Morgunblaðið - 08.04.1923, Side 3

MUKtiUNBLAÐIÐ
&
■A?
ÍDunið!

Hvitabandið heldur basar og bögglakvöld í Iðnó föstudag-
dnn 13. april kl. 8 e. m., til ágóða fyrir hjúkrunarheimili fjelagsins
Jón O. JAnsson og O. Jón Jónsson skemta með söng
og sögum. Ennfremur spilar iúðrasveitin.
Ef einhverjir eru avo vinveittir fjelaginu, að styrkja basar-
inn með hannyrðum, eru þeir vinsamlegast beðnir að senda það
ekki seinna en 11. þ. m. til frk. Hólmfríðar Rósinkranz eða frú
■Gerðu Hanson, Laugaveg 15, í búðinni.
Kol og salt.
Norðfirði
liefir fyrirliggjandi bestu „Harpede Newcastle
s!eamkol“ með mjög sanngjörnu verði handa togur*
um, ennfremur Ibisa- og Trapanisalt.
Sunnlenskir togarar, sem stunda veiðar við Hvals
bak og þarfnast kola eða salts, fá hvergi fljótari
afgreiðslu. Leitið upplýsinga áður en þjer festið
kaup annarstaðar.
Tilboð
•óskast í utan og innanhússmúr-
verk.
Steingr. Quðmundsson,
Amtmannsstig 4.
-Þess vegna skal nú taka .mál þetta
íilvarlega og skýra enn nánar at-
riði þau, sem fyrir liggja og þar
n;eð enn ein'a lilið á þessu máli, er
útaf fyrir sig er eitt aðalatriði í
stílmenning Reykjavíknr og sem
undantekningarlaust verður að
taka til greina, svo framt að
hyggingarhlutföll borgarinnar
ekki eigi ag verða t.il sorgar og
athiægis i framtíðinni.
Ef bygt verður á gömlu grunn-
iinum við Austurstræti, rís þar
npp hiisalengja, sem svífur í lausu
lofti, eftir hinum gefnu grunn-
hlutföllum. Því þar sem Austur-
*træti er annarsv. og hinn breiði
völlur hinsvegar, verður þyktin
n húsaröðinni minsta kosti helm-
in.gi of þunn, eftir götuskipuniuni
miðað við Thorvaldsensstræti um
Isafold og Pósthússtræti. Svona
löng húsalengja myndi sýnast eins
<>g skjálfandi veggur upp í loftið,
óskýldur öllu umhverfi — rifinn
úv úr hlutföllum grunnflatarins —
hrófatildur, sem menn mundú
skammast sín fyrir í siðaðri borg
— fyrirmynd handa útdauðum
Gísla, Eirík og Helga — eins pg
færikví í stórgi'iparjett, tilbúin til
þess að detta við fyrsta tækifæri.
Hægt er nú að mæla á móti
þessu og segja sem svo, að fólk
muni nú ekki standa og vega
•slíka hluti sem þessa eða gera sjer
far um að skilja hlutföll bæjarins
í ýmsum atriðum — en svarið er
á reiðum höndum, seip sje þetta,
að glundroðinn og stílleysið, sem
menn óafvitandi skapa í kringum
sig, er fyrst og fremst framsýnis-
leysi þeirra sjálfra að kenna — í
öðru lagi hið skapaða stílleysi
þeirra — setur svip á alt borgar-
lífið og gerir unglinginn og mann-
inii, sem í borginni býr, trúlaus-
an og óákveðinn í skapferli — og
ósjálfsstn'ðím í lífsbaráttunni fyr-
ii sjálfan sig og aðra.
8vona horfir sú eina hlið máls-
ins við í innri og ytri línum —
og eru þetta nóg rök til þess, að
tkki má reisa hús á nefndum
grunnum, nema minsta kosti þá
takmarkaða lengd — í hlutfalli
við Austurstræti og Austurvöll —
og má þá deila öðrum helming
iengjunnar frá Thorvaldsensstræti
að Pósthússtræti inn í Austurvöll
allan — þannig, að nær helming-
ur lengjunnar einn verðnr á móti
íjórum fjórðupörtum Austurvall-
ar — og mun það duga — og er
þá Austurvöllur orðinn það hreið-
ari til norðurs, sem munar hinum
helming' lengjunnar,, og er þa um
leið orðið autt syæði frá Pósthús-
stræti vestur um banka, og verð-
ur þá framhlið bankabyggingar-
itmar auð út til Austurvallar og
fullkömið samræmi milli bvg'g-
inga og grunnflatar á þessu svæði
— en með þessu er tveimur aðal-
málum í byggingarstíl rmiðbæjar-
ins bjargað — og' inn koma um
leið ný mál í stílmenning Reykja-
v.'kur, á sama stað,—er legiðhafa
í reifum í óljósri hugsun bestu
borgara höfuðstaðarins -— alla tíð
síðan gamli bankinn — litli, livíti
fallegi, — varð til á horninu móti
Austurvelli hinum megin Austur-
strætis, þar sem stóri bankinn
stendur nú. —
En til þess að hin nýju málin
Aomi nógu ljóst fram — verður
fvrst af öllu að rífa niður stein-
kassann, sem stendur ó-
fullgjörður milli Austurstrætis og
vallarins — og fj’lla upp hina
r.pnu kjallara á gömlu grunnun-
lim. — Húsið verður auðvitað að
borga og grunnana líka, til þess
að mál þessi nái fram að ganga.
