Morgunblaðið - 11.04.1931, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 11.04.1931, Blaðsíða 5
Laugardaginn íl. apríl 1981. oramtMafód a Nýkomið: Fyrir bakara: Hveiti „Cream of Manitoba". Rúgmjöl ,,Blegdamsmöllen". Hálfsigtimjöl. Sultutau blandað. Svínafeíti. Þingtiðindi Lokin íslandsbanka. Þorir sfjórnin enki að láta rannsaka tiidrög laknnarinnar? Erlingur Friðjónsson ljet útbýta fyrir nokkru svohljóðandi þings- ályktunartillögu: „Efri deild Alþingis ályktar að skora á ríkisstjórnina að leggja fram fyrir þingið helstu skjöl þau, er sýna tildrög að lokun íslands- banka". Pjetur Magnússon bar fram svo- hljóðandi breytingartill.: „Efri deild Alþingis ályktar að skipa þriggja; manna nefnd samkv. 35. gr. stjórnarskrárinnar til að rannsaka tildrög að lokun Islands- banka''. Eftir það, að brtt. þessi kom fram, spurðist ekki til málsins lengi. Var sem stungið hefði verið völu í kok stjórnarliðinu. Málið kom loks til umræðu í fyrradag. Erlingur Friðjónsson hóf um- ræður. Sagðist hann vera mjög ófróður í þessu máli. En þótt hahn hefði leitað upplýsinga hjá ríkis- stjórninni og stjórn Útvegsbank- ans, mundi sjer eflaust hafa verið neitað um allar upplýsingar. Þrátt fyrir þessar þrengingar, vildi hann þó fylgja tillögunni úr hlaði. Skaut hann undir hana kvik trjám nokkrum. Voru kefli þau tínd úr rógburðargreinum Tímans um ýmsa nafngreinda viðskifta- menn íslandsbanka. Ekki varð þess vart að hann skildi aS neinu leyti þá örðug- leika, sem atvinnurekendur áttu 'við að stríða á kreppuárunum, nje þá þýðingu sem það hafði fyrir atvinnulíf þjóSarinnar, að bankinn ekki hætti að styðja atvinnuveg- ina, þótt markaðsverS afurðanna ekki svaraSi til framleiðslukostn- aðar. Ekki hafSi hann heldur hug- leitt þaS, aS fje það, sem bankinn hafði tapað á atvinnurekstrinum, hafði farið til landsmanna sjálfra, ekki síst þeirrar stjettar, er hann bykist vera fulltrúi fyrir. — Hafði hann ekkert afgangs þeirri smá- mannlegu en lítt göfugmannlegu hvöt og viðleitni, að hælbíta þá menn, sem verðsveiflur og aðrir örðugleikar höfðu áður leikið svo grátt að þeir fengu ekki undir risið. Pjetur Magnússon tók næstur til máls. Sagði hann að lokun ís- landsbanka hefði verið svo afleið- ingaríkur atburður, að ekki mætti teljast óþarft að tildrögin yrðu rannsökuð. SagSi hann aS afleiSing arnar yrðu * ekki raktar í stuttu máli, en benda mœtti rjett til dæinis á það, aS lokunin hefði orð- ið þess valdandi, að hið mikla lán, sem ríkisstjórnin hefði tekið á önd verðum vetri hefði hún orðið að taka með stórum óhagstæðari kjör- um, en aðrir lántakendur hefðu sætt á sama tíma. Erlend íirmu hefðu kippt að sjer hendinni um viðskifti við ísland. Hefðu menn litið svo á, að aðfarirnar við ís- landsbanka bæru þess vott, að hjer sæti að völdum stjórn með slíkt bolsivíkka stjórnarmið, að hjer væri best sem fæstu að treysta. Að sönnu hefði stjórnin að einu leyti gefið tilefni til slíkrar ályktunar, þar sem hún hefði ætlað aS losast við erlendar kröfur með því að láta þær falla ófullnægðar eins og Rússar, gerðu. Mönnum hætti íi. að líta svo á, að stjórn eins lands væri spegilmynd af þ.ióðinni. En hjer liefði sú ályktun reynst röng. Þjóðin og þingið hefðu reynst að standa á alt öðru og hærra þroskastígi en ríkisstjórnin. Ræðumaður sagði, að ef stjórn bankans væri vítaverð, væri rjett mætt og þarflegt að það kæmi í ljós. En það væri 'fleira en hennar gerðir, sem rannsaka þyrfti í sam- bandi við lokun íslandsbanka. Það, sem mest hula hvíldi yfir, væri afskifti ríkisstjórnarinnar af lokun bankans. Ræðumaður kvaðst gera ráð fyr- r, að allir deildarmenn