Vísir - 17.02.1953, Blaðsíða 4

Vísir - 17.02.1953, Blaðsíða 4
TISIE Þriðjudaginn 17. febrúar 1953 f i Í II i DAGBLAÐ Rítstjóri: Hersteihn Pálsson. ^ ;f «fj Skrifstofur Ingólfsstræti 3Í ;| Útgeiandi: BLAÐAtJTGÁFAN VlSIR H.F. AfgreiSsla: Ihgólfsstræti 3. Síœar 1660 (fimm línur)i Lausasala 1 króna. Félagsprentsmiðjan h.f. Grænland á dagskrá. ' ,jt. undanförnum árum og áratugum riefur Grænland veriS á r* dagskrá við og við hjá þingi og þjóð. Sumir hafa háldið því fram, að íslendihgar eigi allan rétt til Grænlands,-þar sem landið hafi upprunalega byggzt af íslandi, og þótt svo hafi farið í ölduróti stjórnmálanna, sem leikið hefur um ísland og Græn- land á umliðnum öldum, að Grænland sé nú nýlenda Dan- merkur, og ÍSlendingar réttlausir þar um sinn, sé þeir — íslendingar — þó hinir réttu húsbændur á þessu nágrannalandi sínum, enda þótt þeir hafi ekki haft bolmagn til þess að fá þánn rétt sinn viðurkenndan eða aðrir tekið sér hann í krafti aðstöðu sinnar og vanmáttar íslenzku þjóðarinnar. Þetta er skoðun margra manna, er líta svo á, að íslendingar geti gert kröfur til yfirráða yfir Grænlandi, og fengið þær viðurkenndar fyrir alþjóðadómi. Á Alþij^gi hefur það og komið fram, að íslendingar eigi að heimta landið úr höndum Dana, þar sem við séum réttu eigendur þess. Aðrir menn hafa þó talið, að við stæðum ekki eins föstum fótum í þessu efni, og líta svo á, að við getum aðeins heimtað réttindi til atvinnu- reksturs á Grænlandi, og er vitanlega mikill munur á þessum tveim sjónarmiðum. Fyrir rúmum fjórum ártim skipaði Bjarni Benediktsson utanríkisráðherra þriggja manna néfnd til þess að athuga, hvort Islendingar gætu borið fram réttarkröfur til Grænlands, eins og margir óska. Hafa sumir verið orðnir óþolinmóðir á að bíða eftir því, að nefndin lyki störfum, og er þar á það að líta, sem þegar er sagt, að hér er um mál að ræða, sem ekki er hægt að kasta höndunum til, en nú er álit nefndarinnar komið út, og er það vel. Hjá því verður þó ekki komizt, að gagnrýna það nokkuð, hversu langur tími hefur liðið frá því að nefndin lauk ^törfum, og þar til álit hennar kemur nú fyrir sjónir almennings, því að sá nefndarmanna, er samdi álitsgerðina, Gizur Berg- steinsson hæstaréttardómari, hefur lokið því starfi fyrir rúmu ári eða í desembermánuði 1951. Hér er um svo mikið mál að ræða, að það verður ekki rakið til neinnar hfítar í stuttri blaðagrein, en álitið er til sölu í hókaverzlunum, og ættu menn að kaupa það og lesa. Rétt er þó að geta hér niðurlagsorða álitsins, en þar segir meðal annars svo: „ . . . Eðlilegt er, að kanhað sé, hvort íslendingar hafa með tómlæti eða aðgerðaleysi fyrr.eða síðar spillt rétti sínum til Grænlands. Verður ekki séð, að um nokkra 'sök íslendinga í því efni sé að tefla. Bæði íslendingar og Grænlendingar komust undir erlent vald, sem sveik þá í tryggðum, Grænlendingar hlutu fjörtjón, en íslendingar hjörðu af. Ekki verður séð, að íslendingar hefðu unnið nokkurn rétt til Grænlands, þótt þeir hefðu krafizt þess, er þeir sömdu við Dani 1918 eða gengið inn Imál Norðmanna og Dana fyrir alþjóðadómstólnum. Það eina, sem íslendingar geta gert og ber að gera, er að leitast við eftir milliríkjaleiðum (diplomatiskum leiðum) að öðlast atvinnu- xéttindi á Grænlandi. Danir standa enn í óbættum sökum við íslendinga fyrir kaupþrælkun á þeim um margra alda skeið. Réttíndaveizla á Grænlandi gæti verið þáttur í viðleitni þeirra til að bæta margra alda órétt." Það er því skoðun nefndarmanna, sem allir eru ágætlega fróðir, að kröfur okkar til Grænlands fái ekki staðizt, þegar vel sé að gáð. Þörf fyrir afvinnuréttindi. jer skal ekki fr'ekar um álitið sjálft rætt, þar sem það virðist taka af öll tvímæli, en engum getur dulizt nauðsyn þess, að íslendingar fái atvinnuréttindi í Grænlandi, og sé ekki settir skör lægra en ýmsar aðrar þjóðir í því efni, því að tengsl íslands og Grænlands fyrr verða ekki • véfengd. Við