— og skal nú skýra hjer nánar
hin nýju málin.
Lega þjóðbankans við Austur-
stræti mun vera'eftir rjettum höf-
uðáttum — eða því sem nær í níu-
tíu gráðu horni við vestur og norð-
ur — eins og þinghús og kirkja —
og margar helstu byggingar bæjar-
ins------og rís þá liin stóra fram-
lilið bankans við opnu svæði beint
á suður — með miðju milli þing-
húss o,g kirkju — um Reykjanes-
fjöll á bestu fiskimið íslauds, suð-
urbugtirnar. En til austuráttar rís
gafl hússins, en aðalfólksstraumur
borgarinnar fram og til baka eins
og leið liggur um Austurgötu og
Bankastræti, um Laugaveg og á-
fram í innsveitir íslands — og er
þessu lýst hjer til þess að sýna
hina táknlegu afstöðu byggingar-
innar, sem er hin ák’ósanlegasta —
— i g ætti stjórn Reyujavíkurborg-
ar hjer eftir að skoða þe.ssa lilið
málsins með álvöru — þegar eitt-
hvað sjerstakt á að skapa fremur
venju — og gleyma þá ekki vöggu-
g'jöf þjóðarinnar — íslenskri nátt-
úru. — Æt.ti það að gerast að þjóð
arsið að líta fyrst til örnefna lands
ins og gæfulinda — þegar bygt er
í bæjum og borgum — lieldnr en
hrúa upp hiisum í þyrping í liugs-
j unarleysi — og grafa nýjar bygg-
| ingar niður með annari nýrri — og
j skapa þar með örlagakreppu, sem
mannsandinn kemst ekki út úr.
Þess vegna má ekki byggja á
grunnunum við Austurstræti —
heldur skal rífa hús það, sem nú
stendur þar og lokar útsýninu frá
Austurstræti til suðuráttar milli
Alþingishúss og kirkjunnar.
Fylla skal upp hina gömlu kjall-
aragrunna — og skal þar vera
lmngumyndað torg, sem hefur sig
hálft fet frá götubrún ytst, en fet
á miðju, þar sem hæst er — og skal
jyfirborð torgsins vera úr litlum
steinum ferhyrntum, sem raðað er
með listkunnáttu.
Torg þetta skal vera jafnlangt
bankabyggingnnni — og skal Vall-
arstræti haldast óbreytt — en
tveggja metra gangstíg skalieggja
milli Austurstrætis og Vallarstrætis
vestan þvert við torgið — og má
þar síðan byggja að stórhýsi, sem
h.efði lítinn turn fremst uppi —
líkt því sem nú er á húsi Nathan &
Olsen — og er þá nokluið vel bygt
í miðba* Reykjavíkur, þeim megin
Austurvallar.
En á torginu skal búa gosbrunn,
sem rís fyrir miðjurn þjóðbankan-
um, í útsýn milli kirkju og
]únghúss — og sæmir það vel í
höfuðstað fslands, þar sem svo
mörg gos rísa í óbygðum.
Gosið skal vera þrjár æðar í ein-
um legg — ein beint uþp í miðju
Símar Morgunblaðsins eru:
498 Ritstjórnarskrifstofan.
500 Afgreiðslan.
700 Anglýsingaskriflstofan.
i
— og sín til hvorrar áttar, vestur
og austur — og skulu æðar þessar
falla í háum, fallegum boga niður í
steinskálar, sem standa í hæfilegri
fjarlægð frá uppsprettunni. — —
Öll umgerð brunnsins skal vera
íir steini og mjög einföld — en í
ákveðnum stærðarhlutföllum, sem
gera sviðið trygt og alvarlegt — og'
skal vinstri hliðarhunagossinsvera
tákn sjávarútvegs — en sú hin
eystri skal vera æð landbúnaðarins
— og er þá miðgosið óskírt, en alt
gosið má kalla Ingólfsbrunn — eða
nafni einhvers miðalda-íslendings,
eí nokkur er nógu góður.----------
Torgið má kalla íslendinga torg —
og er þá eftir að takmarka vatnið
til brunnsins — en það skal nota,
sem hjer segir. —
Ingólfsbrunnur má gjósa þrisvar
á dag rúmhelga daga — í þrjár til
níu mínútur í hvert skifti — og
skal þá velja þær stundir til goss-
ins, sem fólk helst kemur eða fér
til vinnu, og er það rnorgna, kvöld
og um miðdegi — og skal nákvæm-
lega halda þeirri reglu. — En á
helgidögum og stórhátíðum skal
láta gjósa um dagmálabil — mið-
munda og á nónbili. Og skal þessu
einnig fvlgt nákvæmlega. — En á
sjerstökum þjóðræknisdögtint niá
láta gjósa á hverjum klukkutíma, ef
vatn er nóg til — en þó aldrei leng-
ur en níu mínútur í senn — nema
sanian sje lagt. — og alt látið gjósa
í eintt. Þessu skal mjög nákvæmlega
fylgt — og mun þá margt fara
stjórnsamlega í íslenskri borg — en
illa mun ganga, ef út af þesstt verð-
ur brugðið.
