Alþýðublaðið - 30.12.1954, Qupperneq 4

ALÞÝÐUBLAÐSÐ
Fimmtudagur 30. des. 1954
N
S
*
%
S
s
.s
:*
s
' s
K
s
%
s
s
t
s
s
s
s
s
s
s
*
s
S
s
s
s
s
s
s
s
s
s
s
V
s
s
s
s
s
5
s
s
s
s
s
s
s
s
*
s
s
s
s
s
s
s
s
s
s
s
s
s
s
s
s
s
Útgefandi: Alþýðuflo\\urinn.
Ritstjóri: Helgi Sæmundsson.
Fjéttastjóri: Sigváldi Hjálmarsson.
Blaðamen/i: Björgvin Guðmundsson og
Loftur Guðmundsson.
Auglýsingastjóri: Emma Möller.
Ritstjórnarsímar: 4901 og 4902.
Aitglýsingasími: 4906.
Afgreiðslusimi: 4900.
Alftýðttfrrentsmiöjan, Hverfisgötu 8—10.
Ás\riftarverð 15)00 á mánuði. t lausasölu IJOO.
RÖDD AÐ A USTAN
Baldur Bjarnason:
Þriðja grein
SKRIF Alþýðublaðsins
um .raforkumál Austfirð-
inga. og Vbstfírðinga hafa
orðið til þess. að tveir niæt-
ir embættlsmcnn, Jakob
Gíslason og Eiríkur Briem,
snúast til varnar fyrir rík-
isstjórnina. Málstaðurinn
er hins vegar með þeim
hætti, að vörnin verður
harla óhönduleg, enda mun
hér nánast um að ræða kurt
eisi við yfirboðara. Slík
framtakssemi er dyggð, ef
hún reynist pafnframt þjón
usta við sannleikann. Jakob
og Eiríkur sleppa sæmilega,
því að þeir fara naumast
með bein ósannindi. En þeir
forðast að rökræða aðalat-
riðin í gagnrýni Alþýðu-
blaðsins, svo að aíhugasemd
þeirra skiptir ]itlu máli
nema að einu !eyti. Þeir
fullyrða. að aldrei hafi stað
ið t'.l að virkja Lagarfoss og
Dynjandisá og að heimild-
arlögin frá 8. apríl í vor
hafi aðeins verið sett til að
sýnast. Þetta geta þeir bezt
um borið, og er vitnisburð-
urinn sannarlega þakkar-
verður. Hann hefur þegar
reynzt réttur, en óneitan-
lega er hart að una því, að
Alþingi íslendinga sé gert
að pólitísku brúðuleikhúsl.
Morgunblaðið birtir á tí-
undu síðu sinni í gær á-
minnzta athugasemd Ja-
kobs Gíslasonar og Eiríks
Briem. Á sömu síðu blaðs-
ins getur að lesa grein um
rrjfcrrkumál Austfirðinga í
tilefni síðustu atburða. Hún
er rödd að ausian. Höfund
ur greinarinnar er Sveinn
Jónsson á E-giIsstöðum, sem
lengi hefur verið forustu-
maður Siálfstæðismanna á
Austfjörðum og frambjóð-
andi beirra hvað eftir ann-
að við al.þi ng'skosningar.
Sveinn er ekkert royrkur í
máli. Hann gagnrýnir rík-
isstjórn og alþingi af engu
minnj vægð en Alþýðublað
ið. Hér eru nokkrar athvgl-
isverðar tilvitnanir í grein
hans:
„Jólaboðskapur þessi
mun fáum Austfirðingum
vekja jó’agleði, fremur
mun hann vekja undrun
og gremju í hugtsm flestrar
Austfirðinga . . . Þe-ssi til
högun ríkisstjórnarinnar
ber heht þann keim, að
ríkisstjórnin sé nú svo að
þrengd að milljónum, að
að hún verði að velja þær
leiðir í umbótamálum,
sem frekast eru til fjár,
jafnvel þó að þær séu ó-
hagstæðari þeim, er þeirra
eiga að njóta, en aðrar ó-
dýrari milljónir, enda þó
þær verði að vera á kostn-
að eftirsóttustu lífsþæg-
inda þjóðféíagsþegnanna.