hefðu leyrt þann kvitt, að ríkisstjórnin •íefði alt frá láti Magnúsar ráðh. Kristjánssonar unnið að því skipu- lagsbundið, að grafa undan ís- íandsbanka. Ef kvittur þessi væri rakalaus, yrði hann, vegna sóma landsins, að kveðast niður, því það væri þjóðarskömm, ef ríkisstjórn- in væri sönn að þeim glæp, að hafa reynt að grafa undan atvinnu vegum landsins og veikja trausf þess út á við. Enn væri það óupplýst í þessu máli, hvers vegna komið hefðu frá útlöndum fyrirspumir um lokun bankans, áður en nokkur hjer vissi til þess, að lokun stæði til. Einnig það að menn hlupu til og tóku út inneignir sínar, t. d. í útbúinu á Seyðisfirði, áður en almenningur hjer hafði hugboð um lokun bank- ans. Sagði ræðum. aS alt þetta væri fullkomlega rannsóknar vert, er þaS snerti ríkisstjórnina of mjö" til þess, aS til mála gæti komið að fela henni rannsóknina. Af þessum ástæðum»kvaðst ræðu maður hafa borið fram brtt. á þingsk. 297, um skipun nefndar með rannsóknarvaldi, til að rann- saka þetta mál. Stjórnin þyrfti ekki að ótta.st að sú nefnd yrði hlutdræg henni í óvil, þar fyglis- menn hennar væru í meiri hluta í þingdeildinni og yrðu því me' hhitfallskosningu einnig í meiri hluta í nefndinni.' Kvaðst hann og gera ráð fyrir að flutnings maður aðaltillögunnar, Erlingu Friðjónsson, yrði þessari brtt. sam þykkur, því væri honum alvai með að fá fram gagnlega rannsóki; á þessu máli, sem ekki væri a* svo komnu ástæða til að efa, mætt: honum vera það kærkomið að fð stuðning til þess, að gera rannsókn þessa sem fullkomnasta. Fjármálaráðheirra tók næst ti máls. Sagðist hann alls ekki vera mótfallinn brtt. Sjer lægi í ljettn rúmi hver rannsóknaraðferð væri við höfð. Annars var hann allreið- ur yfir ræðu P. M. og virtist al1 ekki jafn óhræddur og hann 1' Sagði hann að ræða P. M. hefði verið, stóryrði, fullyrðingar og gróusögur. P. M. svaraði því, að framferði stjórnarinnar væri ekki unt að lýsa rjett, nema með stórum orð- um. En um gróusögur hæfði ekki að talað væri úr ráðherrastólunum, eins og þeir nú væru setnir. Það jiætti ekki vel til fallið að nefna snöru í hengds manns húsi. Dómsmálaráðheaira hjelt tvær alllangar ræður. Er ekki unt rúms ins vgena að birta útdrátt úr þeim V-ar og efni þeirra allsundurlaust. Hafa lesendur Tímans kynst því flestu í dálkum hans. Ráðh. deildi fast á P. M, fyrir það, að hann skyldi láta sjer Ktetta í hug að rannsaka hag Islands- banka á einum degi og eins það. hve fjarri hans niðurstaða (og bankaeftirlitsmannsins Jakobs Möller) hefði verið niðurstöðu síð- ari nefndarinnar. P. M. svaraði því. að rannsóknina hefði hann framkvæmt fyrir þrábeiðni forsæt- isráðh., en að slík skyndirannsókn væri mjög< algeng erlendis, þó ráðh. kannske ekki væri kunnugt nm það. Nefndunum hefði líka borið næsta vel saman, þegar alt væri atlmgað. Fyrri rannsóknin hefði t. d. ekki náS til vitbúanna. og hefSi hagur þeirra veriS talinn eins og síðasta athugun hefði talið hann vera, en hagur þeirra hefí við síSari rannsóknina sýnt sig aö vera 700 þús. kr. lakari. Á seSlun- um hefði og síðari rannsókn sagt að hagur væri, en ekki tekið hann með. Sá munur hefði veriS 400 til 500 þús. kr. Þá. hefSi þaS veriS skýrt ffam tekiS, að skyndimatið væri miðað viS aS bankanum yrSi alls ekki lokaS og aS harin starf- aði áfram á eðlilegan hátt. En síð ara matið hefði verið miðað við gjaldþrotameðferð. Þrátt fyrir alt þetta hefði þó ekki munað nema um 10% á fyrra og síðara matinu. DómsmálaráSh. sagSi í lok ræðu sinnar,' að hann mundi greiða at- kv. móti tillögu P. M. og mun það eiga að skiljast svo, að stjórnin vilji ekki hætta á neina