Vísir - 12.09.1929, Blaðsíða 5

Vísir - 12.09.1929, Blaðsíða 5
V I S I R Fimtudaginn, 12. sept. 1929. Eggert Stetánsson söngvari. þelta sem hr. Eggert Stefánsson hefir til með að gera á stundum. Við eigum að lialda Eggert Stefánssyni hér lijá okkur og lœra að þola liann — láta hann þrælast á okkur hér og^ sýna okkur svipbrigði náttúrunnar í söng sínum. Það væri betra en ef landið borgaðí honum stór- fé fyrir að syngja ekki. Reykjavík, seplember -1929. Jóhannes S. Kjarval. Nokkurar myndir á listgildi hans eru gefnar hér lesendun- um, eftir nákvæma rannsókn á tveimur söngkvöldum hans í Gamla Bíó. Rödd hans er stundum eins og blá i gegn, af kulda, hás, biðj- andi og varasöm, eins og smala- drengs, sem kemur hrakinn frá gegningum. Röddin er þá lika stundum viðkvæm og f ull af að- dáun, sem er sammæld tilfinn- ingalífi alþýðufólksins, sem lif- ir lífi nægjuseminnar í vinsemd við alt og alla. En þessi undarlega rödd er þeim breytingum undirorpin, að liún fyllist stundum hatri, sem gerir málróminn geigvænlegan og setur marglitt myrkurfarg á tónana. Eggert Stefánsson reynir ekki að gera sig betri en hann er. Hann kemur til dyranna eins og hann er klæddur — skap- brígðisöngvari — og það er ómaksins vert að þekkja hann og skilja, því sé nokkur söngv- ari íslenskur til, þá er hann það. Stundum likist söngur Egg- erts meira brimnið í f jarska en menskra manna söng. Þá er náttúra hans í general epos — að greiða fyrir tónhreimum, er síðar koma. Er það öræfanátt- úra eðlis hans, sem ræður þar að nokkuru, en heimsborgar- sjálfstæði hans sumt. Hin saklausa barnsrödd þessa mikla svipbrigðis- og skap- gerðarsöngvara hefir ekki verið svikin um neitt verðmæti Ev- rópulistanna, svo marglynd er hún og skreytt. Er það sannast að segja, að svo mikið fágæti í söng, sem hr. Eggert Stefánsson ber á borð á einu einasta söngkveldi sé mörg- um óvaning fullstrembið — sérstaklega ef hann af hágöf- ugri náð hefir opnað skap sitt fyrir mislyndi veðurs og vin- áttu, þvi alt virðist setja svip á þessa undarlega bygðu rödd hans á stundum. Eggert Stefánsson er mikil- menni, sem brýtur niður alla • múra og varnarvirki fyrir ímyndaða list i huga áheyrand- ans — hann skapar sér f jölda ó- vina með einu lagi á söng- skránni, sem áður en þeir vita af hafa tekið hann i sátt, og meira en það í mótsettu lagi. Svona vinnur skapbrigðissöngv- arinn. Þetta er eðli hans. Hann er áttum háður og veðri, andúð, virðingarleysi, vinskap, öllu. Þegar náttúran er með skap- brigðissöngvaranum leikurhami höfugt og létt. Rödd hans er þá fylt sólskini og innileik og birtu samlyndisins. Þar finst þá eng- in sorg, engin reiði, enginn flokkadráttur. Þá anga blóm af tónum og áframhald um við- hald lífsins setur leiftrandi mark i sál áheyrandans. Það er Síkstu geirfuglarnir. —o— Jafnvel þó eg viti, að blaða- greinar gleymist fljótt, géri eg þó ráð fyrir að ýmsir lesend- ur blaðanna muni ef til vill enn þá eftir grein minni um geirfuglinn o. fl. er birtist i Lesbók Morgunblaðsins 12. maí þ. á. Grein þessa ritaði ég eftir bestu og áreiðanlegustu heimildum er e,g bygg að til séu um það efni og bjóst satt að segja ekki við neinum vgfeng- ingum um sannleiksgildi henir- ar. Af lotningu fyrir minningu dáins manns, og til þess að særa ekki tilfinningar ættingja hans eða vina, nefndi eg ekki nafn þess manns, sem mér haf ði ver- ið sagt að drepið hafi siðustu geirfuglana, sem vitað var um að til væru í heiminum, eða verið liafði svo ógæfusamur að valda dauða þeirra, enda áleit eg það kæmi almenningi ekki við og óþarft væri að halda því á lofti. Svo fjarri hugsun minni var þetta, að eg gat þess ekki með einu orði, úr hvaða sveit eða sýslu maðurinn var, hvað !