Vísir - 20.09.1938, Síða 2

VISIR
VÍSIR
DAGBLAÐ
Útgefandi:
BLAÐAÚTGÁFAN VÍSIR H/F.
Ritstjóri: Kristján Guðlaugsson.
Skrifstofa: Hverfisgötu 12.
Afgreiðsla: Ilverfisgötu 12.
(Gengið inn frá Ingólfsstrætil.
S í m a r :
Afgreiðsla 3400
Ritstjórn 4578
Auglýsingastjóri 2834
Verð 2 krónur á mánuði.
Lausasala 10 aurar.
Félagsprentsmiðjan h/f.
Nokkru nær?
í erlendum fréttum blaðanna
í gær var sagt frá þvi, að fransk-
ir og breskir ráðherrar hefðu
á fundi i London komið sér
saman um „tillögur til lausnar
á deilunni i Tékkoslóvakíu“. í
aðalatriðum eiga þær tillögur,
að þvi er sagt er, að vera sam-
hljóða uppástungum Hitlers,
eða á þá leið, að þau héruð, þar
sem Sudeten-Þjóðverjar eru í
algerum meiri hluta, skuli sam-
einuð Þýskalandi, að undan-
genginni þj óðaratkvæðagreiðslu,
en í öðru, þar sem Súdetar
eru í meiri hluta, en ekki eins
miklum, skuli komið á sjálfs-
stjórnarfyrirkomulagi innan
tékkneska ríkisins.
En þó að stjórnir Breta og
Frakka hafi komið sér saman
um einhverjar slíkar tillögur,
þá er ekki endi bundinn á deil-
una með því, eða trygð friðsam-
leg lausn hennar. Talið er i
skeyti til Vísis, frá United Press
í London, að tillögurnar muni
„því skilyrði háðar, að stjórnin
í Prag fallist á þær“, og að sjálf-
sögðu þurfa Þjóðverjar einnig
að samþykkja þær. En hvorl-
tveggja getur brugðist.
Þó að tillögurnar séu í „að-
alatriðum“ samhljóða uppá-
stungum Hitlers, þá er ekki ó-
sennilegt, að deilur geti risið út
af einhverjum aukaatriðum, svo
að ekkert verði úr samkomulagi
við Þjóðverja. Ágreiningur
kynni t. d. að rísa út af því, með
hverjum hætti, eða undir hverra
stjórn þjóðaratkvæðagreiðslan
eigi að fara fram. Sagt hefir
verið frá því, að Þjóðverjar hafi
krafist þess, að Tékkar yrðu á
brott með her sinn og lögreglu
úr Súdetaliéruðunum, áður en
atkvæðagreiðslan færi fram, og
Henlein og hans mönnum falin
lögreglustjórnin og fram-
kvæmd eða umsjón atkvæða-
greiðslunnar. En ólíklegt er, að
á slíkt sé fallist í tillögum Breta
og Frakka, enda kemur vart til
mála, að Tékkar gætu fallist á
það. Hinsvegar væri hugsanleg
sú málamiðlun, að atkvæða-
greiðslan yrði látin fara fram
undir hlutlausri yfirstjórn.
í annan stað er þess að geta,
að Tékkar hafa til þessa tekið
því allfjarri, að fallast á að þjóð-
aratkvæðagreiðsla í Sudetahér-
uðunum yrði látin skera úr um
framtíð þeirra. Og samtímis því,
að bresku og frönsku ráðherr-
arnir voru að ráða ráðum sínum
i Lundúnum, lýsti Hodza, for-
sætisráðherra Tékkoslóvakíu,
yfir því í ræðu, að tékkneska
stjórnin „myndi ekki geta fallist
á þá lausn deilunnar, að Sudeta-
héruðin yrðu afhent Þjóðverj-
um“, og fullyrti, „að þjóðarat-
kvæði myndi ekki verða látið
fram fara“. En ef við það verð-
ur látið sitja, af hálfu Tékka,
eru forsendurnar fyrir tillögum
Frakka og Breta brostnar, og
friðsamleg lausn deilunnar á
þeim grundvelli úr sögunni.
