Morgunblaðið - 07.04.1932, Blaðsíða 6

r
M O R G V N B L A Ð I Ð
*
s>
s
>0
e
3
n
I
R>
>1
»
e
o»
ÍS ENSKA VIKAN: ISLENSKA VIKAN:
D.lkakjöt spaðsaltað; einnig stórhöggið.
Saltkjöt af fullorðnu fje úr Borgarfirði.
Dilkakjöt niðursoðið í 1/1 og 1/2 dósura.
Kartöflur, Fiskimjöl,
Riklingur, Sundmagi,
Smjör, Tólg, Egg, Síld.
Kanpið það sem íslenskt er.
*
—«
•o
e
3
<í
3
«•
9T
»
e
3»
Þjóðræakir íslendinyar,
styðja íslenskan iðnað.
Notið smekkbætis-(krydd)-vörur til matargerðar og
kökugerðar, þar á meðal Lillugerduft — Lillueggjaduft
— Lilludropa og Soyu frá
H.f. Efnagerð Reykjavíknr.
Húsgagnaverslnn og
vinnnstoia.
Frlðriks Þorsieinssonar.
Skólavörðustíg 12,
hefir fyrirliggjandi allskonar húsgögn í svefn-
herbergi, dagstofur, borðstofur og skrifstofur —
póleruð, bónuð og máluð.
Allskonar húsgögn einnig smíðuð eftir pöntun.
Áhersla lögð á vandaðan frágang.
Hafnflrðlngar I
Hjer með tilkynnist að Trjesmiðafjelag Hafnarfjarð-
ar hefir myndað innan síns fjelags sölusamlag á hús-
gögnum, og verður þar á boðstólum alls konar húsgögn
innan lítils tíma. Einnig verða smíðaðar allar tegundir
húsgagna eftir pöntunum.
Allar upplýsingar þessu viðvíkjandi gefur hr. trjesm.
Davíð Kristjánsson, Austurgötu 47, Hafnarfirði.
Virðingarfylst,
Stfðrn Trjesmiðafjelags Hafnarfjarðar.
Húsgögn.
Svefnherbergis- og borðstofuhúsgögn fyrirliggjandi í miklu
úrvali, smíða eftir pöntunum við allra hæfi.
Borðstofuborð og stólar, margar gerðir.
Lítið á innlendu munina í búðargluggum mínum, sem unnir
eru á vinnustofu minni.
Húsgagnaverslun
Kristjáns Siggeirssonar.
Laugaveg 13.
boga fyrir erl. skuldum, að satt
að segja er svo komið, að menn
veigra sjer við að horfast í augu
við staðreyndir og gera sjer
Ijóst, hverjar afleiðingar þessi
ráðsmenska getur haft.
1924 lagði þáverandi stjórn
nýjar, þungar skattabyrðar á
þjóðina. Þessir nýju skattar og
góðærið 1924 og 1925 fleytti
fjenu í stríðum straumum í rík-
issjóðinn, langt umfram vonir
bjartsýnustu stjórnmálamanna.
En ríkisstjórnin stóðst freist-
inguna, stilti eyðslunni í hóf og
varði hinum nýju skatttekjum
og hinum óvæntu umframtekj-
um að langmestu leyti til þess
að grynna á skuldum ríkisins
og auka sjóðseign ríkissjóðs.
Og þegar í stað, er fært þótti,
var svo þessum nýju sköttum
ljett af þjóðinni með afnámi
tollalaganna á Alþingi 1926.
1928 lagði Framsóknarstjórn-
in a£' nýju þungar klyfjar á
skattþegnana, með því að lög-
festa nær alla sömu tekjustofna
sem gilt höfðu 1924 og 1925.
Síðan hefir verið að því leyti
samfelt óslitið góðæri fyrir rík-
issjóðinn, ' að aldrei fyr hafa
tekjur hans orðið svipað eins
miklar. En nú hafa skuldirnar
ekki verið minkaðar, og skött-
unum hefir ekki verið ljett af
þjóðinni. Þvert á móti. Skuld-
irnar hafa verið auknar svo
mikið, að þess eru áður engin
dæmi. Engum skatti hefir verið
afljett, og það sem verra er.
í stað þess að ljetta drápsklyfj-
arnar af sliguðum atvinnurekstri
landsmanna, krefst nú ríkisstj.
nýrra skatta, a. m. k. 1—-1)4
milj. á ári, úr tómum fjárhirsl-
um þrautpíndra skattborgara.
