Morgunblaðið - 06.04.1923, Qupperneq 3

MORGUNBLAÐIÐ
Reiðhestur 8 vetra,
vakur, töltgengur og ólatur, verður seldur á uppboði næstk. mánu-
dag, 9. þ. m. kl. 3 e. h., á Lækjartorgi, upp í áfallinn kostnað við
fóðrun hans í Tungu í vetur. — Hesturinn er fallegur og spikfeit-
nr. — Til sýnis í Tungu.
Fyrir hönd DýraverndTmarf jelags íslands.
ión Þórarinsson.
leikið um aldamótin 1800, og
hann hefir án efa mælt þar fyrir
munn margra merkustu Norðlend-
inga: „Sjerhver Norðlendingur
man til þess og mun lengi muna,
er áður var í Norðlendingafjórð-
ungi biskupsdómur, *skóli og
prentsmiðja, og að Norðurland
var í öllu þessu eigi aðeins jafn-
snjalt Suðurlandi, heldur og hafði
fram yfir það prentsmiðju mjög
.svo langan tíma“, ritar hann. Og
hann bætir við: „Norðlendingar
hJjóta og að muna þann hörm-
ungatíma, er Norðurland var öllu
þessu svipt, og stóð alrúið í
byrjun aldar vorrar. Alt fór
suður, og alt lenti síðan suðrí
Eeykjavík“. („Norðlingur 1875,
10. tbl.). Hann heldur því fram,
að Norðlendingar eigi bæði rjett-
ar- og sanngirniskröfu til að fá
aftur andvirði stólseignanna, jafn-
fckjótt og þeir geti sannað, að
þeir hafi eigi viðunanleg not af
Beykjavíkurskóla, og það þykist
hann gert hafa í greinum sínum.
Sjá má dæmi þess í bókmentum
vorurn, að NorSlendingar hafa
lengi liarmað Hólaskóla. Sjera
Matthías, sem sjaldan er stór-
orður, orti rjett eftir síðustu
íildamót:
,,En verst jeg kveð þau kotungs
svikaráð,
það kongavit, er reyndist allra
tjón,
er stól og skóla svifti jöfursnáð,
og stofn þinn klipti, gamla
Norðurfrón“.
Þá er Stefán skólameistari,
1917, reit um mentaskóla á Norð-
urlandi, hafði hann að fyrirsögn:
„Arftaki Hólaskóla hins forna“.
Enginn vinur þessa máls skyldi
efa sigur þess. Honum má seinka,
en ekki varna. Straumar og stefn-
ur skola því aö landi, þótt há-
setar og stýrimenn bregðist um
sinn. Hví skyldum við altaf búa
við einn mentaskóla, er menning
vex> efnahagur batnar, íbúum
fjölgar? Vjer áttum tvo lærða
skola, er landsbúar voru kring-
um 50 þiisund., Enginn hefir
haldið því fram, að annar þeirra
hafi verið óþarfur. Mundum vjer
þá ekki þarfnast þeirra tveggja,
er vjer erum helmingi fleiri?
--------o-------
Þingfíðindi.
Vatnalög.
I Ed. var 5. apríl aöallega rætt
um vatnalögin. En lagabálkinn
hafði stjórnin lagt fyrir þingið,
orðrjettan, eins og stjórnarfrv. frá
1921, en það var aftur á móti
bvgt á frumvörpum fossanefnd-
arinpar frá 1917 og þingnefndar-
innar, sem um málið fjallaði
1919. Er það mál alt kunnugt og
hefir mikið verið um það rætt.
1 áliti Ed. nefndarinnar nú segir,
að hún hafi athugað málið á 20
fundum og lagði hún það til, að
frv. yrði samþ. með nokkrum
smávægilegum breytingum. Fram-
sögum. nefndarinnar var Guðm.
Guðfinnsson, en auk hans töluðu
Jón Magnússon, Jónas Jónsson og
Kl. Jónsson atvinnumálaráðherra.
Snerust umr. bæði um einstakar
brtt. og um rjettargrundvöll frv.
yfirleitt, og undirbúning málsins.