Hitt er augljóst, að Frölckum
og Bretum muni það mjög
nauðugt, að grípa til vopna til
stuðnings Tékkoslóvakíu, út af
þessari deilu, sem þeir og telja
að leysa mætti friðsamlega,
með þeim hætti, sem báðir aðil-
ar gætu látið s(æ lynda. Þarf því
ekki að efast um það, að af
þeirra hálfu mundi verða lagt
allfast að Tékkum, að sætta sig
við það sem þeir leggja til og
samkomulag næst um við Þjóð-
verja. Mætti jafnvel svo fara,
að Frakkar teldu sig þá lausa
allra mála við Tékka, ef þeir
þverskölluðust, eða vildu ekki
hlíta forsjá þeirra um friðsam-
lega láusn deilunnar, þó að ann-
ars vegar liggi við borð ný
lieimsstyrjöld.
Hinsvegar eiga Tékkar líka
aðra volduga bandamenn, auk
Frakka, þar sem Rússar eru, og
ef til vill hrís þeim því ekkert
hugur við því, að „ganga á
liólm“ við Þjóðverja með þá að
baki sér, jafnvel þó að Frakkar
og Bretar brygðust.
er markmið Náttúrulækninga-
félags íslands, sem stofnað
verður hér í bænum.
Háttúrulækningafélag Islands
“ er ákveðið að stofna hér í
bænum og er aðalhvata- og for-
göngumaður félagsstofnunar-
innar Jónas Kristjánsson lækn-
ir frá Sauðárkróki, sem um
langt skeið hefir unnið að því,
að leiða mönnum fyrir sjónir,
hversu nauðsynlegt þjóðinni er,
að breyta um mataræði og lifn-
aðarháttu, og eru skoðanir lians
í þessu efni kunnar af ágætum
fyrirlestrum hans og ritgerðum.
Margir mætir menn liafa á-
huga fyrir þessum málum og
má fullyrða að stofnun Nátt-
úrulækningafélags íslands eigi
vísan ,stuðning margra góðra
manna.
— Eg álít, sagði Jónas Krist-
jánsson í stuttu viðtali við Vísi
i morgun, að heilsufari þjóðar-
innar sé hætta búin af núver-
andi mataræði og lifnaðarhátt-
um og eitthvað verði að gera til
þess að koma í veg fyrir vax-
andi kvillasemi og hrörnun
þjóðarinnar. Mataræði. þjóðar-
innar á mikinn þátt í því hversu
ýmsir kvillar fara i vöxt, melt-
ingarsjúkdómar o. m. fl. Eg lít
svo á, að þetta verði að færa til
réttari vegar.
Tilgangurinn með stofnun
Náttúrulækningafélags íslands
er að gefa þeim, sem hafa
áhuga fyrir bættu heilsufari
þjóðarinnar kost á að vinna að
þessum málum. Er hugmyndin
að koma upp heilsuliæli til
máttúrulækninga, þar sem
sjúklingarnir eru læknaðir á
náttúrlegan hátt, en ekki með
meðulum.
—o—
í augl., sem birt er í blaðinu
i dag, er sagt nánara frá hinni
fyrirliuguðu félagsstofnun, en
stofnfundur þess verður aug-
lýstur síðar.
Réttir
fara nú að hefjast, og ver'ða þær
fyrstu, Þingvalláréttir og Gjábakka-
réttir, á mánudag. Hafravatnsrétt-
ir ver'Öa á þriðjudag, Kollafjarðar
á miðvikudag, en á föstudag Skeiða
og Landréttir.
Tékkneska stjórnin krefst skýringa á tiiiðg-
nm Breta og Frakka.
Setning Háskólans
fór frant í dag.
Búist er við að Háskólinn flytji í kin
nýju húsakynni sín inoan 2-3 ára.
¥epkalýðsfélögm bresku
rísa upp gegn miðlunar-
tillögum og víta svikin
viö Tékkoslóvakíu.
EINKASKEYTI TIL VfSIS.
London í morgun.
Tékkneska stjórnin kom saman á fund síðdegis
í gær, er sendiherra Breta hafði afhent henni
tillögur þær, sem Bretar og Frakkar hafa náð
samkomulagi um. En um þessar tillögur hefir engin
opinber tilkynning verið birt, en blöð um alla álfuna
ræða höfuðefni þeirra, sem áður hefir verið getið.
Að því er United Press hefir fregnað frá
Prag mun tékkneska stjórnin helst hallast að
því, að fallast á hinar fransk-bresku tillögur
sem samningsgrundvöll, heldur en hætta á
það, að Tékkar einir verði að berjast gegn
Þjóðverjum.
