Vísir - 09.02.1956, Blaðsíða 4

s
VlSIR
Fimmtudaginn 9. íebrúar 1956.

DAGBLAÐ
Ritstjóri: Hersteinn Pálsson.
Auglýsingastjóri: Kristján Jónsson.
Skrifstofur: Ingólfsstrae-ti 3.
Afgreiðsla: Ingólfsstræti 3. Sími 1660 (fimm línur)
Útgefandi: BLAÐAÚTGÁFAN VlSIR H.F.
Lausasala 1 króna.
Félagsprentsmiðjan h.f.
Móðurmálsþáttur.
.■wwuvwvwvv

Foreidrar, skólar, uppeldi.
Nú á dögum fer uppeldi barna ekki fram á heimilinu einu —
það eru ekki aðeins áhrif frá foreldrum og öðru heima-
fólki, sém móta börn og unglinga, eins og var lengi fram eftir
öidum, bæði hér á landi og annars staðar. Fjölmargir aðilar taka
þátt í .uppeldinu, bæði þeir, sem það er ætlað, og ýmsir aðrir,
sem gera það að engra ósk, en unglíngurinn hinsvegar ekki
íær um að velja og hafna, og verður þess vegna uppeldisstarfið
miklu erfiðara en ella.
í þjóðfélagi nútímans eru það fyrst og fremst heimilin og
skólinn, foreldrar og kennarar, sem hafa á hendi uppeldið, eða
ættu að minnsta kosti að hafa það, enda þótt misbrestur kunni
á að verða í þeim efnum eins og öðrum, þar sem ýmislegt fer
öðru vísi en ætlað er. Og verkefni þessarra aðila eru að mörgu
leyti erfiðari nú en fyrir aðeins fáum árum, þar sem svo marg-
vísleg önnur áhrif koma til greina, er torvelda og jafnvel
spilla hlutverki þessarra aðila. Er því enn meiri nauðsyn en
áður, að uppeldisstarfið sé unnið af kostgæfni og fyrirhyggju.
Það mun mála sannast, að samstarfið milli foreldra og kenn-
ara er ekki ævinlega eins náið og það ætti að vera. Þar sem
báðir þessir aðilar vinna að sama marki— að ala upp góða og
nýta borgara — verður að vera um nána samvinnu að ræða.
Hvor aðilinn verður að fylgjast með þætti hins, kynnast þeim
vandamálum, sem við er að glíma í skólunum og á heimilun-
um, og síðan verður að finna ráð, sem menn hjálpast við að
koma í framkvæmd. Það kemur ekki til mála, að hvor um
sig' pukri í sínu horni og hafi ekki hugboð — eða nær enga
hugmynd — um starf hins. Slikt hlýtur að leiða einungis tii
glundroða og upplausnar.
J Foreldrafélög hafa verið starfandi við skólana, og hafa þau
Íiaft samvinnu við kennara og skólastjóm. Þó hefur þótt nauð-
gyn að gera breytingu á þessu við einn skólann, Melaskóla, eins
iDg skýrt var frá í blaðinu í gær, og hefur þar verið sett á fót
'foreldraráð, er mun verða samvinnuaðili gagnvart skólanum.
JVIunu þá vera fleiri aðilar úr hópi foreldra í „fremstu víglínu“
fen áður, og ætti það að ver.a til bóta, þótt haldgóð reynsla sé
ekki fengin á því ennþá, en það ætti þó að vera betra frá því
Sjónarmiði, að betur sjá augu en auga.
Jl Það mim vera óhætt að segja, að menn sé enn að þreifa sig
áfram á sviði uppeldissamvinnu foreldra og skóla. Verkefnið er
Jnargþætt og erfitt á margan hátt, og vart við því að búast, að
iagi. vérði komið á það fyrirháfnarlítið eða í skjótri svipan. Er
þá fyrir mestu, að ekki verði lagðar árar í bát, þótt ekki fáist
árangur á augabragði. Ef ein aðferð gefst ekki, verður að
yeyna aðra, þar til sú eða þær heppilegustu eru fundnar. Mest
er þó um vert, að menn hafi í huga, að „aðgát skal höfð í nær-
veru sálar“, og að það á aldrei betur við, en þegar barn er
annars vegar. Og jafnframt, að á árangrinum af uppeldinu
yeltur framtiðarheill þjóðarinnar að meira eða minna leyti.
