Vísir - 25.06.1941, Blaðsíða 2

Vísir - 25.06.1941, Blaðsíða 2
V ISIR DAGBLAÐ Útgefandi: BLAÐAÚTGÁFAN VÍSIR H.F. Rltstjóri: Kristján Guðlaugsson Skrifst.: Félagsprentsmiðjunni Afgreiðsla: Hverfisgötu 12 (GengiS inn frá Ingólfsstræti) Símar 16 60 (5 línur). Verð kr. 3,00 á mánuði. Lausasala 15 og 25 aurar. ' Félagsprentsmiðjan h.f. Síldveiðarnar. TALIÐ er að nokkur vaf i leiki á því ennþá, hvort yfirleitt muni reynast fært að halda úti síldveiðaflotanum í sumar, af þeim sökum, að svo lágt verð bjóðist fyrir saltsíldina, að eng- in tök muni reynast á að stunda þá atvinnugrein, og síldarmjöl mun 'hinsvegar vera með öllu óseljanlegt. Heyrst hefir að verð fyrir síldarlýsi muni mega telj- ast viðunandi, en lítt hjálpar það út af fyrir sig, ef aðrar síld- arafurðir reynazt lítt seljanleg- ar, — eða óseljanlegar fyrir verð sem viðunandi er. Það er þvi auðsætt, að hér er vandamál á ferðinni, sem leysa þarf, hvernig sem að verður f ar- ið. Má geta þess, að sumarið 1939 voru um 300 skip á sild- veiðum fyrir Norðurlandi, og þó miklu fleiri i fyrra. Talið er að áhöfn þessara skipa muni hafa verið um 4000 manns, en að í landi hafi unnið að þessari framleiðslu um 3000 manns, auk 2000 stúlkna, sem unnu að verkun og söltun síldarinnar. Fjöldi þeirra manna, sem að síldveiðum vinna, eru heimilis- feður, og hefir þannig auk þeirra fjöldi manna lífsfram- færi af síldveiðunum. ' Samkvæmt upplýsingum, sem finna má í Hagtiðindum, nemur hluti síldarútvegsins fyr- ir árið 1937 ca. 33% af heildar- útfluttningr landsins. Þótt tölur séu ekki við hendina varðandi árin 1938—40, er vitað, að and- virði síldarafurðanna hefir numið tuga milljónum króna, enda hefir þvi þráfaldlega verið yfirlýst, að síldin hafi bjargað rikisbúskapnum frá algeru hruni, einkum hin síðari árin. Fiskmarkaðurinn hefir brugð- ist, kjöt og landbúnaðarafurðir hafa verið lítt seljanlegar, en á- valt hefir markaður fyrir síldar- afurðirnar verið öruggur og síldin eftirsótt vara. Islendingar hafa bundið stór- fé í verksmiðjum, skipum og tækjum til hagnýtingu síldar, og heilir kaupstaðir lifa að heita má að mestu á þessum, iðnaði. Hvað kemur i staðinn, ef svo skyldi fara, að ekki reyndist unnt að stunda síldveiðarnar á þessu sumri? Hér í blaðinu birtast i dag auglýsingar frá síldarútvegs- nefnd, varðandi söltun og út- flutning síldar, og lítur því út fyrir að nefndin búist við þvi, að ekki muni til þess koma, að veiðarnar stöðvist, enda má ekki að því reka. Fyrsta skilyrð- ið fyrir því, að íslenzka þjóðin fái staðist ömurlegar afleiðing- ar styrjaldarinnar, er að at- vinnulifið geti haldizt i horfinu, án óeðlilegra truflana, og sú skylda hvílir á þeim mönnum, sem hagsmuna þjöðarinnar eiga að gætá, að þeir finni viðunandi lausn á málinu, með stuðningi bankanná. Engin ástæða er til að ör- vænta.* Fyr en varir geta oþn- azt nýjar leiðir, ef framleiðslan er aðeins fyrir hendi. Á það má benda til dæmis, að nú hefir málum svo skipazt, að Rússar, sem eru mesta síldarneyzluþjóð í heimi, þótt sá markaður hafi GEIR Gft^JAi Hnsfliigran er bættn- legfnr smitberi. I eftirfarandi grein lýsir Geir Gígja náttúrfræðingur ýmsum skordýrum, sem til eru hér á landi, og mönnum off gróðri staf ar hætta af. Meðal þessara skordýra er hús- flugan, ný flugutegund hér á landi og stórhættulegur smitberi. Eftirfarandi grein er mjög athyglisverð, þvi Geir gefur