.
FréttattJóri: Sigvaldi Hjáimarsson. BlaCaxnenn: Loftur Gu3-
mundsson cg Páli Beck. Auglýsingastjóri: Emma M&iler.
RítstjómariImax: 4&01 og 4902. AuglýsiQgasím.i: 49061 Af-
*rtiCs]nsurl: 4900. Alþýðuprentsmiðjan, Hverfiagöta t.
Áskriftarperð fcr. 15,00 i mán. f lausasölu kr. 1,00
Floíið sofandi að feigðarósi
EIN AF HELGUSTU
SKYLDUM samféiagsins er
sú að stuftla aft }>ví, að sem
allra flestir og helzt allir eigi
vift forsvaranlegt húsnæfti að
húa og fyrir sanngjarnt verð.
Húsnæðisleysi er, næst á eft
ir aívinnuleysi, eitt hið mesta
lamandi og tærandL böl, sem
menn hafa af að segja., Hcilsu
spillandi IiúsnæS; er eins og
eyðandi eldur. Þaft lamar hrek
*»g manndóm fullörðinna og
iveikir og sýkir þá uppýaxandi
æsku, sem við þaft verður aft
húa. — Þaft grandar því, sem
dýrmæflara er öiíum efnisleg
um verSmætum þjóðfélagsins.
— Það er ein h:n vetsta plága,
sem nú 'herjar þjóðfélögin,
enda er snúizt gegn henni af
alefli, hvarvetna þar, sem
nokkur vilji til mannræktar og
félagslegra umfoóta er ríkjandi.
Hér hefur öllum verðlags
hömlum á hiisnæöi verið létt
af. Það er eitt af verkum núver
andi stjórnar. Húsnæðisokur er
því ekki óþelfkt fyrirbæri, þó
að sumir húseigendur gæti hófs
í slíkum viðskipum og eigi
þannig ekkert ámæli skilið. En
það er stjórnarvöidunum að
þakkarlausu.
Húsnæðisleysi og heilsuspii!
andi húsnæði eru hinar alvar
legustu híiðar þessa máls. Hér
í Reykjavík ,eru menn nú und
ir veturinn hundruftum saman
húsnæðislausir og vita ekkert,
hvort eða hvernig þ’eim tekst
að úívega sér og sínum þak yf
ir höfuðið. Og svo eru það þús
undirnar, sem búa í heilsuspill
andi húsnæði. — Bæði í köld
um þakherbergiskytrum, í rök
um og dimmmn kjallarakomp-
nm og í hinum nötúrlegu, leku
og í aíla staða óþolandi bragga
ræksnum.
Allir vita, að vetrar er -von.
Og enginn hefur hugmynd um,
hvort hann verður mildur og
þíður eins og að undanförnu,
eða hvort við fáum harðan
frostavetur. Mundi þó vera
hyggilegra í þessu tilfelli eins
og mörgnm öðrum að húasí
fremur við hinu iila, því að
hið góða skaðar ekki.
Qg hvernig væru forráða-
mcnn Reykjavíkurfoorgar vift
því búnir að taka svipuðum
vetri og 1918? taka 25—30
stiga frostum nm lengri tírua?
Það er víst, að ekki mundi
þá sjái(a kala í sínum hitaveitu
íbúðum með varamiðstöðvar-
hitun.
En hvernig yrði líf þúsund
anna, sem í bröggunum foúa?
Líf fólksins, sem hýrist í köid
um þakherbergjum og kjöllur.
um, með hinum frumstæðustu
hitunartækjum, þar sem auk
j þess eru í mörgum tilfellum
hvorki vatn eða frárennsli. —
‘ Já, er fopft ekki nokkurt um-
hugsunarefnif einmitt nú, áður
* en haustar að, hvernig lífskjör
1 þessa fólks yrðu, ef harður
1 vetur bæri að garði?
: Hver sem íhugar þetta
vandamál í alvöru, hlýtur að
komast að ömurlegri niður-
stöðu. — Undir slíkum kring-
umstæðum er ekld annað sjá-
anlegt en að líf kvenna og
barna þúsundum saman gæti
verið í fuBkominni foættu. Og
• hér hefur verið flotið sofandi
að feigðarósi svo Iengi, að vafa-
laust yrði fátt til bjargar. —
Sem skyndiráðstöfuu til bráða
bifgða væri það þá einna helzt
J að grípa til djarflegra Ieigu-
námsheimilda og strangrar hús
næðisskömmtunar, svo að hið
vandaða húsnæði borgarinnar
yrfti notað til hins ýtrasta, og
kaldasta húsnæðið tæmt með
því móti. — Vafalaust yrði
[>etta þó ekki framkvæmanlegt,
nema til að bæta úr sárasta
neyðarástandinu.