þá að eg nefndi nafn hans. Eigi að síður birtist grein í blaðinu Vísi 21. f. m., eftir hr. Ólaf Ketilsson, með f yrirsögninni: „Síðustu geirfuglarnir". Ætlast hann sennilega tíl að hún sé m. a. nokkurskonar leiðrétting við áðurnefnda grein mina í Lesbók Morgunblaðsins. Hr. Ólafur Ketilsson segir: „¦.... Þessu ásökunarskeyti hr. Nielsens mun vera heint að leg- stað föður míns heitins, Ketils Ketilssonar dbrm. í Kotvogi, því að i almæli er, að hann hafi náð og banað hinum tveimur síðustu geirfuglum, sem náðst hafa, að því sem kunnugt er, að minsta kosti hér við land.. >. ." Siík upplýsing í málinu kem- ur áreiðanlega úr hörðustu átt; en eg held jafnvel, að fullmikið sé sagt með henni, eða a. m. k. hafi verið óþarft að fullyrða mikið um það, því að það sem í almæli var fyrir 70—80 árum siðan og hvergi er fært í letur, hefir eflaust gleymst og mátti gleymast, svo að fæstir núlif- andi menn hefðu haft hugmynd um það, hvað hann hét eða hvaða maður það var, sem varð síðustu geirfuglunum að aldur- tila og engin ástæða til að rif ja það upp, síst ef það yrði til að rýra minningu mæts manns, sem vitanlega af ókunugleik og i ógáti varð til þess að vinna óhappaverkið, enda var -hvorki friðun fugla i lögum þá, né heldur svo verulegt atriði í hug- um manna, að hart væri á því tekið, þó fuglar væru drepnir, en okkur, sem nú lifum, þykir sárt til þess að vita, að þetta voru siðustu geirfuglarnir á foídu hér, sem um var að ræða. Síðan oftnefnd grein mín birt- ist í Lesbók Morgunblaðsins, hafa margir spurt mig um það, við hvaða mann eg hafi átt, og það er aðeins einn m.aður,sem látið hefir þess gelið við mig, að það muhdi hafa verið KetiII sál. i Kotvogi. Nú staðfestir hr. Giaíur Ketilsson þá tilgátu, a. m. k. að nokkuru leyti, og læt jeg þá eigast við um það, hvort hann var maðurinn, sem eg átti talið við um þetta fyrir 33 árum síðan, eða einhver annar. Eg hefi áðeins talið — og tel — þetla óliappaverk, sem mann- inn henti 3. júní 1844 og er viss um að honum féll það miður. Það var vilanlegt ölluni þeim, er nokkur kynni höfðu af geir- fuglinum" og dvalarstöðvum hans, löngu áður en hann varð aldauða, að hann var orðinn mjög sjaldgæfur, að mikil eftir- sókn var eftir honum og eggj- um hans og hömum, og að verð- ið á hverju þessu fyrir sig var afarhátt. Það hefði því mátt ætla, að heilbrigð skynsemi al- mennings hefði reis't skorður við drápi hans í tæka tíð, með þvi að friða hanri um 20—30 ára skeið, svo að honum hefði getað fjölgað aftur. Það mundi hafa borgað sig vel og geirfugl- inn þá verið við lýði enn, en það var þarna, eins og svo oft endra- nær, bæði fyr og síðar, að pen- ingarnir, sem í boði voru þá í bili, freistuðu manna, sem ef- laust hafa hugsað sem svo: Það er best að grípa gæsina meðan hún gefst;. taki eg hana ekki, verða aðrir til þess. — Sama blindnin er eg hræddur um að hendi menn með tilliti til arn- arins og fálkans, ef ekki er að gert í tíma, og það var aðalatr- iðið i grein minni í Lesbókinni 12. maí síðastl. og á það vildi eg benda. — . Hr. Ólafur