Að lokum var frv. samþ. með ýms
um breytingum og sent Nd. Önn-
ur mál, sem rædd voru í Ed. voru
frv. til laga um berklaveiki í naut
peningi, sem áður er sagt frá, og
er nú afgreitt sem lög, og um
seðlaútgáfu íslandsbanka, afgr.
til 3. umr.
Dýrtíðaruppbót.
í Nd. var 5. apríl rætt um og
afgreitt sem lög, að taka upp í
simalogin frá 1919 línu frá Þórs-
höfn til Skála og ennfremur línu
til Gunnólfsvíkur. Ennfremur var
afgreitt sem lög, samþyktir um
sýsluvegasjóði. Samskonar frv.
hafði komið fram seint á þingi
1921, en þá var málinu vísað til
stjórnarinnar. í lögum er m. a.
kveðið svo á: Heimilt er sýslu-
nefndum að gera samþvktir um
stofnun sýsluvegasjóða. Kostnað-
ur við þær vegabætur, sem að
líigum hvíla á sýsluf jelögum,
greiðist úr sýsluvegasjóði. í sýslu-
vegasjóð skal árlega greiða vega-
skatt af öllum fasteignum innan
hverrar sýslu. Skattur þessi greiö
if-t á manntalsþingi af ábúanda
líverrar jarðar, en af eiganda
hverrar lóðar eða húseignar í
kauptúnum. Sýslunefnd ákveður
jafnan fyrir eitt ár í senn, hve
hár skatturinn skuli vera það ár,
en hann skal vera minst 1*4 af
hverju þúsundi af virðingarverði
skattskyldra fasteigna, samkvæmt
fasteignamati, og má eigi hærri
vera en 6 af þúsundi, nema sam-
þykki atvinnumálaráðherra komi
til í hvert sinn. Skal skatturinn
miðaður við áætluð gjöld til vega-
bóta, að viðbættri eyöslu umfram
áætlun undanfarið ár, en að frá-
dregnu tillagi ríkissjóðs, ef til
þess kemur.
Eönfremur var rætt um at-
kvæðagreiðslu fjarstaddra manna
við alþingiskosningar, og var par
ákveðið, að slíkir menn, sem sakir
sjóndepru eða annara líkamslýta
5-ætu ekki kosið sjálfir, mættu fá
emhvern annan til þess fyrir sig,
og skal þá geta nafns hans um
leið. Loks var svo rætt utn auka-
uppbót vegna sjerstakrar dýrtíö-
ar. Hafði stjórn starfsmannasam-
bandsins farið þess á leit, að op-
inberir starfsmenn í Eeykjavík
fengju 25% uppbót, en meirihl.
fjárhagsnefndar lag’ði til, að veitt
yrði 15% uppbót í Evík, en 10%
í öðrum kaupstöðum; en minni
hl. 'lagði á móti allri uppbót, en
vildi, ef þörf væri, mæla með |
því, að veitt yrði á fjárlögum ein
liver uppbót handa þeim, sem
harðast yrðu úti, einkum meö
húsaleigu. Talaði Jón A. Jónsson
fyrir meirihl. og sagði m. a. að
.eftir skýrslum, sem birst hefðu
um búsaleigukjör opinberra starfs
ínanna í Rvík, væri húsaleiga
þeirra þriðjungur til helmingur
af launum þeirra og stundum
meiri. Fyrir minnihl. talaði Magn.
Guðm. Lauk málinu svo, að upp-
bótin var feld.
--------o-------
Fri MrsðMrt
i gæsr*kveldie
Innlimun jarða.
Á fundi bæjarlaganefndar liafði
borgarstjóri skýrt frá viðtali við
allshn. neðri deildar alþingis,
viðvíkjandi innlimun jarðanna:
EiSis, Bústaða og Breiðholts, Ár-
bæjar og Ártúns í lögsagnarum-
tlæmi Eeykjavíkur og lagði fram
tilboð frá Seltjarnarneshreppi, er
vildi ganga að þessu fyrir sitt
leyti fyrir 12000 kr. endurgjald,
cg frá Mosfellshreppi, sem krafð-
ist 55000 kr. endurgjalds, fyrir
það eitt, að Elliðaárnar, ásamt
lóðabletti kringum rafstöðina yrði
lagður undir Reykjavík, en mót-
mæltu frekari innlimun. Samþykt
var á fundi bæjarlaganefndar að
ganga að tilboði Seltjarnarnes-
hrepps gegn greiöslu á skulda-
brjefi frá bæjarsjóði.