Tékkneska stjórnin mun senda beiðni til París og London
um frekari greinargcrð fyrir tillögunum, þar sem hún geti ekki
fallist á þær endanlega fyrr en nánari upplýsingar séu fyrir
sendi um það skipulag er, sem þessar þjóðir hafa í huga, að
því er Tékkóslóvakíu snerti, eftir að Súdetahéruðin eða hluti
þeirra hafa verið sameinuð Þýskalandi.
Þessa stefnu hefir tékkneska stjórnin tekið í von um, að
geta komið því til leiðar, að skilmálarnir verði Tékkóslóvakíu
hagstæðari en nú lítur út fyrir, að þeir verði.
Aðalráð verklýðsfélaganna hresku kom saman á fund á mið-
nætti síðastliðnu til þess að ræða þetta mál, en ráðið hefir
haldið margra fundi undanfarna daga, án þess nokkur ályktun
væri gerð. Á fundinum í nótt var samþykt ályktun þess efnis,
að fransk-bresku-tillögurnar væru skammarleg svik við Tékkó-
slóvakíu — hér hafði lýðræðisþjóð verið svikin með þeim liætti,
að skapað væri hið hættulegasta fordæmi fyrir framtíðina.
Ráðið segir, að menn muni verða lostnir skelfingu við að
frétta, að Bretar og Frakkar skuli hafa fallist á að skifta Tékkó-
slóvakíu og láta af hendi við annað ríki mörg héruð landsins
— án þess að bera þetta fyrst undir ríkisstjórn Tékkóslóvakiu.
Samkvæmt áreiðanlegum
heimildum hefir United Press
fregnað, að mikillar mótspyrnu
gegn tillögunum sé að vænta í
breska þinginu, innan íhalds-
flokksins, aðallega meðal fylg-
ismanna Churchills og Athony
Eden. Búast menn við, að þeir
muni mótmæla kröftuglega, að
Bretar fallist á, að Súdetahéruð-
in verði látin af hendi við Þjóð-
verja.
Stjórnarandstæðingar munu
verða móti samkomulaginu.
United Press.
Fundur í Dresden. Nefndará-
form Súdeta. — Enskir og ame-
rískir blaðamenn handteknir. —
London 20. sept. FÚ.
I Dresden var í gærkveldi
haldinn mikill fundur Súdeta.
Sibekovsky, einn af leiðtogum
Súdeta, flutti ræðn og sagði:
Þér munuð koma heim til lands
yðar eins og hermenn, þér fór-
uð elcki burt til þess að bíða
auðum höndum, stund frelsis-
ins nálgast og stund hefndar-
innar er að koma. Stofnun sjálf-
boðaliðssveitanna er svar Súd-
eta til tékknesku stjórnarinnar,
fyrir að leysa upp flokldnn. —
Fleiri ræður voru haldnar. Einn
ræðumanna sagði meðal ann-
ars: Vér höfum bygt upp nýjan
flokk og hans viðfangsefni er
ekki það, að finna lausn í mál-
inu, heldur koma fram hundr-
aðfaldri hefnd. Vér munum
sýna heiminum, að vér erum
færir um að knýja fram mál-
stað vorn og ekkert tjón, sem
Súdetum hefir verið gert, mun
skoðast bætt, fyr en það hefir
verið bætt tífalt. Á fundi þess-
um voru amerískur blaðamað-
ur og blaðamaður frá Reuter
teknir fastir og haldið í gæslu-
varðhaldi á aðra ldukkustund.
Hafði múgurinn áður ráðist á
liinn ameríska blaðamann.
HORTHY HEIMSÆKIR
HITLER Á NÝ.
Fregn frá Budapest segir, að
Horthy ríkisstjóri Ungverja-
lands muni fara til fundar við
Hitler í Berchtesgaden í dag. Er-
indi hans er að leita liðveislu hjá
Hitler til stuðnings kröfumUng-
verjalands, um að því verði af-
hentur hluti af Tékkoslóvakíu.
Vinnuveitendafélagið
tilnefndi i gær Kjartan Thors til
þess að taka sæti í Félagsdómnum
fyrir þess hönd, en til vara Jón
Ásbjörnsson hrm.
Setning Háskólans fór fram í
dag og liófst hún í neðri deildar
sal Alþingis kl. 11 árdegis að
viðstöddu fjölmenni.