BlaiamanitaskóK.
TjVam hefur komið á alþingi tillaga um, að stofnað verði til
■*- blaðamannaskóla hé.r á landi, og er hún fram borin af
fulltrúum allra flokka, svo að ekki ætti að vera hætta á því,
áð skólimv verði ekki að veruleika von bráðar. Er það og rétt,
©ð . þörf er fyrir slíkan skóla, því að blaðamenn munu vera
með sama marki brenndir og aðrir menn, að þeir hafa
igott af því að læra, og að sumu leyti mun þeim vera meiri
þörf á því, þar sem þeir eru á margan hátt fyrirmynd og læri-
feður mikils hluta þjóðarinnar, er nemur márgt af því” sem
feemur í blöðunum.
)/ Blöðin hafa mikil áhrif á tungutak manna. Um það er ekki
jdeilt. Og þar af leiðandi verður heldur ekki um það deilt, að
Jiauðsynlegt er, að blöðin sé skrifuð á góðu máli, þar sem þau
eru kennarinn eða kennslutækið í þessu efni. Það er þess
vegna mikilvægt frá sjónarmiði alþjóðar, er vill að sjálfsögðu,
að varizt vefði.áföllum, hvað tunguna snertir, að slíkum skóla
aé komið á laggir. En á að láta þar staðar númið? Eru þeir
ekki fléiri, sém mikil áhrif hafa á tungutak almennings?
Svarið verður vitanlega játandi, og væri því ekki úr vegi, að
fleiri fengju aðgang að væntanlegum blaðamannaskóla en blaða-
inenn cinir. Slík deild við .háskólann ætti að standa opin Öllum,
er vildu afla sér aukinnar þekkingar á keimsluefni hennar.
Afar algengt er, að fólk fari
rangt með sögnina að hlakka til,
láti hana standa með þolfalli
eða jafnvel þágufalli og segi:
mig hlakkar til, — eða jafnvel
mér hlakkar til. Með þessari
sögn á ævinlega að fara nefni-
fall. Það á að segja: Eg lilakka
til, við jhlö'ckum til, þið hlakk-
ið til, margir hlakka til, hlakka
drengirnir til páskanna? Þetta
skilst betur, ef haft er í huga,
hvað sögnin hlakka merkir.
Hún er upphaflega notuð um
hljóð fugla, það hlakkar í hon-
um, hann hlakkar. Klógulir
ernir yfir veiði hlakka ....,
kvað Jónas. Hann segir ekki,
að ernína hlakki yfir veiði,
heldur að ernirnir hlakki yfir
veiði. Engu breytir í þessu efni,
þó að forsetningin til kom aft-
1 an við sögnina. Sögnin breytir
aðeins ofurlítið merkingu, þýð-
ir þá upphaflega, að sá, sem
hlakkar til, hugsi með svo
mikilli ánægju til einhvers, sem
hann á i vændum, að það hlakki
í honum. Minnumst þess, að
sögnin að hlakka táknar hljóð
líkt og sögnin að syngja. Eng-
inn segir mig syngur, þig syng-
ur, heldur eg syng, þeir syngja.
Á sama hátt á að segja eg
hlakka til, þeir hlalcka til.
Einnig er algengt, að ung-
lingar hafi þolfall með sögn-
inni að kvíða fyrir, segi mig
ltvíðir fyrir. Um hana gildir
hið sama og hlakka til, á undan
henni á áð fara nefnifall: Eg
kvíði engu, þeir kviðu fyrir
morgundeginum o. s. frv,-
Margir kunna eigi méð-sögn-
ina að vilja að fara, segja ég
vill í staðinn fyrir ég vil, sem
er hið rétta. Þetta, ég vill, læt-
ur í eyrum þeirra, sem með
sögnina kunna að fara, eins og
sagt væri ég syngur í staðinn
fyrir ég syng, ég talar í staðinn
fyrir ég tala. Sögnin að vilja
beygist þannig eftir persónum:
Ég vil, þú vilt, hann (hún, það)
vill o. s. frv. Vill kemur áðeins
i 3. pers. eintölu.