höfum stigið heillaspor með því að færa út landhelgina, en það hefur einnig leitt til þess — þótt annað komi vitanlega einnig til greina — að fiskiskipum okkar er vaxandi nauðsyn á að leita f jarlægari mið. Hin næstu eru vestan við Grænland, en þau geta íslendingar ekki notað að verulegu gagni meðan skipum okkar er meinað að leita þar hafnar nema í neyð. Viiji menn nú sætta sig við álitsgerð þá um Grænland, sem getið er hér að framan, virðist liggja beinast við, að íslendingar beini kröftum sínum að því að afla sér réttinda á Grænlandi, til þess að gera útgerð sína á miðin þar auðveldari. Takist það, yrði mikið unnið,. þótt ekki fengist Grænland allt, enda mundi þ?ð fiennilega;full?sé:-.bit.i fyrir ökkurí* > ¦: i ¦ íKifcuH rsV»L <VPVSi^^^^^Srt^^rfSftft^^^^^^«fVV\^rt/%^^%^%/S^rfSft^^rtrt^>^^^rt^Vrt^^/V^^ rwvwwi PWN/WW1 WAftftW ¦wwvwvi. vwvw vwvw wyvwvívvuvw vwww ¦wvvwi Saumavélar voru gegn gjaldi á Fyrst var reynt að smíða siíkt sýndar öM. tæki áríö 1755. Saumavélin er eitt af dýr- mætustu lækjum húsmóður- innar. Nálsporin, sem húh hef- ir saumað skipia oft milíjohum og húsfréyjan myhdi vafalaust ekki vilja missa hana. Hún væri „handalaus" án héhnar. ar. Það mun því þykja furðu- legt að heyra að fyrir 100 árum var litið allt öðfum augum á þetta þarfa tæki. Skraddarar.í Frakklandi töldu hana skað- lega. Þeir óttuðust samkeppn- ina. Einu sinni fréttist það, að klæðasaumastofa í Frakklandi hefði keypt saumavélar til notkunar og ruddust þá klæð- skerar inn á saumastofuna og eyðilögðu allt þar inni. Sem bétur fór dró þetta ekki úr áhuga hagleiksrhanna þeirray sem unnu að saumavélum og umbótum .þeirra. Og nýléga hélt Singer-saumavéiln hátíð- legt 100 ára afmæli sitt, því að fyrír 100 árum fekk Isaac Mer- ritt Singer sitt fyrsta einkaleyfi til þess að gera þessa, vél. Singer-saumavélin er víða seld. Hefir t. d. útbú á Amak- urstorgi í K.höfn og voru þar nýlega sýndar margar sauma- vélar, sem bera því vitni hvað saumavélarnar hafa breytzt á 100 árum. Tilraunir gerðar frá árinu 1755. Heimilissaumavél getur nú saumað 1500 spor á mínútu hverri. Ekki svo lítið! En saumavélar heimilanna hafa ekki alltaf verið eins og í dag. Singer var ekki fyrsti maður, sem bjó til saumavél. Sagt er að fyrsta tilraunin hafi verið gerð á Englandi 1755 — og nú skrifum við bráðléga 1955. Já, uppgötvanir' allaf eiga sér lahgan aldur og margur mað- urinn hefir strítt við allsleysi og dáið úr sulti að lokUm held- ur en að gefast upp við upp- götvanir sínaf. í Ffakklandi voru líka gerðar tilraunir á þessum árum. En uppgötvun Singers hafði það fram yfir hinar, að skyttan gekk fram og aftur í stað þess að fara.í hring. Og þegar þetta var af- rekað gerðust umbæturnar hratt. Og nú býr félagið tií margvíslegar saumavélar. Eiri af vélunum er eins og feiki- stór gorkúla. Hún saumar sam- an milljónir af nylon-sokkum og eru nálspor hennar 4500 á mínútu hverri. Nýjasta Singer- vél notar hvorki nál né tvinna: Hún notar hátíðni-rafstraum, og límir saman efni úr þjáli (plastik), sem notað er í regn- kápur, loftbelgi og annað því úm líkt. Höfð tU sýnis. Það er því ekkert undarlegt, að saumavélin þótti reglulegur sýningargripur þegar hún kom fram í fyrstu. Það þótti furðu- legt að geta saumað svo hratt. Árið 1861 var auglýst í Dan- mörku, að í búð, sem nefnd var, gæti menn átt kost á að sjá saumavél í gangi. Aðgangur var 1 mörk fyrir fullorðna og átta skildingar fyrir börn. Hjúskaparauglýsingar eru algengar í Þýzkalandi. Eit mn fleZ: Verið geíur að ungur niaður í Þýzkalandi verði r.3 fciía e5 hinni sönnu ást í auglýsingum dagblaðanna þar. Dagblöð og tímarit birta í hundraðatali hjúskaparauglýs- ingar. Gerist þetta daglega og fer vaxandi. ' Þessar einmana sálir • óska þó ekki allar eftir einginmanni eða eiginkonu. Til dæmis var þessi auglýsing í tímaritinu Constanze: „Eg á bifreið (og það er nú ágætt í Þýzkalandi) og eg á dálítinn skíðaskála