Auk prófessora og nemenda
voru þar allmargir gestir Há-
skólans, forsætisráðherra, sendi-
herrar erlendra ríkja, lögmað-
ur, erlendir gestir o. fl.
Söngflokkur söng hátíðaljóð-
in, en að því loknu hélt rektor
Háskólans, Niels Dungal pró-
fessor, setningarræðu. Benti
hann m. a. á það, að senn hvað
liði stæði fyrir dyruip. að Há-
skólinn flytti í hin nýju og veg-
legu húsakynni sín, en til þessa
hefði húsnæðisleysi, féleysi og
aðrjr erfiðleikar staðið í vegi
fyrir eðlilegri þróun Háskólans.
Hinsvegar væri það ekki nægj-
anlegt að Háskólinn flytti í hin
nýju og veglegu húsakynni,
heldur væri hitt aðalatriðið, að
prófessorar og nemendur legðu
fram alla krafta sína í þágu
vísinda og mentunar. Háskólinn
hefði til þessa aðallega verið
embættismannaskóli, þ. e. hann
hefði undirbúið embættismanna
efni, en það væri aðeins annar
aðalþáttur starfsemi hans, með
því að honum bæri að helga
sig vísindum og efla á þann hátt
hið andlega líf þjóðarinnar.
Vegna fámennis og fátæktar
gætum við íslendingar ekki
staðið jafnfætis öðrum menn-
ingarþjóðum á flestum sviðum,
en þó mætti vænta þess, að ýms-
ar greinar vísinda gætu eflst
svo hér á landi, að þjóðinni yrði
sómi að, en vinnan væri grund-
völlur allra vísindaiðkana. Að-
búnaður prófessoranna væri
þannig frá hendi ríkisins, að
þeir gætu ekki lielgað Háskól-
anum alla starfskrafta sina
vegna lágra launa og auka-
starfa, sem þeir neyddust til að
hafa með höndum og bæri því
nauðsyn til að hagur þeirra
væri réttur til muna frá þvi sem
nú væri.
Hvatti hann nemendur til
þess að rækja nám sitt af alúð
og samviskusemi, þannig að það
mætti bera sem bestan árang-
ur og verða þeim, aðstandend
um þeirra og þjóðinni í heild að
sem mestu gagni.
Að lokinni ræðu rektors söng
söngflokkurinn að nýju, en þvi
najst afhenti rektor hinum nýju
nemendum hásltólabréf þeirra.
Að því loknu var þjóðsöng-
urinn sunginn og setningu Há-
skólans þar með lokið.
í fyrra voru um 225 nemend-
ur í Háskólanum og mun fjöldi
nemendanna verða svipaður í
ár. Þegar hafa innritast um 20
nemendur í ýmsar deildir Há-
skólans, en búist er við að um
50 nemendur innritist á þessu
ári.
Húsnæði það, sem Háskólinn
liefir nú, er með öllu óviðun-
andi. Er það grunnhæð Alþing-
ishússins, stofurnar dimmar og
þröngar og rúma tæpast nem-
endafjöldann í hverri deild. Há-
ir þetta kenslu að ýmsu leyti,
og er því ekki að furða að pró-
fessorar og nemendur fagni þvi,
að innan fárra ára á Háskólinn
að geta flutt í hin nýju og veg-
legu húsakynni sín.
Kosningap í
Svíþjóð
Einkaskeyti FÚ.
Af fregnum þeim, sem komn-
ar eru urn kosningarnar til efri
deildar sænska þingsins, er það
ljóst, að jafnaðarmenn vinna
nálega allsstaðar á og hafa unn-
ið mörg ný þingsæti.
Frjálslyndi þjóðfloklcurinn
vinnur einnig á, sömuleiðis
hændaflolckurinn, en hægri
flokkurinn og lcommúnistar
tapa. Er helst útlit fyrir að jafn-
aðarmenn fái hreinan meiri
hluta í efri deild. t sambandi
við þessar lcosninga-niðurstöður
segir Per Albin Hanson forsæt-
isráðherra: Yér munum fram-
vegis fara með þau völd, sem
oss er trúað fyrir, með fullum
skílningi á þeirri miklu ábyrgð,
er á oss hvílir.
MUSSOLINI
og helstu foringjar hans horfa inn í fallbyssukjaftana. Þetta eru byssur af nýjustu gerð,
sem verða teknar í notkun í næsta ófriði, sem Italir lenda í, en þess verður væntanlega
ekki langt að bíða.