Þetta er bjargráðið, sem stj.
sjer við kreppunni, — þetta er
það einasta lið, sem hátekju
ríkisstjórnin getur lagt atvinnu-
lífi landsmanna í þessum ein-
dæma þrengingum.
Það er hæstv. fjármálaráðh.,
sem ber fram þessa kröfu. Mjer
þykir sanngjarnt að taka það
fram, að fyrir hann er úr vöndu
að ráða. Hann ber að vísu á-
byrgð á gjörðum fyrirrennara
sinna með því að hafa stutt
Framsóknarstjórnina frá önd-
verðu, en mjer vitanlega heldur
ekki þar fram yfir. Hann hefir
sest í gjaldþrota bú. Þurfandi
ríkíssjóður kallar til hans. En
fjármuni ríkissjóðs, kornhlöð-
ur góðæranna, finnur hann eigi.
Það er heldur ekki von, því að
alt er sokkið og er á kafi í
skuldafeninu.
Hæstv. fjármálaráðh. hefir
sýnt viðleitni í rjetta átt með
því að gera tillögur um lækkun
útgjalda. En að minni hyggju
hefir hann gengið of skamt —
alt of skamt. Jeg veit vel, að
róttækur niðurskurður er ekki
vandkvæða- nje sársaukalaus.
En hitt veit jeg líka jafnvel, að
jöfnuður á fjárlögum verður
fyrst og fremst að nást með nið-
urfærslu á útgjöldum ríkisins,
fclátt áfram af því, að þjóðin
er svo illa fær um að taka á sig
nýjar skattabyrðar. Og það er
á vitund allra háttv. deildar-
manna, að atvinnulíf lands-
manna er orðið svo lamað, að
það verður engin frambærileg
ástæða færð til afsökunar því,
að Alþingi ljetti ekki sköttum
af þjóðinni, önnur en sú, að rík-
issjóður er sjálfur, eftir 4 ára
samfeldar hátekjur, orðinn
aumastur af öllum aumum, svo
vesæll, að í stað þess að ljetta
undir með atvinnurekstrinum,
meðan kreppan er sem hörðust,
verður hann að lifa á því að
mergsjúga landsmenn, meðan
ennþá er einhversstaðar eitt-
hvað að hafa.
Sjávarútvegurinn.
Jeg ætla þá að víkja að því
sem mestu máli skiftir: At-
vinnulífi þjóðarinnar.
Og kem þá fyrst að sjávar-
útveginum.
Meðan íslendingar höfðu eigi
kynst annari fullkomnari fram-
leiðsluaðferð en handfæraveið-
um á þilskipum, voru aðdrætt-
.irnir að þjóðarbúinu smáir. Á
þeim árum hafði þjóðin ekki úr
miklu að moða, enda var alt
hjer smávaxið. Eftir síðustu
aldamót byrja íslendingar að
taka vjelaflið í þjónustu fram-
leiðslunnar. Þá komu vjelbát-
arnir og togararnir til sögunn-
ar. Með því, og þó einkum og
sjerstaklega með komu fyrsta
íslenska togarans, gerbreytist
alt íslenskt atvinnulíf. — Þessi
nýji sjávarútvegur tekur fljót-
um og öruggum þroska, og
skapar jafnframt út frá sjer
gróður og vöxt á öllum svið-
um í þjóðfjelaginu. Breyting-
arnar eru svo snöggar, að engu
er líkara en að þjóðin hafi ver-
ið snortin einhverjum töfra-
sprota. Höfuðstaður landsins,
sem verið hafði smákauptún,
verður að stórum bæ. Ágæt
höfn, vatnsveita, rafurmagn,
gas, þjettriðið gatnanet — alt
gerist í senn, og samtímis þenja
nýjar húsabreiður sig yfir stóra
landfláka. Alt er þetta gert fyr-
ír þá fjármuni, sem togararnir
sóttu í regindjúp Ægis. — Frá
höfuðstaðnum breiðist gróður-
inn til annara kaupstaða og út
um allar bygðir landsins, svo
að þróun atvinnulífsins er svo
ör, að síðustu 25 árin byggja
menn og rækta meira en fyrri
kynslóðir höfðu gert í meira en
10 aldir. Á þessum árum marg-
faldast þjóðarauðurinn og eins
og venja er til, fylgir tilsvar-
andi vöxtur í andlegu lífi og
menningu þjóðarinnar.
Það er sannmæli um sjávar-
útveginn, að frá honum hefir
hinn frjófgandi máttur runnið,
en hitt er líka satt, að fyrir sí-
vaxandi kröfur, skilningsskort
og úlfúð, er þessi stórvirkasti
atvinnurekstur landsmanna nú
mergsoginn og máttvana.