ýmsar góðar leiðbeiningar um hvernig bezt sé að forðast þessi kvikindi. Þau skordýr, sem. mesta at- hygli vekja í Reykjavík og ná- .grenni' hennar um þessar mund- ir, eru flugurnar, sem nú eru sannkölluð bæjarplága. Þær eru inni um öll hús og niðri í matn- um *og þær beinlínis sækja á fólk til þess að setjast á hendur þess og andlit. Á vísindamáli heitir hún Musca Domestica, og hefir bor- izt hingað nýlega frá útlönd- um. Það er rúmur áratugur síðan hennar varð fyrst vart á Akur- eyri og i nágrenni Reykjavíkur. En svo var það fyrst hlýja sum- arið 1939, að hún varð fólki til verulegra óþæginda svo kunn- ugt sé. Þá kvartaði margur undan henni hér í bænum.. í fyrra sumar bar svo aftur miklu minna á henni, en nú í sumar verið lokaður íslendingum síð- ustu árin, hafa nú gerzt ófrið- araðilar við hlið Rreta. Hafa þeir þegar þegið boð Rreta um sérfræðilega aðstoð í hernaðar- og viðskiftamálum. Er ekki hugsanlegt, að þetta geti haft einhver áhri'f íslendingum í vil varðandi síldarsöluna? Þessu er slegið hér fram að ó- athuguðu máli, en aðalatriðið er þetta, að hvað sem, á dynur verðum við að forðast eftir frekasta mætti að leggja árar í bát, —< halda að okkur höndum og gefast upp. Þjóðin er engu ver komin þótt hún tapi ein- hverju á síldarútveginum, en ef hún stöðvar framleiðsluna, — og í raun og sannleika eru ekki meiri líkur til að tap verði á síldarútveginum nú en undan- gengin ár, með því að ávalt hef- ir þunglega horft fyrir byrjun vertiðar. Þjóðin á að krefjast þess; að síldveiðiflotinn stundi veiðar eins nú og endranær, — reka atvinnulífið af fullri bjartsýni og framsókn, en ekki bölsýni og sjálfsmorðsþönkum. virðist hún ætla að komast í al- gleyming. Flugurnar koma inn í húsin þaðan sem þær klekjast út, en það er á óþrifalegustu stöðun- um í bænum og i kringum hanri. Það er i sorphaugum, í áburðarhaugum, í peningshús- um og á öðrum stöðum, þar sem lífræn efni fá óbyrgð að fúna eða úldna sundur. Á slíkr um stöðum verpa flugurnar (100—200 eggjum hver). Þar ungast eggin út og úr þeim koma lirfur, sem nærast á rotn- andi efnum, sem í kringum þær eru og fá í sig sæg af sýklum. Þegar lirfurnar eru orðnar full- vaxnar leggjast þær i dvala. Þær liggja í svo nefndu púpu- hýði og breytast þar í flugu, sem brýtur gat á hýðið og flýg- ur út þegar myndun hennar er lokið, og hefir hún þá fengið i sig sýklana frá lirfunni. Hvað þessi þröun tekur langan tíma fer eftir þvi, hvað lirfurnar hafa gott viðurværi og hvað hlýtt er í veðri meðan þróunin fer fram. En þróunin gengur því fljótar, sem hlýrra er. Það er vafalaust matarlyktin, fyrst og fremst, sem dregur flugurnar inn i híbýlin og eink- um inn í eldhús, stofur og mat- argeymslur, ennfremur lokkar svitalykt mannsins þær. Þær sjúga upp svita og aðra vökva, sem húðin gefur frá sér, af mik- illi græðgi, ef þær ná að snerta hörund mannsins. Þessar flugur geta annars nærst á flestu, sem er uppleyst eða þær geta bleytt upp með munnvatni sínu og sogið upp í gegnum ranann, en sólgnastar eru þær i sætindi. Húsflugan er ekki aðeins ó- þokkagestur á héimilum, vegna þess óþrifnaðar, sem af henni stafar og þeirra óþæginda, sem hún gerir fólki, heldur er hún einnig stórhættulegur smitberi, sem ber ýmsa næma sjúkdóma manna á milli. Um algera útrýmingu á flug- unni er tæpast að ræða, en ým- islegt má gera til þess að tor- tíma henni í híbýlunum, varna