| Þejjar braggarnir vora tekn
ir til íbúðar, máttu allir vita,
að þeir mundu ryðga niður á
pokkrum áram og verða flestir
ónothæfir um líkt leyti. Um
það þurfti því strax að gera á-
ætlun, að hafa byggt upp íbúð
arhúsnæði í árlegum áföngum,
1 svo að þessi hráðabirgðaslfýli
' stríðsáranna væru að fullu
leyst af hólmi, áður en þann
j vanda bæri að höndum, sem
j nú blasir við.
j En það er þetta, sem EKKI
[íefur verið gert. Það er þessi
fyrirhyggja, sem EKKI heíur
verið við höfð. — Og þess
vegna eru húsnæðismál margra
þúsunda Eeykvíkinga orðin
hin ískyggilegustu vandamál.
Fæsí á fiestum veitingastöðum bæjarins.
—- Kaupið blaðið um leið og þér fáið ySur
kaffi.
TUTTUGU OG ÁTTA AR
eru nú liðin síðan brezki vís-
indamaðurinn og landkönnuð-
urinn P. H. Fawcett oíursti
týndist ásamt eldi ‘syni sín-
um, og öðrum, ungur leið-i
angursfélága, einhvers staðar
á frumskógasvæði Matto
Grosso í Mið-Brazilíu. P.
H. Fawcett var víðkunnur
maður fyrir rannsóknarferði-r
sínar um frumskógasvæði Suð
ur-Amerífcu, sem fornleifafræð
ingur og mannfræðlngur. en
ef til vill fyrst og fremst fyrir
frábæra dirfsku og dugnað. Um
tvo tugi ára hafði hann ferð-
ast um þau svæði iarðar, sem
hvítum mönnum voru hættu-
legust yfirferðar og örðugust,
ekki aðeins fyrir hin óhagstæð
ustu náttúruskilyrði, heldur og
fyrir þá sök; að þau eru byggð
villtum þjóðflokku.n, sem eru
flestir öllium' framandi mönn-
um fjandsamlegir. Fawcett
tókst samt að brjótast lengra
inn á þessi frumskógasvæði
heldur en nokkrum öðrum hvít
um manni hefur tekizt, fyrr
eða síðar, og vísindalegur árang
ur af ferðum hans var ómetan
Ie.gur. Sjálfur trúði hann því.
að á þessum frumskógasvæð-
um væri að finna sannanir fyr
ir asfafornri mermingu, spor
löngu liðinha kynþátta, sem
myndu, ef þau finndu.st, leysa
margar dulargátur, sem forn-
leifafræðingar og mannfræð-
ingar megnuðu ekki að leysa.
og sem enn þann dag. í dag
hafa revnzt vísindunum ofur-
efli. Honum auðnaðist að
finna nokkrar ..týndar borgir“
á þessum svæðum, en þóttist
bess fullviss. að rúsíir enn ejdri
borga dyldust lengra inni í
frumskóeunum. Flugmenn. sem
fa.rið hafa yrfir be^si si’æði á
síðasta áratug. staðfesta. að sú
tilíráta hans hafi verið rétt. en
enn hefur engum tek’zt aft kom
aot bsnp'að til rannsóknar,
þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir.
Enda þótt vísindalegur árang
ur þessara leiðangra P. H.
Fawcett hafi gert liann kunn- 1
astan meðal lærdómsmanna á
því sviði, er það þó annað, Eem 1
gert' hefur nafn hans frægasí j
hjá almenningi, og þótt furðoi- j
legt megi heita, þá á Fawcett
sjálfur engan, eða að minnsta
kosti ekki nema óbeinlinis,!
þátt í því, að svo keíur orðið. j
Skömmu eftir að víst þótti, að J
hann hefði týnzt inni í frum-
skógasvæðinu, tóku nefnilega
að berast fregnir um það, að
hinir og þcssir ferðalangar
hefðu hefðu ýmist séð hann,
eða frétt til hans, og var ýmist
sagt, að hann væri fangi villtra
Indíána kynþátta þar, eða hefði
gerzt höfðingi þeirra. Gerðust
ýmsir til að leggja trúnað á
þessar fregnir, og var stoínað
til nokkurra leiðangra inn á
frumskógasvæðið í því skyni
að frslsa P. H. Fawcett ú.r
höndum villimannanna, eða
að minnsta kosti að komast að
því sanna í málinu, en enginn
þeirra bar tilætlaða árangur.