... Til munu þeir menn
hér á Austurlandi, sem
fallizt geta á þessa tilhög-
Un ríkisstjórnarinnar, en
margir munu þeir ekki
vera.“
Sveinn á Egilsstöðum
leggur til í niðurlagi grein-
ar sinnar, að hvert byggðar
lag á Austurlandi samþykki
og opinberi eftírfarandi:
1. Mótmæli gegn því, að
byrjað verði d vii’kjun í
Grímsá, sem tefur raunhæf
ar framkvæmdir í máljyu í
5 ár.
2. Krefjist þess, að þegar
á næsta vori verði hafin
línulagning frá Laxá og á-
herzla lögð á það, að því
verki ljúki fyrir næsta
haust.
3. Þeim 18 milljónum,
sem ætlaðar eru til virkjun-
ar Grímsár, verði varið í
undirbúning að virkjun Lag
arfoss sem lið í rafveitu-
kerfi Norður- og Austur-
lands eða í línulagningu fyr
ir héraðsveitur um Austur-
land.
Þetta er fyrsta röddin,
sem leggur orð Austfirð-
inga sjálfra í belg umræðn-
anna. Sjálfsagt eiga fleiri
eftir að láta til sín heyra.
Hafi ríkisstjórnin og sér-
frseðingar hennar verið í
vafa um afstöðu Austfirð-
inga, þá .hlýtur slæmum
samgöngum að vera. um að
kenna. Óskir þær og kröfur,
sem. Sveinn á Egilsstöðum
setur hér fram, eru sem sé
í samræmi við ályktun, sem
raforkumálanefnd Austur-
lands sendi frá sér til ríkis-
stjórnarinnar af fundi á Eg-
ilsstöðum 13. desember! Og
sú ályktun var aðeins ítrek-
un þess, sem Austfirðingar
hafa lengi viljað í þessu
efni.
Aðrar fréttir eru þær, að
Tíminn er hættur að skrifa
um málið. Kannski hefur
honum borizt gerin frá Þor-
steini á Reyðarfirði?

Áramófadamleifcur
1 i
verður í Alþýðuhúsinu, Kársnesbraut 21, á gamlárskvöld.
Stjómin.
Á .MEIMSSTYR JALDAR-1
ÁRUNUM og hernámsárun-'
um 1940—1944 létu Þjóðverj-
a'r afgamlan hershöfðingja,
Petain marskálk, fara að nafn
inu til með æðstu völd Frakk-
íands. Petain hafði á yngri
árum verið einn af áköfusfu
andstæðingum Dreyfusar og
og varð þá fyrst þekktur mað-
•ur í Frakklandi. I'l var hans
fyrsta gangá. í fyrri heimstyrj
öld var hann einn af aðálhers
höf.ðingjum Frakka og sýndi
s'g ,að víarej snjall he.rshöfð-
ing'. Stjórnaði hann meðal
annars vörninni við. Verdun.
Tvfibentur var hann á þeim
árum, og lék grunur á. að hann
vildi gjarna semja . frið við
Þýzkaland áður en þýzka keis
aradæmið hryndi í rústir og
hann af þeim ástæoum þætt-
ist vera í váfa um sigur Frakka
og Englendinga.
ÓHREINN FERILL.
Stjórnmálaferill Petains á
millistríðsárunum var mjög
óhreinn, og hafði hann náin
sambönd bæði við konungs-
sinnana frönsku og ú.tlenda og
innlenda fasista og nazista.
Þegar hann varð ríkisstjóri
Frakklands var hann ekki ann
að en handbendi Lavals. hins
illa og hrekkvísa landráða-
manni sem var aðal kvisiing-
ur Fralcklands á þessum árum.
Voru þeir kumpánar ,svo að
segja fylgislausir í Frakklandi
og hataðir af nærri öllum
landslýð sem vonlegt var.
Mörg verstu hryðjuverkin í
Frakklandi voru íramin með
þejrra samþykki og í beirra
nafni á þessurn árum. Ósigur
Þjóðverja varð þess valdandi,
að þeir misstu cll völd. Laval
var pkotinn og Petalin dó í
fangelsi 90 ára að aldri ein-
mana og ærunni sviptur.
HREYFING DE GAULLE.