henni að komast inn í þau og torvelda tírngun hennar. Þegar flugurnar komu inn í herbergin er hægt að tortíma'þeim með flugnaveiðurum, sprauta á þær skordýrályf jum eða veiða þær í háf (léreftsppka með hring í opinu). En það verður að fyrir- byggja sem mest að flugurnar komist inn í húsin, og það má gera^ á tvennan hátt: í fyrsta lagi 'með því að hafa dyr sem skemmst opnar, svo flugurnar fljúgi ekki inn í húsin þegar gengið er um, og í öðru lagi að strengja gluggatjaldaefni eða annað þ. u. 1. fyrir alla glugga, sem eru opnaðir, og festa því svo vel niður á röndunum, að flugurnar komist ekki inn með því, þegar gluggarnir eru opn- ir. En langmest af flugum kem- ur inn i húsin um opna glugga. Að strengja fyrir opna glugga gerir og meira gagn en að úti- loka flugurnar, það beinlínis sýar sót og ryk úr loftinu, sem streymir inn um gluggana. Enn er þó ótalið það, sem mesta þýðingu hefir í barátt- unni við húsfluguna, en það er að finna uppeldisstaði hennar, finna þær uppsprettur, sem all- ur flugnaskarinn streymir frá. Eg hefi áður sagt hverskonar staðir það eru. Það verður að gera þessa staði þannig úr garði, að þeir verði ekki flugnaheimlii i framtíðinni. Það þarf að þrífa ýmsar lóðir í bænum og götur betur en gert er og aðra staði, bæði í honum og úthverfum hans. Sorphreinsunin þarf að framkvæmast með reglusemi og nákvæmni. Sorpílátin mega ekki standa opin né sorpið að fjúka út um húsagarðana, eins og .stundum á sér stað, svo að rotnandi efni safnist i hveni krók og kima handa flugunum að verpa í. Sorp- og áburðar- hauga á að byrgja, svo að þeir séu ekki uppeldisstöðvar fyrir flugurnar. TJtrýming húsflug- unnar byggist fyrst og frémst á því, að fyrirbyggja tímgun hennar, en fyrsta skrefið í þá átt er meiri þrifnaður í beenum og nágrenni hans. I Kálflugan. Til varnar kálflugunni má strá naftalíni í kringum kál eða rófuplöntur um leið og gróður- sett er eða grisjað. Naftalínplöt- ur eða tjörukartonplötur má einnig leggja um stönglana til varnar, svo aö flugurnar geti ekki verpt eggjum sínum, við rætur plantnanna, en það leitast þær við að gera, til þess að lirf- urnar geti strax næust á plönt- unum, þegar þær koma úr eggj- unum. Vökvun með sublimat- vatni kringum plönturnar er og notuð og hefir gefist allvel. Eitt granxm af sublimati leyst upp í einum lítra af vatni nægir til þess að vökva með tiu plöntur. En sublimat er mjög eitrað og ekki má hafa það i málmíláti, heldur ber að láta það í gler- eða leirílát. Eftir uppskeruna á haustin ætti að hreinsa allt kál úr garð- inum, grafa það í jörð niður eða eyðileggja á annan hátt, þvi annars geta káhlugupúpurnar lifað i því yfir veturinn. Hyggi- legast er og að rækta ekki kál eða gulrófur á sama stað ár eft- ir ár. ? ! i Skógarmaðkur. Það er algengt að fiðrildalirf- uí skemmi birki og fleiri trjá- plöntur. Þær bæði naga blöðin og spinna þau saman i hús handa sér. ~ Stundum eru svo mikil brögð að skemmdunum, að trén eru hér um bil blaðlaus um hásumar. Það er erfitt að koma vörnum við í stórum, skógum, en til þess að útrýma maðkinum úr trjágörðum er þægilegast að nota eiturduft, sem blásið er yfir trén með fýsi- belg, þegar logn er. Nægir venjulega að gera þetta tvisvar á sumri. En til varnar maðkin- um er gott að úða tré og runna með trjályfi í frostlausu veðri á vetrum. Grasmaðkur. Það hefir oft gengið erfiðlega að útrýma