Ríkið, sveitarsjóðir og verka-
lýðurinn — allir þessir aðiljar
hafa spent bogann of hátt.
Ríkið tekur toll af öllum nota
þörfum útgerðarinnar, smáum
sem stórum, og sjálf fram-
leiðsluvaran er skattlögð með
útflutningstolli, sem nemur frá
1%—5%, að ógleymdri síld-
inni, sem ríkið hefir stundum
tekið alt að því eins mikið í toll
af og framleiðandinn hefir feng
ið í sinn hlut. Engir keppinaut-
ar okkar hafa svipað því eins
erfiða aðstöðu, og sumir þeirra
njóta tollfrelsis á notaþörfun-
um og hárra verðlauna á fram-
leiðsluvörunni, alt að 50 kr. á
skpd.
Sveitarsjóðirnir hafa ekki lát-
ið sitt eftir liggja. Hjer í Rvík
hefir sá andi aðallega lýst sjer
í niðurjöfnun útsvara á síðari
árum. Hefir þar um ráðið frem-
ur illgirni en skilningsskortur.
Sem dæmi skal jeg nefna, að
útgerðarfjelag eitt hjer í bæ,
sem síðustu 2 árin hefir tapa*
milli 6 og 7 hundr. þús. kr., að
meðtöldum fyrningum, hefir
þessi ár greitt í útsvar 217 þús.
kr., þar af milli 170—180 þús.
kr. í Reykjavík. Fjelag þetta
kærði fyrir niðurjöfnunarnefnd,
yfirskattanefnd og atvinnumála-
ráðherra, og bar sig saman við
Tóbaksverslun Islands, er grætt
hafði annað árið um 60 þús. kr.,
en ekki goldið í útsvar nema
um 30 þús. kr. Krafðist fjelag-
ið þeirri spurningu svarað, hvort
fyr bæri að láta til opinberra
þarfa gróða þess verslunarfyrir-
tækis, sem eingöngu verslaði
með munaðarvörur, eða eignir
þess framleiðslufyrirtækis, sem
þegar hefði beðið stórfelt tjó«
af atvinnurekstri sínum.
Fjelagið fjekk enga leiðrjett-
ing mála sinna, og ekki þótti
heldur ástæða til að hækka út-
svar Tóbaksverzlunarinnar. —
Forstjóri hennar var einn þeirra
þriggja niðurjöfnunarnefndar-
manna, sem útsvörunum rjeði.
Þetta er eitt af mörgum dæm-
um um það, hversu níðst er á
útveginum.
Þá er það og orðið lýðura
Ijóst, að útgerðinni hefir, því
miður, reynst um megn að rísa
undir hinu háa kaupgjaldi, sera
sí og æ hefir farið stórhækk-
andi í hlutfalli við verðlag
framleiðsluvörunnar.
Fáar tölur skýra þessa stað-
reynd betur en mörg orð.
1914 var hægt með andvirði
eins skpd. fiskjar að greið*
verkamanni kaupgjald fyrk*
266 stunda vinnu og hásetanura
fastakaup í nær 39 daga.
Nú hrekkur andvirði skpd.
ekki lengur til að greiða 26«
stunda vinnu, heldur aðeins 44
stunda, og ekki til að greið*
39 daga fastakaup, heldur að-
eins 8 daga kaup.
Það skal að vísu játað, ai
með vaxandi þekkingu og auk»-
um dugnaði sjómannastjettar-
innar hafa afköstin stórvaxið
frá því 1914, en þó hvergi nærri
til jafnvægis við hlutfallsrösk-
un milli kaupgjalds og andvirði
afrakstrar.
Það er þá líka orðið flestura
ljóst, að slíkt áframhald stefn-
ir til glötunar. Nær helmingur
togaraflotans er þegar orðiira
gjaldþrota, en flestir hinir
standa höllum fæti. Og báta-
útvegurinn er lítið betur kora-
inn.
Jeg fer ekki með öfgar, þeg-
ar jeg segi, að verði atvinnuár-
ferðið svipað í ár og í fyrra,
veit jeg fáa atvinnurekendur til
sjávar, sem munu eiga fyrir
skuldunum um næstu áramót.
Þessi þjóðarvoði er að því
leyti sjálfskaparvíti, að þjóði*
hefir ekki fengið sig til að laga
sig eftir kringumstæðunum. E»
vitaskuld getur slíkt athæfi eigi
farið fram nema um stundar-
gakir, meðan verið er að jeta
upp eignir og lánstraust. Eftil*
það mun neyðin leggja ráðin á
fyrir okkur.