Flestir skyldu nú ætla, að
Frakkland væri nú laust við
myrkr.v öíðingjana, en s.vo
reyndist ekki vera. — Frakk-
land fékk brátt sinn sjöunda
myi1kra)höfðíng!ja, setm sé de
Gaulle hershöfðingja. Þessi
merkilegi maður hafði á heim
styrjaldarárunum og hernáms
árunum stjórnað baráttu
hinna frönsku herja á móti
Þjóðverjum. í skoðunum var
hann afturhaldssamur, næst-
um bví konungssinní. og bafði
verið vinur Petains marskálks,
en leiðir þeirra skíldu 1940,
begar Petain marskálkur gekk
Þjóðverjum á hönd, de Gaulle
var nefnilega einlægur fransk
ur föðurlandsvinur og gat
ekki hugsað sér að gerast hand
bendi Þjóðverja. Á heimsstyrj
aldarárunum varð hann að
vinna með mönnum úr öllum
flokkum i Frakklandi, og hin
pólitísku sjónannið hans
breyttust dálítið við það. Hann
serðist nú að sumu leyti dá-
lítið víðsýnní en áður. Þegar
heim kom eftir ósigur Þýzka-
lands, gerð'st hann talsmaður
samvinnu allra flokka og vsi-ð
að nafninu til ríkisstjóri Frakk
lands þangað til búið var að
kjósa ríkisforseta og veita
hinu fjórða lýðveldi Frakk-
Iands nýja stjórnarskrá, en
svo mjög sveið honum valda
missirinn á eftir, að hann j
stofnaði pólitíska hreyéingu
sjálfum sér lil framdráttar.
Stefnuskrá þessarar hreyfing-
ar var mjög óljós, en leiðtog-
inn sagði, að henni væri beint
gegn hinu franska flokkskerfi
og vildi takmarka vald þings-
ins og auka vald ríkisíorset-
ans. Auk þess var hreyfjngu
þessari beint á móíi varkalýðs
flokkunum, og surnum fylgis-
mönnum hennar var meira að
segja illa við Gyðinga. í stuttu
máli sagt,- Hér var um að ræða
hál.ifas'istiska 3Áeyf:ngu, sem
minnir mest á hr-eyíingu Bou-
langers, og de Gaulle hafði þar
með valið sér það grátbroslega
hlutskipti að verða eftirmaður
hershöfðingjans á svarta hest
inum og hinn sjöundi myrkra
höfðingi Frakklands.
HORFINN ÚR SÖGUNNI.
De Gaulle stendur í sið-
ferðilegu, menningarlegu og
andlegú tilliti hærra en fyrir-
rennarar hans, en hann hefur
sömu • póElísku sjónarmið og
þeir, aðeins í m Idara formi.
Þó að hann sé litill stjórnmála
maður hefur hann meiri póli-
t.íska reynslu en hinir sex aðr
ir myrkrahershöfðingjar, sem
á undan ’nönum voru og hreyf
ing hans náði þar af leiðandi
m kiu fylgi í Frakídandi. Urn
skeið .mun hann hafa haft
meira en fjórða part kjósenda
á sínu bandi, en hin örugga
andstaða vinstri flokkanna og
miðfiokkanna v.ð þessa hreyf
ingui, sundurlyndi de Gaulle
rnannanna sjálfra og siðast en
ekki sízt sameiginleg ósk a-llra
Frakka að forðast alla innan-
landsárekstra af of: hrottajegrr
tsgand, a’It þetta hefur hjálp-
azt að ti-1 þess að tvístra afturr
halrúhreyfingu’ de Gaulle og
minnka fýl'gi hennar, svo að
nú er hún afll'aus, sundruð og
lítils megnug.
GÆFA FRAKKLANDS.
Vafalaust á Frakkianrþ eftir
að fá sinn áttunda og ef til
vi'I sinn niunda myrkrahers-
höfðingja, en enginn veit fyrir
fram um örlösr be.rra. Benda
má á það, að í Frakklandi vant
ar myrkravöldin þá þýðingar-
mestu stoð, sem íasismi og
naz:i-m|. oft hrý'a stuðzt við,
nefnile?a lande’gnaaðal. Hann
h-efur ekki verið ba>* ,-t-iI síðan
féúvíðri . sUómarbvltingatínn-
ar mikhi sópuðu honum burt
1789—1793. — var gæfa
Frakklands.