grasmaðkinum. Menn hafa reynt ýmsar eitur- blöndur, og hafa sumar gert nokkurt gagn. En bezt hefir reynst hér á Iandi að grafa skurði um maðkasvæðin og hefta þannig útbreiðslu hans. Grasmaðkurinn legst einnig á snarrótarpunt. Það þykir mikil vörn erlendis, að útrýma snar- rótarþuntinum, en hér er það ekki hægt, enn sem komið er, þar sem hann er víða aðaljurtin, bæði í túni og haga. Þar sem, mikið er af grasmaðkinum fer hann yfir í stórum herjum og veldur tjóni með því að éta upp gróðurinn á stærri eða minni svæðum. Skurðirnr, sem grafn- ir eru um maðksvæðin, þurfa að vera 25 cm. á dýpt og á breidd með lóðréttum bökkum. Maðkaherinn fellur ofan í þessa skurði á framsókn sinni og verður þar til þegar hann kemst ekki upp úr og hefir ekkert að éta. Veggjalýs^og kakalakar. Til þess að útrýma skaðsemd- ar skordýrum slíkum sem veggjalúsum og kakalökum úr hýbýlum manna, er aðeins eitt ráð öruggt, og það er að bræla með blásýrugufu. En naftalín, kamfóra og fl. er ódýrt og hand- hægt til þess að halda ýmsum meinlausari hússkordýrum í skefjum. En fólk ætti líka a'ð minnast þess, að allur þrifnað- ur hefir alltaf mikið að segja. Það þurfa allir að vera á verði gegn skaðsemdardýrum i hús- um, þvi mörg þeirra eru fljót að valda tjóni. Möllirfur em furðu fljótar að éta göt á ábreið- ur, skinnkápur og annan fatn- að, tínusbjöllur éta sundur bæk- ur og blöð, veggjatítlur grafa í sundur máttarviði húsanna, og margskonar dýr geta borizt inn á heimilið í skemmdum mat- vælum, og svona mætti lengi telja. Lá við slysi — en varð ekki aL Einkennilegt bifreiðaslys, ef slys skyldi kalla, varð s. 1. sunnudag á gatnamótum Hafn- arstrætis og Hverfisgötu. Sjóliði kom á reiðhjóli niður Hverfisgötu og ætlaði að aka Hafnarstræti. Þar á horninu rakst hann á bifreið, sem kom gegnt honum á riokkurri ferð. Varð áreksturinn það harður að maðurinn kastaðist af hjólinu, lenti á vatnskassa bifreiðarinnar og framljósi, en féll svo á göt- una. Rifreiðin ^skemmdist veru- lega þannig, að vatnskassinn lagðist inn og varð hriplekur, lukt brotnaði og fleiri skemmd- ir urðu þannig að hún var lítt aksturhæf. Manninn sakaði ekki og stóð hann upp eins og ekkert hefði ískorist, hirti reið- hjól sitt, sem var óskemmt, og ók á burtu án þess að hafa nokk- ur orð þar um. Svo mikið felmtur greip bif- reiðastjórann og farþegana, að maðuririn var allur á bak og burt, áður en þau höfðu áttað sig á atburðinum.; Þýzkar verksmiðjur íluttar austur á bóginn — í öryggis skyni. Vegna þess hversu brezkn sprengjuflugvélarnar eru langfleygar og veitist þvi auð- velt að gera árásir á iðjuver í Vestur- og Mið-Þýzkalandi, og að flugvélaskortur Rreta fer stöðugt minnkandi, eru Þjóð- verjar farnir að stofna íðnaðar- miðstöðvar í hinuni f jarlægustu hlutum rikisins, þeim héruðum, sem þeir hafa lagt undir sig síð- ustu árin. Nazistar hafa ekki aðeins tekið i sína þjónustu þau iðju- ver, sem til voru í þessum lönd- um og aukið framleiðslu þeirra, heldur eru þeir og farnir að flytja önnur iðjufyrirtæki til þessara öryggisstaða frá þeim héruðum, sem era i meiri hættu. Þessi nýju heimkynni iðnað- arins eru um 800—1000 mílur frá bækistöðvum brezka flug- hersins og það er þvi von Þjóð- verja, að þarna géti þeir skapað her sinum vopnabúr, sem þéir fái varið. Hergagnaiðnaður Þjóðverja er með öðrum orðum á undanhaldi. Forðabúrið í Ruhr og