Boði Mosfellshrepps var hafn-
að, en samþykt að gera gagntil-
boð um alt að 20 þús. kr. endur-
gjald fyrir það, 'að Elliðaárnar
og land kringum rafstöðina verði
lagt undir Reykjavík þegar í stað,
en jarðimar Árbær og Ártún að
ööru leyti þegar ábúendaskifti
verða á jörðunum.
Á öðrum fundi sömu nefndar
var rætt um tilboð Mosfellshrepps
og gagntilboð Reykjavíkurkaup-
staðar, viðvíkjandi innlimun Ár-
bæjar og Ártúns í lögsagnarum-
dæmi Reykjavíkur. Hreppsnefnd-
in lijelt sjer við sitt fyrra tilboð
að öðru leyti en því, að endur-
g.iald bæjarins yrði 37000 kr. í
stað 55000 kr., og greiddi bæjar-
sjóöur þetta með 4% skuldaíbrjefi
cr afborgaðist með 1000 kr. árl.
Með Elliðaánum skyldi fylgja
nauðsynlegt land til byggingar
þeirra mannvirkja, er þurfa þvk-
ir framvegis til hagnýtingar vatns
orkunnar að fullu og vegna lax-
veiðinnar og starfrækslu hennar.
Fleira ekki gert. Fundi slitið.
K. Zimsen. Þórður Sveinsson.
Hjeðinn Valdimarsson. Jón Ólafs-
son. Pjetur Magnússon. Þ. Magn-
ús Þorláksson. Halldór Jónsson.
Bogi A. J. Þói’ðarson. Helgi Finn-
bogason. Þorbjörn Finnsson.
Borgarstjóri gaf þær upplýs-
ingar, að allsherjarnefnd alþingis
— sem hefði mál þetta til með-
ierðar —- mundi ekki vera ófús
á að taka að sjer að greiða fyrir
framgangi málsins, ef bæjarstjórn
in gengi inn á það, að láta fara
fram mat á jörðunum, fremur en
að samþykkja að greiða 37000 kr.
tii Mosfellshrepps. Þórður Bjarna-
son hallaðist að mati. P. Halldórs-
son mælti eindregið á móti því,
að bæjarstjórn samþykti að greiða
37000 kr. fýrir það, að bærinn
Jengi umráð yfir nokkrum hluta
at Elliðaanum, þeim, sem lægju
undir þessar umgetnu jarðir.
Kvað hann þetta varasama stefnu
ætti bæjarlaganefndin að fara
varlega í samningagerð á þessum
grundvelli. Þorv. Þorvarðsson var
cg á sama máli, að því leyti, að
þetta þyrfti að athugast grand-
gæfilega, því þessi upphæð, sem
krafist væri af Mosfellshreppi,
væri ekki sanngjörn. Ó. Fr. gerði
ívrirspurn um það, hvort þaS
væri venja, þegar hreppshlutar
væru innlimaðir í bæjarfjelög, að
greiða stórfje fyrir. Kvaðst hann
ekki annað sjá, en að það væri
siðferðisleg skylda þingsins að
fara að vilja bæjarins í þessu
efni. Borgarstj. kvað bæjarlagan.
hafa verið faliS það á síðasta
fnndi að gera tilboð til þessara
umgetnu hreppa, og því hefði
hún haft frjálsar hendur að gera
hreppunum þessi tilboð, svo hún
væri ekki ásökunarverð í því efni.
Ennfremur kvað hann það venju-
legt, að það bæjarfjelag, sem
íeng'i einhvem hluta af hreppi
innlimaðan í sig, borgaði eitthvað
fyrir þaS, eða ljeti einhver hlunn
iadi af höndum, og nefndi dæmi
til þess. Þá drap hann á það, að
það mundi óefað vera hagur fyrir
bæjarfjel. Rvíkur að fá þessar
jarðir lagðar undir það, og nefndi
tii sem ástæðu iitsvar það, sem
lagt væri á laxveiðina og raf-
magnsstöðina. Taldi hann það af-
armikla áhættu fyrir bæjarfjel.
að slá hendi við því að fá jarð-
irnar undir lögsagnarumdæmið,
jafnvel þó greiða þyrfti þessa áð-
urnefndu upphæð fyrir það, og
sjálfar jarðirnar fengjust ekki,
heldur aðeins árnar. Atkvæðagr.
fór engin fram.