Algengt er, að farið sé rangt
með boðhátt af sögnimii að
kaupa, sagt er keyptu í staðinn
fyrir kauptu. Endingarnar -tu
og -du, sem boðháttur sagna
endar oft á, kauptu, farðu, eru
til orðnar úr persónufornafninu
Þú, sögn og persónufornöfn
hefir runnið saman og þ-ið
breytzt við það í ð eða t. Við
getum alltaf slitið sögn og for-
nafn sundur aftur, en verðum
að muna, að ð-ið og t-ið eiga
að fylgja fornafninu, ekki sögn-
inni, eru í raun og vei*u þ-ið í
fornafninu. Farðu verður þá
far þú, kauptu verður kaup þú.
Finrium við. þá strax, hvílik
fjarstæða er að segja keyrptu.
Ef það væri rétt, ætti sögnin að
vera keyp þú, eftir að sögn og
fornafn hafa verið slitin sund-
ur.
Hvort er réttara: Verið þér
velkomnir eða verið þér vel-
kominn? Hið síðara er réttara,
verið þér velkominn. Á eftir
þérun á einum manni á að
koma lýsingarorð eða lýsingar-
háttur i eintölu. Þetta verður
auðséð og auðskilið, ef við setj-
um nafnorð með lýsingarorð-
inu eða í staðinn fyrir það.
Enginn mundi segja: Þér eruð
ungir menn, ef við einn væri
talað, heldur þér eruð ungur
maður.' Síðan sléppúm við nafn
orðinu maður, og eftir verður
þá: Þér eruð ungur. Þér eruð
sjaldséður gestur hér, prestur
minn, — ekki sjaldséðir gest-
ir. Svo sleppum við orðinu
gestur, og verður málsgreinin
þá: Þér eruð sjaldséður hér,
prestur minn. Undantekning frá
réglunni eru kveðjuorðin, og
helgast sú undantekning af mál
venju. Komið þér sælar, — ver-
ið þér sælir og blessaðir. En
engan veginn væri rangt, þó
að sagt væri: Verið þér sæll og
blessaður, en fremur mun fólk
kunna því illa vegna málvenj-
unnar.
Vinnustofur opnaðar
áhugaijésmyndurum.
Ljósmyndafélag Reykj avíkur
er nú að láta gera vinnustofu
fyrír nieðlimi sína og er hún til
liúsa að Hringbraut 26.
í þessari vinnustofu er ætl-
að að félagsmenn geti stækkað
og unnið að myndum sínum eft-
ir því sem við verður komið.
Þai’ verða stækkunarvélar, á-
samt skálum, þurrkurum og
fleiri áhöldum.
Félagar greiða gjald eftir því
sem ákveðið yerður seinna
meir, og verður þá skýrt nán-
ara frá fyrirkomulagi öllu,
Auk stórrar ljósmyndastofu
verða tvö myrkraherbergi, sem
félagsmenn fá a'ðgang að. Verða
þar öll hin fullkomnustu tæki
sem völ er á í sambandi við
myndagerð áhugaljósmyndara.
Ljósmyndafélag Reykjavík-
ur telur nú um 130 félaga.
Formaður er Hörður Þórarins-
son.
Félag þetta var stofnað fyrir
fáum árum og er markmið þess
að áfla áhugamönnum í ljós-
myndagerð þekkingar á öllu því
er lýtur að töku ljósmýnda og
vinnubrögðum í sambandi við
það. Kefuf félagið þegar unnið
mikið og gott starf á þessu sviði
með f ræðslufundum, erinda-
flutníngi og sýningum. Það
hefur haldið eina opinbera sýn-
ingu, í Þjóðminjasafnsbygging-
unni í hitíeðfvrra, og tókst vel.
Tveir bátar smíðaðir
á Akuroyri.
Frá fréttaritara Vísis.
Akureyri, í gær.
Á mestunni verður tvehn bát-
nin hleypt af stokkununi í
skipasmíðastöð Kea á Akureyri.
Minni báturirin er 40 smál.
að stærð og er smíðaður fyrir
Dverg h.f. í Ólafsvík. Stærri
báturinn er 65 smál. og eigandi
hans er Valtýr Þorsteinsson á
Rauðuvík. Qert er ráð fyrir, að
báðir þessir' bátar verði tilbún-
ir innan fán-a daga.