Mál þetta, sem er svo auðvelt að
ltsa á jiappírnum — er þeirn mun
örðugra að koma í framkvæmd —
þar sem öllar þessar umræddu íóðir
við Austurstræti eru þær dýrustu í
öllttm bænum.
Þessi lóðalengja, sem hjer er um
að ræða, mun nú kosta eitt hundrað
og tuttugu þúsund krónur, eða því
sem nær — en verð hússins, sem
þarna stendur, að auk. En svo mik-
ið er víst, að þarna má ekki byggja,
hvernig sem annars er litið á mál-
ið sem heild. — Og verður þá að
fá þá góðu inenn og frúr. er þarna
ætla sjer bólfestu — iil þess að
setjast á rökstóla ásamt yfirstjórn
iiorgarinnar til þess að fá málið í
rji-tt horf.
M'ög líklegt er, að e’nmitt þessir
íueun, sem vildu ofra stórfje til lóð-
arkrupanna — • að eixi'tui.t þeir sön.ti
mern — nú ingtt síður vilji styfía
að því rjetta máli — sem þá var
óhugsað, er þeir keyptu lóðirnar.
Bót í máli er það t. d., að eng-
inn verður til þess að „konkurera“
á sömu lóðum á móti þeint, sem láta
þær af hendi — og er því ekki óhugs
andi, að málsaðilar get-i komið sjer
saman um góðar lóðir á öðrtun
stað — sem ef til vill mætti finna
hjer og þar í borginni — og væri
þá náttúrlegt, að milligjöf í hæfi-
legri upphæð fylgdi frá hálfu bæj-
arf jelagsins eftir samkomulagi við
lóðareigendur.
Er hjer með skorað á bæjarst.jórn
og alla málsaðila að hafa sem allra
fyrst áhrif á þetta mál, og sjá því
sannilega farborða.
Fylgir hjer með góður hugur
höfundar, að vel leysist. málið.
. Jóhannes Sveinsson Kjarval.
--------o--------
Simi 720,
Fyrirliggjandi:
A I u m i n i u m :
pottar,
kastarholur
katlar
fiakspaðar
ausur
diskar
Hialtl BlflrnssDn&Go.
Lækjargata 6b.
Umboðsmaður:
Ingimar Brynjólfsson.
Þingtiðindi.
í gær var í nd. framhald 1. umr.
um fjárlögin, eða eldhúsdaguriim
svonefndi, sem til þess er ætlaður,
að þingmenn geti komið fram með
þær fyrirspurnir og þær ákúrur til
stjórnarinnar, sem þurfa. þykir, uru
i)ll þau mál, sem þeim þóknast. —
Umr. stóðu fram á kvöld og fóruall
clreift oft og einatt, svo að ekki er
gott að segja frá þeim, fyr en þær
eru allar.búnar, en þeim var ekki
lokið, þegar blaðið fór í prentun.
Til þess að gefa mönnum þó nokkra
hugmynd um umr., sltal lijer stutt-
ltga getið þeirra helstu mála, sem
á góma bar, meira eða minna til
árása á stjórnina fyrir afstöðu
hennar til þessara rnála eða afskifta
af þeim; þó urðu ráðherrarnir
nokkuð misjafnt fyrir harðinu á
þingmönnum, og einna mest fjár-
málaráðherrann, Magnús Jónsson.
Málin, sem rætt var um, voru Eyrar
bakka-spítalinn, uppgjöf uppboðs-
sknldar frá Viðey, húsaleiga fjár-
málaráðherra, ábyrgð á vatnsveitu-
láni fvrir Rvík, sala Gieysishúss-
ins, um símalínu að Staðarfelli, um
Hólabúið nyrðra, um Ólafs-málið
svonefnda, mn laun Tofte banka-
stjóra, um stjórn Landsbókasafns-
ins, um lagakenslu háskólans í stað
kenslu M. J. fjármálaráðherra, um
kolakaup stjórnarinnar, um lán t.il
Álafossverksmiðjunnar o. fl. — Af
því að tunr. er ekki lokið, eins og
fyr segir, þegar blaðið fer í prent-
un, verður sagt nánar frá þeim
seinna.
En fremur þótti þetta daufnr
eldhúsdagur og þótti þó mörgum
svo sem ýmislegt hefði til verið
til þess að stinga að stjórninni, ef
í það hefði farið.
-----o------
Erl. síinfregnir
frá frjettaritara Morgunblaðsins.
Khöfn 6. apríl.
Stjórnarskifti í Svíþjóð.
Símað er frá Stokkhólmi, að eft-
ir að umræður höfðu farið fram
itim frunivárp stjórnarinnar til laga
, um atvinnuleysisstyrk liafi neðri