Balrlur Bjarnason.
ABBEY-LEIKHÚSIÐ í Dubl
in hóf sýningar fyrir réttum
50 árum, hinn 27. desember
1904. Stofnun leikhússins átti |
sér langan aðdraganda. Árið
1891 stofnaði William Butler
Ycats írska bókmenntafólagið
í London, og ári síðar stofn-
aði hann bókmenntafélag í
Dublin. Árið 1893 var Gaelic
League stofnað undir forvstu
Douglas Hydes og Eoin Mac
Neills. Var markm.ð þess að
endurvekja. áhuga iandsmanna
á írsku. máli og erfðum.
Á árunum 1392—99 var
rnikið um það ræti að stofna
leikhús í Londjn cða Dublin
til þess að sýna írsk leikrit,
og meðal margra fvlgismanna
háns voru Lady Gregorv og
Edward Mart.yn, bæði snjallir
leikritanöfundar. Leiddi þetta
til stofnunar írska bókmennta
leikhússins (Irish Litererary
Theatre) í janúar 1899. Það
leikhús starfaði af miklu fjöri
í þrjú ár og leiddi til stofn-
unar Þ j ó ðíe ikh úsSfélagsins
(Irish National Theatre Soci-
ety) 1902, sem efnd: til nokk-
urra leiksýninga, þ. á. m.
fyrstu leikritanna eít'ir Lady
Gregory og .John Millington
'Synge. Lieikfélag þetta efndi
til gestaleiksýninga í London
og hlutu þær mikia viðutkenn
ingu. Við það tækiíæri kynnt
ist Miss A. E. F. Horniman
léikstarfinu. og varð það t.l
þess að hún bauðst til að
kaupa leikhús handa leikfélag
inu. ILófust samningar um le'.k
húskaup /Og rekstur snemma
á árinu 1904, en svo lengi
dróst að afla leyfa til rekstr-
arins, að húsið var ekki opnað
fyrr en á þriðja í jólum það
ár. Á fyrstu sýningunum voru
sýnd fjögur leikrit í einum
bætt': On Baile’s Strand og
Catli’een NijHouíihan eftjir
Yeats, Spreading of tho News
(í Forsæludal) eftir J. M.
Synge.
Á fyrstu árunum átti leik-
húsið erfitt uppdrátar. Fátækt
almennings var mikil, og því
erfitt að innhe'mta nógu háan
a.ðgang=eyri. Auk þess sýndu
h'n írsku yfirvöld þsssu fyrír-
tæki oft fullan fiandskap.
Einn af aðalstofnendum leik
hússins. skáldið W. B. Yeats,
var frU'tjóri )!eikhús:s':nri frá
®tofnun þes« ?g bar til hann
dó, árið 1939." Voru f\=t leik-
”ita hans frumsýnd í leikhús-
inu. En auk þess frumsvndi
Teikhúsið öll helztu leikrit
írskra skálda, þ. á. m. einnig
nökkur eikr't eftir Bernard
Shaw. sem eigi var leyft að
sýna í Londo'n á þeim tíma sök
um banns leikritaskoðandans.
Meðal hjnna merkustu þe'.rra
auk þeirra. sem áður getur,
má nefna leikritin eftir Seán
O'Casev. Júnó o; páfuglinn,
The Slíadow of a Gunman,
Tbe Plough an'l thc Stars og
The Silver Tassie.
Að sjálfsöffðú' hefur leikhús
i.ð einnig sýnt fjölda erlendra
leikrita, svo sem Brúðuheim-
ili Ibsens, Ríki Drottins ef-tir
Martínez Sierra, Dr. Knock
eftir Bomains og Jón Keisara
eftir O’Neill.
S.'ðan 1924 hefur le'.khúsið
notið ríkisstyrks og er nú
v>é’zta Vjprfcunaælasndi leibhús
írlands. Ernest Blyth, sem nú
er leikhússtjóri, var kjörinn í
leikhúsráðið 1935 og ráðinn
forstjóri 1911. Hann var full-
trúi ír.ska þióðleikhússins við
oprun 'Þjóðleikhúss íslands
1959. ’
Framh. á 7. síðu.