Vatnsveitan nýja.
Á fundi vatnsnefndar höfðu ver
ið til umræðu tilboðin um píp-
ur til vatnsveitunnar. Jón Þor-
láksson verkfræðingur lagði fram
skýrslu um tilboðin, er komið
höfðu 17, og lagði hann til að
gengið yrði að tilboði um steypu-
járnpípur frá Stanton Ironworks
Conpany Ltd. fyrir allar stærðir
undir 400 mm. og þeir beðnir aS
framlengja tilboð sitt um 400 mm.
og 450 mm. til 15. apríl, og yæri
sá tími notaður til þess að rann-
saka trjepípur í þeirra stað. -r-
Nefndin ákvað að síma firmanu
fyrirspura um þessa framlengingu
áður en frekari ákverðanir væru
teknar.
Um tilboð þessi urðu miklar
umræður og sjerstaklega út af
ýmsum fyrirspurnum, sem voru
g-erðar um þau. Voru það einkum
jafnaðarmennirnir í bæjarstjórn-
inni, sem það gerðu, og komu þá
um ieið fram með þá meinloku,
að það væri atvinnurekendum bæj
arins að kenna, að nú yrði dýrara
að leggja vatnsleiðsluna, en ef
að henni hefði verið unnið á fyrra
ári. Borgarstjóri skýrði tilboðin
og sýndi fram á, hve miklu dýr-
ari tilboðin yrðu nú, í stað þess
ef þeirra hefði veriS leitað áður.
Mjög illa kom bæjarfulltrúunum
saman um það, hvert tilboðið væri
ódýrast og þvældu jafnaðarmenn
Jengi um það atriði. Vildu þeir
slengja saman mörgum tilboðum
— taka hluta af einu og annan
hluta af öðru. Reiknaðist t. d. H.
V. svo til, að það væru 48 þús.
kr. gróði, ef þessi aöferð væri
höfð. En borgarstjóri sýndi, að
það væri 48 þús. kr. tap. Og sló
þá þögn á Hjeðinn. Og talaði hann
og væri Reykjavíkurbæ bundinn | upp frá því sitjandi um þetta
óþarfur og ósanngjarn baggi, og mál.
Sími 720.
Fyrirliggjandi:
E m a i I. s
Könnur, Katlar,
Mjólkurbrúsar,
Diskar,
Kastarholur,
Balar,
Pottar.
Verðið mjog lágt.
Ulalti Bjðrnsson sCo.
Lækjargata 6b.
E.s. Gullfoss
fór frá Kaupm.höfn 4. apríl að
kvöldi.
E.s. Layarfoss
er í Kaupm.höfn, fer þaðan 10.
april austur og norður um land
til Reykjavíkur.
E.s. Borg
fer í dag frá Spáni.
E.s. Willemoes
fer hjeðan að forfallalausu
25. april til Hull og Leith
(í staðinn fyrir Lagarfoss 11.
ferð) og tekur flsk til útflutnings
til þessara staða, eins og líka til
sendingar áfram til Miðjarðar-
hafsins.
E.s. Esja
fer væntanlega frá Kaupm -
höfn 13. april til Reykjavíkur
og byrjar ferðir sínar 24. april
vestur og norður í hringferð.
Umboðsmaður:
Ingimar Brynjólfsson.
SrL símfregnir
frá frjettaritara Morgunblaðsins.
Khöfn, 4. aprfl.
Áfengisbann í Konstantínópel.
Símað er frá Konstantínópel að
frá í dag hafi algert áfengishann
verið lögleitt í borginni. Eru hegn
mgarákvæði fyrir brot á lögun-
um afarhörð. T. d. skal mönnum,
sem sjást ölvaöir, refsað með 30
vandarhöggum.
Frakkar taka Krupp-smiðjurnar.
Símað er frá Berlín, að í gær
hafi mannmargt franskt herlið
tekið verksmiðjnr Krupps í Es-
sen. Verkamenn hefa gert 24 kl.-
stunda verkfall til mótmæla.
-------o------