athugun á forleik sínum fyrir bankalokun- inni. Jón Þorláksson talaSi alllangt erindi. Vítti hann þá firru fjár- málaráðh. að till. P. M. væri flutt ;il þess að draga athygli frá raun- verul. orsök bankalokunarinnar. Stjórnarflokkurinn ætti kost á a'ð skipa meiri hluta nefndarinnar o þar með að ráða því, að starf hennar j^rði ekki einhliða nje and- stæðingum hennar í vil. En nefnil arskipunin væri frá sínu sjónar- miði alveg • nauðsynleg, því eftir kunnugleika sínum sem fyrv. bankaráðsmanns á framferði fitjórnarinnar í þessu máli, væri henni alls ekki treystandi til að leggja fram af sjálfsdáðum öll gogn í malmu. Ræðum. lagði áherslu á, að end- urreisn bankans hefði verið eina leiðin til að bjarga að svo miklu 'eyti, sem unt var. lánstrausti lands ins, sem ella hefði verið farið. Eng- inn, sem vitað hefði um öll þan viðvörunarskeyti, sem rignt hefð frá útlöndum gegn lokun bankan gæti verið í vafa um að erlend fjármálamenn og stofnanir hefð talið bankalokunina stórlega lánt traustsspillandi fyrir landið. Þ«ss' 'im mönnum hefði verið það ljós' ið það var ríkisstjórnin sem Bt' með brugSinn brand yfir bankan um. Lánstraustið hefði og fengi sín áföll af þeim fleiri ára són, sem verið hefði í stjórnarblóðunum um það, að ekki skifti máli, hvernií- færi um Islandsbanka, því í honum stæði útlent fje. Slíkt fjármálasiS- ferði gagnvart útlendingum væri ekki fallið til þess að ajika láns- traust landsins. TJmræðum var frestað til næsta dags. Umræður hjeldu áfram í gær. Tóku til máls: Jón Þorlákssor fjármálaráðherra, dómsmálar'. herra, Pjetur Magnússon og Ki Hngur. Að umræðum loknuni var a kvæðagreiðslu frestað. Ekki er hægt að fullyrða neit uni það, hvernig atkvæðagreiðsla fer um þessa tillögu, en frestur atkvræðagreiðslunnar mun þó stafa af því, að stjórnin sje að reyna að tryggja sjer það, að nefndin verð; ekki skipuð. Og fari svo, að tillag an um það A'erði feld, mun enginn vera í vafa um að það stafi af því að stjórnin þori ekki að láta rann- saka, hvern þátt hún átti í undir- búningi lokunarinnar. Það verður skoðað sem fullkomin sektar.iátii' ing. Stjórnin ræður að sjálfsögðu við alla Framsóknarmenn, og talið er að Erlingur þori hvorki að sitja nje standa öðru vísi en stjórnin vill. FramsóknaratkvæSin á Akur- eyri sjeu bundin því skilyrSi. Stœkkun Reykiavíkur. Neðxi deild. Frv. um stækkun lögsagnarum dæmis Reykjavíkur — aS jarðirn- ar Þormóðsstaðir og Skildinganes skuli lagðar undir lögsagnarum- ilæmi Reykjavíkur — hafði verið til meðferðar í allshn. Nd. Nefnd in klofnaði; þrír nefndarm., M. T., H. V. og J. ÓL, lögðu til að frv. yrði samþ., en M. G. vildi fella bað; L. H. hafði óbundið atkv. um málið, en snerist gegn frv. þeg- ar til atkvæða kom. Frv. þetta var til 2. umr. á fimtudag, en at- kvæðagreiðslu frestað þangað til í gær. Urðu úrslitin þau, að frv. var samþ. með 13:12 atkv. þessir, eru besta og ódýra.-t krycid?íldin. Tilreiddir bjer, úr íslensi-; síld. Pást í flestum vérslunum 9t Sími 249. ¦ i — i in ¦ K.^r-^ia»BPCJ!; ^uiruMknA Hressingarskálinn, Pósthússtræti 7. ís, margar tegundir. Einnig' í krúsum sem taka má með sjer heim. V*-~t-A i iiWJW • JVitó»-jr» r-tjtt* ^TLaumá r™K%HL4*& Sportv rahus Sayxfavikar Fyrir kve,túik: Peysufatafrakkar frá 55.00. - vi'olfti'eyjur, ull og siiki. Slopp;.;- (hvítir og mislitir). — Náttkjólai. Skyrtur, Bolir, Buxur og ftlis konar álnavara, — Ljereft fr;'i 70 aur. Ullarkjólatau frá 3.00. Og margt fleira. John Oakey & Sons Ltd. London. m HREINSAR SSST GLJÁÍI! SISST WK&JH ¦attjCTWa^-^tjWfiaúttwrí'- m\ Sími 1511

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.