Ketilsson segir ennfremur: „Það var í júnimán- uði 1846, en ekki 1844, eins og hr. Nielsen segir, að faðir minn fór til „Eldeyjar" við níunda mann á opnum bát, til þess að grenslast eftir, hvort nokkurn geirfugl væri þar að hafa....." Þetta held eg að sá misriiinni hjá hr. Ólafi Ketilssyni, eða að honum hafi ekki verið skýrt rétt frá um það. Eg hefi lesið margar greinar um geirfuglinn eftir þekta vís- indamenn og skrifað flest af því hjá mér a. m. k. það sem mér þótti máli skifta og hokk- urs væri um vert; er þar alstað- ar talið víst, að það hafi verið árið 1844, sem síðustu geirfugl- arnir voru drepnir. Stærsta vís- indasafn heimsins, British mu- seum endar frásögn sína um geirf ugiinn með þessum orðum: „The last colony of this bird in- habited the island near Iceland and was finally exterminated in 1844". (Guide to the gallery of Birds). Tveir alkunnir vísindamenn, prófessor Japetus Steenstrup í Danmörku og prófessor Alfred Newton í Englandi hafa skrifað ágætar ritgerðir um geirfuglinn og tilgreina þeir báðir árið 1844. —i Eg hefi því miður ekki lesið ritgerð prófessors Newtons, en oft lesið tilvitnanir í hana. — Guðm. sál. Thorgrimsen, fyrr- um verslunarstjóri á Eyrar- bakka, sem var viðstaddur, þá er salan á tveim siðustu geir- fuglunum fór fram, sagði, að það hefði verið 1844, og að verðið á öðrum þeirra hafi ver- ið 54 ríkisdalir, en á hinum 55 rikisdalir. Það er því engum efa undirorpið, að það var árið 1844, en ekki 1846, sem siðustu geirfuglarnir voru drepnir. Loks segir hr. Ólafur Ketils- son í grein sinni, að faðir hans „hafi ekki drepið 2 síðustu geir- fuglana mcð eigin hendi", held- ur hafi það verið annar maður, að nafni Sigurður, sem það gerði, og svo bætir hr. Ólafur Ketilsson við: „Hinsvegar er ekki hægt að neita því, að hann vann verkið i þágu íöður míns og að hans fyrirlagi." Hvað var „villandi" hjá mér í grein minni um þetta efni? Eg sagði ekkert um það! Hitt hefi eg sagt, að það hafi verið tveir „síðustu geirfugiarnir, sem til voru lif- andi i heiminum", en þetta kallar hrr Ólafur Ketilsson einn- ig „villandi" og .hefi eg þegar fært sönnur á, aðeg fór ckki með neitt „villandi" i því efni og Iæt svo útrætt um það i þetta sinn. Prófessor Newton mun hafa komið tvivegis til íslands og leitað eftir geirfuglabeinum, en árangurslaust í bæði skiftin; jafnvel þó hann ekki fyndi þau í Kirkjuvogi, væri ekki óhugs- andi, að þau væri að finna ann- arsstaðar á Suðurnesjum, ef eftir þeim væri leitað, enda sennilegt að eitthvað af slíkum beinum sé falið í sorphaugum þar nálægt sem fuglarnir voru drepnir árlega svo hundruðum skifti um langt skcið. — Nátt- úrugripasöfn hér, t. d. í Reykja- vík og á Eyrarbakka mundu fúslega veita slíku fágæti við- töku, ef finnast kynni, annað- hvort að gjöf eða með sann- gjörnu verði. — Sennilega eru þeir menn fáir hér á landi nú orðið, sem þekkja geirfuglabein frá öðrum fuglabeinum; eg ætla því að tilfæra hér nokkur lengdarmál á ýmsum geirfuglabeinum, að- eins til leiðbeiriingar, ef þau kynnu að finnast, sem eg tel alls ekki ómögulegt að geti skeð, og eru lengdarmál þessi tekin ef tir myndum af slíkum beinum, er fundist hafa í sorphaugum i Danmörku og Noregi: Hauskúpa (Hjærnekasse) ca. 70 mm . Nefbein, efra (Overnæb) ca. 107 mm. Vængbein, efra (Overarm) ca. 107 mm. Olnbogabein (Albueben) ca. 55 mm. Geislabein (Spoleben) ca. 54 