Það er að vísu ekki einsdæmi,
að slíkar sagnir myndist um
menn, sem hverfa voveiflega,
eftir að hafa getið sér frægðar
orð fyrir dirfsku sína og hug-
rekki, og má í því sambandi
i benda á sögur, sem mynduð-
P. H. Fawcett ofursti.
ust á sínum tima varðandi
hvarf Roalds Amundsen. ,
Fyrir skömmu barst mér í
hendur bók um rannsóknarleið
angra P. H. Fawcetts ofursta
samin af honurn sjálfum,
en yngri sonur hans, Brian
Fawcett, hefur búið hana
undir prentun og ritáð að
henni formála og eítirmála,
áuk þess sem iiann hefur
fellt inn í hina upprunalegu
frásögn kaíia úr ferðadagbók-
um föður síns til uppfyllingar
og skýringar. Handrifið að
ferðasögunni, ásamt ferðadag-.
bókunurn. var í vörzlu eigin-
konu Fawoetts eldri. en þar ^
sem hann hafði lagt svo fyrir,1
að ferðasagan skyldi ekki gef- :
in út fyrr en annað hvort vrði.
að hann kæmi aítur og ..Iyki
við síoasta kaflann", eða full- j
víst mætti telja. að hann kæmi i
ekki aftur, er það fyrst nú, að
þessi m-erklega bók keimur fyr
ir almenningssjón:r, en kona
banis lifði og dó í þeirri von. að
fyrr eða síðar myndu þeir, eig
inmaður hennar og sonur, koma
aftur heilir á húfi.
Ferðasaga þessi skipar höf-
undi símirn í fremstu röð ferða
sagnahöfunda fy.rr og síðar, að
dómi margra 'erlendra gagn-
rýnendá. Hún h&fur orðið met-
sölubók með enskumælandi
þjóðum, og þe.gar verið þýdd
á fjölda tungumála, þar á rneð
al bæði á sænsku og .döhsku.
Nafn P. H. Fawcetts er því enn
einu sinni á vörum almetm-
ings, og þjóðsagnirnar, sem
mynduðust um hvarf hans og
félaga hans, hefur rifjast upp
Enda þótt freistandi væri að
segja nánar frá efni bókarinnrt
ar, verður það ekki gert að
þessu sinni, þar eð því verða
ekki heldur gerð ne.in við’un-
andi skil í stuttri blaðagrein.
Hins vegar ætla ég að evdur-
.segja að 'r.okkru bann kafla
eftirmálans, sem fjailar um
fyrrnéfndar þjóðsagnir, varð-
andi hvarf höfundarins, en eft
irmálinn er, eins og áður' er
frá sagt, saminn af yngri syni
höfundarins.
Fyrstu fregnirnar, sem: bár-
ust um það, að P. H. Fawcett
væri á lífi, áttu rætur sínar
að rekja til verkfræðings eins,
Roger CourteviIIe að nafni, en
hann hafði ferðast í bifreið
sinni um þvera Brazilíu. og
var kona hans í för með hon.
um. í fylki einu í Mið ©razilíu
þar sem þjóðvegurinn liggur
um óbyggt svæði, kvaðst hann
hafa séð hvítan mann, aidur-
hnigin og tötrum búinn, sitja í
nánd við veginn. Þar eð verk-
fræðingurinn átti ekki von
nsinnra hvítra manna á þessu
svæði, tók hann gamla mann-
inn tali. Kvaðst hann heita
Fawcett, en gaf ekki neinar
nánari upplýsingar varðandi
veru sína á þessum stað, enda
kvað verkfræðingurinn hann
hafa virzt mjög utan við sig,
og hafi hann boriö öll merki
þjiáninga og öruðgleika. Ékki
hafði verkfræðingurinn, að .því
er hann fullyrti við Fawcett
vngri, neitt heyrt áður minnzt
á hvarf P. H. Fa.wcetts, ekki
held.ur á rannsóknarferðir hans
og það var ekki fyrr en hann-
kom til Lima, að hann hafði
Iiugmynd um, hver sá maður
myndi hafa verið, er hann átti
þarna ta lvið. „Annars hefði
ég sannarlega revnt að koma
horjujri til' mannabyggða“.
Reyndi verkfræðingur þessi
síðan að fá blaðahringi í Banda
ríkjunum til áð safna fé í þvi
skyni að efna til lei'ðangurs, er
finndi Fawcett, en blöðin voru
ekki trúuð á sögu hans og varð
ekkert úr framkvæmdum í
bili. Þetta geriðst árið 1927,
tveim árum eftir hvarf Faw-
cetts.
Ari síðar lagði þó Ieitarleið
Frh. á 7. síðu.

Rústir hinna ,,týndu“ borga hafa víða íundist í frumskógum
Suður-Ameríku. •