Rínarhéruðunum. Þungaiðnaður Þýzkalands hefir alltaf verið samansafnaður á mjög litíu svæði, en þunga- iðnaðar annara þjóða hefir allt- af verið dreif ðari. Land það, sem þungaiðnaðurinn þýzki tekur yfir — þ. e. Ruhr og Rinarhér- uðin — er aðeins einn hundraðs- hluti landssvæðis Þýzkalands og varlá 6 af hundraði þjóðarinnar býr þar, en samt voíu þar fram- Ieiddir þrír fjórðu hlutar allra kola, járns og stáls, sem Þjóð- verjar notuðu fyrir stríð. í Ruhr og Rínarhéruðunum eru framleidd 67.86% af kola- framleiðslu Þýzkalands, 76.47% af koksi, 75.28% af tjöru og. 71.82% af benzíni. Auk þess voru þarna framleidd 71.23% af stangajárnframleiðslunni og 69.3% af stálframleiðslunni. Verksmiðjur Krupps og Thyssens, hundruð annara verk- smiðja, sem vinna að allskonar hergagnaframleiðslu sýna mik- ilvægi þessa gamla vopnabúrs Þýzkalands. En nú er svo komið, að brezki flugherinn getur hæg- lega greitt þvi þung og stór stór högg, því að það er aðeins 300—400 mílur '¦ frá brezku bækistöðvunum. Síðan Hitler komst til valda hefir nýtt iðnaðarsvæði orðið til i Þýzkalandi — Wirtschaftsge- biet Mittel-Elbe. í því eru héruð- ín Magdeburg, Ritterfeld, Dessau, Halle, Merseburg, An- halt og Rraunschwéig og er Saxelfur aðalsamgönguæðin. Þarna eru ýmsir málmar og kol í jörðu og var það talið í öruggri fjarlægð frá vesturlandamær- unum, Nýja iðnaðarmið- stöðin er ekki örugg. Stórar verksmiðjur voru reistar með undraverðum hraða. Þarna eru Herman-Görings- verksmiðjurnar i Salzgitter, al- þýðubílaverksmiðjurnar í Tal- lersleben, sem framleiða nú hervagna og skriðdreka, Junk- ers- flugvélaverksmiðjurnar í Dessau, Leunaverksmiðjurnar, sem framleiða benzín úr kolum, gúmmíverksmiðjur, koparyerk. smiðjur og alúminíumverk- smiðjur. Þetta hérað átti að vera eins- konar ný varnarlína á sviði iðn- aðarins. Fjöldi skipaskurða tengja það við6áðra hluta lands- ins. Hinn mikilsverði Mittelland- skurður flytur framleiðsluna frá Salzgitter, Tallersleben og oliu- verksmiðjunum í Hannover til Saxelfur, en skipaskurðir tengja hana við Oder og Dóná. En áður en nokkurn varði fóru brezku flugvélarnar að koma í heimsókn. svo að þá var ekki um annað að ræða, en að leita þangað, sem öryggið var meira. Austurriki og Tékkó- slóvakía urðu fyrir valinu til að „hýsa" hernaðariðnað Þjóð. verja. Nú vinna hergagnverk- smiðjur í Vínarborg, Wöllers- dorf, Wienerneustadt, Rerndorf og Steyr, svo að fáeinir staðir sé nefndir, af fullum krafti og i Linz hefir verið opnað útibú *Hermann Göring-verksmiðj- anna. Tvær ástæður voru fyrir þess- um f lutningum: 1 fyrsta lagi var talið, að f jarlægðin frá Rretlandi myndi vera þessum iðjuverum til vaínar og í öðru lagi, að Rretar mundu ekki gera ánásir á þau, þótt þeir gæti, því að þau væri i herteknum löndum, en ekki óvinalöndum Rreta. Hætt við eyðilegg- ingu í Póllandi. En brezki flugherinn lét ekki standa lengi á sér. Heimsóknir hans sýndu, að Skoda-verk- smiðjurnar, sem veittu 26.000 manns vinnu fyrir stríðið, eru ekki fjær en svo, að það ér hægðarleikur að gera árásir á þær. Hergagnaiðnaður Þjóð- verja varð þvi enn á ný að leita sér að nýju landrými og nú er hann farinn að koma sér fyrir í Póllandi. Þegar Þjóðverjar voru búnir að koma Pólverjum á kné byrj- uðu þeir þegar að taka vélarnar í verksmiðjunum í sundur og flytja þær á brott, til þess að:

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.