uppi í fjöllum. Stúlka, sem hefir gam- an af skíðaferðum, gæti ef til vill látið sér detta í hug að flýja með mér til fjalla og njóta þar yndis svo sem þriggja vikna tíma?" Ein auglýsingin var frá á- hugaljósmyndara, sem sagði: „Hefi áhuga fyrir listum og ljósmyndum og leita eftir ungri stúlku', sem"áhiiga hefii- fyrir ¦a er IisigsaH en hjúiskap. því sama. Stúlku, sem er lag- leg, er grönn og vel vaxin og ekki hrædd við ljósmyndavél- ina." Algengara er þó þetta ávarp og eitthvað til að treysta: „Eg er einmana og gleymdur. Eg er heiðarlegur bakari og áreið- anlegur og vinn mér inn nóg handa tveimur. Er ekki #il ein- hver hjartahlý stúlka, sem vill verða konan mín?" Hér er "örvæntingarfull bæn frá rhóður, sem sér fram á að dóttir hennar giftist ekki og getur hún ekki unað því: „Dóttir mín er 39 ára, mennt- uð og siðfáguð og á nægilegt sér til lífsframfæris. Hún veit ekki að eg auglýsi þetta. Eg leita »að hjartahlýjum karl- manni, með kímnigáfu og ást á sönghst í von um að hann verði lífstíðar forunautur hennar. Hann þárf að vera prúður og vel ættaður." Eftirfarandi pistil hefur „Berg- mál" fengiS' frá einum borgara bæjarins: „Eg, sem þessar linur rita, á heima í austurbænum, og fór eg hér á dögunum niður i bæ ,i Njálsgötu- og Gunnarsbrautar- vagni niður á tórg, og væri hvor- ugt í frásögur færandi, ef eg hefSi ekki — meðan eg sat i vagninum — þessar fáu mínút- ur, verið áheyrandi að saiötalí, sem var blátt áfram svo and- styggilegt, að eg hef aldrei heyrt annað eins. Erum við þó ekki upphæmir fýrif því íslehdingar, þótt einhver taki upp i sig all- hressilega ,ef svo ber undir, t. d. ef menn reiSast, og við erum ekki að fjargviðrast út af sliku, þótt aldrei sé þaS til neinnar fýrir- niyndar, að krydda tal sitt meS. blótsyi-Sum. En verSI okkur slíkt á, reynum við að vanda um viS börnin okkar, ef þau fara. aS dæmi okkar. Sóðalegt orðbragð En þaS tal, sem eg hlydidi á i strætisvagninum, var í rauniiini miklu andstyggilegra en venjuleg blótsyrði, og ekki sízt af' því, að þarna'.— ,f afturhluta vagnsins — var allstór hópur drengja á aldr- inum 10-—13 ara, sem, að því er virtist voru blátt áfram í keppni um að taka svo sóðalega: til orða, að lengra yrði ekki komizt. Þarna virtist sá „mestur maSurinn", sem hæst gat talað og sóðalegast. Bar mest á stærsta drengnum. Hann talaði hæst og var jafnan reiðubúinn að „setja nýtt met". AuSheyrt vaf á tali drengjanna, aS þeir íitu á þetta sem eins konar fund. Ekkert af því, seni sagt var, mundi pi-ent- hæft þykja, enda var hið full- orðna fólk, sem i vagninum var, sem agndofa yfir framkomu drengjanna. Umvandanir hafa ekki áhrif. Nú mun einhver spýrja, hvers vegna eg, sem þessar línur ritá,, eða eirihver annar fullorðinn, vandaSi ekki um við þessa drengi. Þar til er aS svara, aS eg fyrir mitt leyti táldi vist, vegna ó- heyrilegrar framkomu drengj- anna, aS slíkt myndi engin á- hfif hafa, enda hef eg verið vitni að þvi, aS fullorSið fólk liefur illa reynslu af slíkum umvondua- um i strætisvögnum. Svoha „karl- ar" þykjast í sínum fulla réttí, af því aS þeir hafa borgað fyrir sig, en uppeldi þeirra svo mjög áfátt, að þeir hafa engan skilning á því, að þeim beri aS haga sér vel. Ohæfandi farþegar. Rétti maSurinn til þess að; vanda um viS drengina, var vit- anlega strætisvagnsstjórinn, en þetta var stór vagn troðfullur af fólki, og má því vera, að hann hafi ekki getaS gert sér nægilega grein fyrir umræðuef ninu i aftur- sætunum. En hafi hann gert það, tel eg, aS hann hefði átt aS skipa þessum drengjum að þegja, og ef þeir hefSu ekki látiö sér seg.i- ast viS þaS og fellt niður tal sitt, að visa þeim úr vagninum. Uppeldismálin. Vegna farþeganna, vegna vel uppalinna barna, sem i strætis- Gáta dagsins, Gáta nr. 365. .•....... Einu sinni svarta giltu sá eg vaga, hærra bar á hné en maga. Svar viS gátu nr. 364. Reyktóbak.

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.