Skipasmíðastöð Kea á Akur-
eyri var stofnsett árið 1941 og
hefir smíðað báta af smærri og
stærri gerðum síðan. Stærsta
skipið er 165 -smái. að stærð, en
það er.Snæfellið..
Fyrsti forstöðumaður skipa-
smíðastöðvarinnar er Gunnar
Jónsson, en fyrir þremiir árum
tók Tryggvi sonur hans við
stjói-niruii og hefir veitt skipa-
smíðastöðinni forstöðu síðan.
Bergmáli héftir borizt gaman-
samt bréf frá Langholtsbúa. —
Bréfið er dagsett 3. febr.
■ „Þetta bTáS cr strax í stað
stílað til þess og sett á vess,
að beri það í bæjarhlað
bragriar Ness til Johannéss.
Nóta: Nes á að vera sama og
Kaupmannahöfn, en Jóhannes
sama og Konráð, skáldaleyfið er
tekið sér vegna rímsins. Jónas
HaHgrímsson.
Elcki fæ ég séð að það sé vegna
rieins ríms, að Vísir hefur tekið
sér það slcáldaleyfi, að kalla
Langholt í Reykjavik alitaf
Kleppsliolt, þrátt fyrir margar
ábendingar um hvað rétt er. Sein
ast gerði liann þetta i gær.
Ekki er það fyndni.
Þetta getnr heldur varla tal-
ist svo góð fyndni, að liún þoli
það að henni sé liampað æ of-
an i æ. En hjá öllum þeim, sem
iieima eiga i Langholti (og þeir
eru nú álíka margir og Akureyr-
ingar), vekur þetta uppnefni sí-
fellda gremju, og þar sem vér
vitum ekki hvað vér höfum til
salca unnið hjá Visi, að liann
skuli alltaf uppnefna byggðina,
þá viljum vér enn einu sinni biðja
blaðið að liætta þessu, og minn-
ast liins fornkveðna, að skylt er
að hafa það heldur, er sárinara
reynist.
Byggðamörkin.
Til frelcari skýringar skal þess
getið, að Langiiolt nær frá Sog-
um út að Líkavörðu hjá Yatna-
gíjrðum og er 2 km. á lengd. Nyrzt
á því, og þó liliðhalt við það, er
Laugarás og er i Laugarness-
landi Áður en hér tók að byggj-
ast, var tekinn sandur og grjót
í Laugarásnum, en þeir, sem það
gerðu, vissu eklci nafnið á hon-
um og kölluðu Kleppsholt. Þessi
fávísra manna nafngift liefur svo
mcð aðstoð blaða og annarra,
magnast svo, að nú nær hún eigi
aðeins til Laugaráss, iieldur einn-
ig Langholts, með Sundum og
'Voguni. Hvaða vit er. i þessu?
Virðingarfyllst, Á. Ó.“ — Auk
þess ritá þrir vottar undir bréf-
ið, og votta, að þarna sé rétt með
farið, en það getum vér fullviss-
að bréfritarann um, að var
hreinn óþarfi, því iiann liefði ver
ið tekinn gildur án þeirra.
Algeng villa.
Bergmál þaklcar bréfritaran-
um ágætt bréf, og viðurkennir
fúslega, að sú villa, sem á gam-
ansaman máta er drepið á i bréf-
inu, er orðin mjög algeng. Það var
því ágætt að fá svo afdráttar-
laust bréf frá Á. Ó. — Hann er
velkominn hér í dálkinn, þegar
liann vill. — kr.
----•-----
Hafnfirðíngar unnu Ak-
ureyringa t skák.
Frá fréttaritara Vísis.
Akureyri, í gær.
Sl. laugardagskvöld háðu Ak-
ureyringar og Hafnfirðingar
símskákkeppni er stóð fram á
nótt.
Teflt var á 10 borðum og báru
Hafnfirðingar sigur úr- býtum
hlutu 54/2. vinning gegn 4 %.
Þeir hafa í sameiningu teifcnað
báða bátana, sem nú verður
hleypt af stokkunum.
Að öllum jafnaði vinna 16
manns hjá fyrirtækinu, en þeg-
ar ihikið er ,að: gera eins og nú,
eru starfsmenn miklu fleiri.