mm. Sköfnungur (Skinneben) ca. 125 mm. Að olnbogabeinið og geisla- beinið i geirfuglinum er hér um bil helmingi stytlra en efra vængbeinið — en i flestum öðrum fleygum fuglum eru þau öll hér um bil jafnlöng — gæti verið mönnum til leiðbein- ingar í því að greina þau frá öðrum fuglabeinum. Annars mun óhultast, að leita náttúrufræðinganna Dr. Bjarna Sæmundssonar og Guðm. G. Bárðarsonar i þessu efni, hvað réttar upplýsingar snertir, ef svo skyldi vilja til, að fuglabein með lengdarmáli því sem að ofan eru nefnd, kynnu að finnast nálægt þeim stöðv- um, sem geirfuglinn var veidd- ur áður fyrri, t. d. Suðurnesj- um, Vestmannaeyjum og e. t. v. á Austurlandi. Skyldi svo vilja til, að ein- hver fyndi heila beinagrind af geirfugli,1 er óhætt að gera ráð fyrir að hann gæti selt hana á 4—5 þúsund krónur. Einstök geirfuglabein mundi einnig hægt að selja háu verði. HálfkassabíU fer daglega kl. 4 til Keflavíkur og Sandgerðis. Tekur fólk og vörur. ÓdjT fargjöld. Bílstjóri Erlingur Jónsson. NJja blfreiðastöðin, Kolasundi. Símar 1216 og 1870. Haglabyssur, rifflar og fjár- byssur. Skotfærl allskonar. LÆG8T YERÐ. Sportvöruhús Reykjavíkur, (Einar 6]örnssoQ) Bankaibrnti 11. Sími 105S og 553 Fám dögum eftir að eg hafði lokið við að skrifa grein þá er að ofan getur, barst til min greinarkorn úr „Nationaltid- ende" frá 21. júni, eða hér um bil mánuði eftir að grein mín um geirfuglinn birtist í Lesbók Morgunblaðsins. Fyrirsögn greinarinnar í „Nationaltid- ende" er: „En Fugl til kr. 10,000", og skýrir hún frá því, að geirfuglshamur hafi verið seldur i Englandi nú nýlega fyrir þetta geipiverð. 1 greininni er þess einnig lát- ið getið, að prófessor Newton liafi verið með í veiðiförinni 1844, þegar tveir síðustu geir- fuglarnir voru drepnir, og ætla ég að lejin mér að tilfæra hér nokkurar linur úr skýrslu hans um þessa margumtöluðu veiði- för, en það er aðallega hún, sem hr. Ólafur Ketilsson hefir yerið að reyna að vefengja og talið mig skýra rangt frá eða „vill- andi". „Vi var ialt 14 Mand i en Baad med otte Aarer, der om Morgenen den 3. Juni (ártalið 1844 er tilfært hér á öðrum stað) lagde til ved den stejle Eldey, hvor tre Mand vovede sig i Land. Der sad to Geirfugle mellem mange andre Söfugle, og da Mændene gik hen mod dem, tænkte de ikke et Öjeblik paa at forsvare sig, men löb hurtigt over den stejle Klippe- flade, strækkende Hovederne stærkt frem og smaabaskende med Vingerne. Trods deres korte Skridt bevægede de sig omtrent lige saa hurtigt som en gaaende Mand. Sömanden Jon drev den ene ind i en Krog og fangede den, mens Sigurd lidt senere tog den anden; Ketil gik hen til en be- skyttet Plet og fandt der et Æg, som han dog smed væk, da han mente, det var i Stykker. Saa kvalte de Fúglene og solgte dem for 170 Kroner Stykket." Sé þessi skýrsla rétt, sem mér virðist engin ástæða til að ve- fengja, þá hefir hann heitið Jón, maðurinn sem veiddi næstsið- asta geirfúglinn og Sigurður, sá sem veiddi þann siðasta, en maðurinn, sem handlék síðasta geirfuglseggið — sem ekki er ólíklegt að hafi verið svo grá- ungað að um líf hafi verið að ræða innan undir skurninni — hann segir prófessor Newton að heitið hafi Ketill. Það er því alls ekki ósenni- legt, að það hafi einmitt verið Ketill, sem drap siðasta geir- f uglinn! Eyrarbakka, 17. ágúst 1929. P. Nielsen.

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.