Morgunblaðið - 25.05.1932, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 25.05.1932, Blaðsíða 2
2 MORGUKBXAÐIÐ Islenskir uísinðamenn* Það liefir verið áður á það minst, að mikill gróður væri um þessar mundir í vísindastörfum meðal ís- lendinga, "meiri en nokkuru sinni fyr, — þrátt fyrir alt kreppu- ekrafið. Halldór Hansen læknir hefir ný- lega gefið út þá langstærstu bók, «em nokkur Islendingur hefir rit- áð um læknisfræðileg efni. Er ifoún skrifuð á þýsku og fjallar um •sjúkdóma ,sem líkjast magasári ©g stafa þó ekki af því. Bók þessi «r að mestu bygð á sjálfstæðum rannsóknuih, en þó er þar smalað Saman öllu markverðu, sem aðrir frísindamenn hafa skrifað um þessi .efni og er vitnað í óteljandi bækur þeirra og ritgerðir. Bók þessi er margra ára verk og hefir kostað fleiri utanfarir. ekki síst til þess ao geta náð í ¦allar þær bækur og ritgerðir, sem. um þetta í'jalla. Enn erum vjer ekki betur á vegi staddir en það, að hjer má heita ómögulegt að skrifa um flest vísindaleg efni af nokkuru viti fyrir bókaleysi. Það myndi ganga yfir flesta, ef þeir vrissu hve mikla vinnu, fjTrirhöfn og fje bók þessi hefir kostað höí- Ttndinn. En það er oft svo, að vís- indastörf eru unnin af áhuga ein- uní fyrir málefninu og brennandi þrá til þess að vita hið sanna, án allrar vonar um endurgjald. Það «r ekki spurt van «em mest kaup 'íyrir sem minsta vinnu, og sting- ur það skemtileg í stúf við alt auraskraf almennings. Vafalaust verður bók þessi kær- komin, fyrst og fremst sjerfræð- ingum í magasjúkdómum, en einff- ig almennum læknum, sem oft eiga úr vöndu að ráða með þessa kvilla. Lesin verður hún um öll siðuð lönd. Ekki er bók þessi kominn enn í bókaverslanir hjer, en þess mun skamt að bíða. Dr. med. Skúli V. Guðjónsson -sendir nú frá sjer hverja rit- gerð á fætur annari og eru allar (nema ein) um sjálfstæðar rann- sóknir, sem hann hefir gert eða unnið að, flestar um bætiefni (vítamín). Þær eru víst 16 talsins, sem hann hefir birt á fáum árum. Nokkrar af þeim síðustu eru þessar: Um líkamshita rottna, sem Iífa á fullkomnu og bætiefnasnauðu fæði. Reyndist hitinn nokkru lægri ef A efnið skorti. (Journal "of Physiology 1932). Uim langvinna kopareitrun á mönnum, sem fægðu látúnsskrúf- ur. Menn þessir fengu svima, höf- uðverk og önnur einkenni, sem bentu á áhrif á taugakerfið, og bötnuðu, er þeir hættu vinnunni. < Zentralblatt fiir Gewerbehygiene 1932). Um ldsilsýruskemd í lungum hjá stúlkum, sem unnu að fægidufts- gerð. (Ugeskr. for Læger 1931).. Um iðnaðarkvilla og varnir gegn þeim. I ritgerð þessari er stutt sögulegt yfirlit yfir kvilla þessa, sem gerðu vart við sig þeg- ar í fornöld. Er þar meðal annars talið hve lengi fjelagar í sjúkra- samlögum (Danmörk) hafi verið sjúkir að meðaltali á ári í hverri iðnaðargrein, og er þar allmikill munur á. Mjög fer það og eftir stjettum hve langlífir memi eru. Prestar Jjfa t. d. alla dauða. (Nordisk tidskrift 1932). Niels Dungal birti í fyrra all- langa og fróðlega ritgerð um smit- andi lungnabólgu í sauðfje. Hefir áður verið minst á hana í Mbl. Hjer var að ræða um lítt þektan hættulegan sjúkdóm og óþekta sóttkveikju. Hafa nú bestu fræði- menn erlendis fallist á að rann- sóknir N. D. sjeu óyggjandi. M.á það heita sjaldgæft, að svo greið- lega gangi að finna sjúkdómsor- sök og varnarráð, sem sýnast koma ao fullu lialdi. Er þetta eitt dæmi þess, hve mikið gagn háskólirin mætti vinna, ef hann gæti starfáð meira en verið hefir að nauðsynja- málum almennings. (Journal of eomparative Patho- logy og Deutsche Tieráztliche Wochenschr). Lárus Einarsson (Magnúsar heit. dýralækni.s) hefir ritað um nokkr- ar nýjar aðferðir, sem hann hefir fundið við rannsókn vefja og f'ruma, einkum í taugakerfinu. Síð- asta ritgerð hans er um litun á vöðvateefjum. Hann hefir getið sjer góðan orðstýr fyrir þetta með- fil vísindamanna. Hann hefir not- ið Rockefellerstyrks undanfarin ár og dvalið í Bandaríkjunum. (Anatomical Record 1932). Dr. med. Helgi Tómasson hefir nýskeð birt ritgerð um rannsóknir á nokkrum sjúklingum með sjer- staka geðveikistegund. Hefir hon- um áður reynst, að kvilli þessi standi í sambandi við óreglu á söltum í blóði og hagar hann með- ferð sinni eftir því. Þessi meðferð dr. H. T. bar ágæt an árangur á þessum sjúklingum. Þeim batnaði að meðaltali á 50 rtögum, í stað þess að veikin stend- ur venjulega um 160 daga. Mælir þetta með því, að skoðun dr. H. T. a veiki þessari sje á rjettum rök- um bygð. , (Acta psychiatrica et neuro- logic Vol VII.). Próf. Sigurður Magnússon á Víf- ilsstöðum hefir undanfarið birt all- margar ritgerðir nm ýmsar athug- anir og rannsóknir viðvíkjandi berklaveiki. Síðasta ritgerð hans er um blóðleysi á berklaveikum og lækningu þess. Hefir honum gefist Iþað ágætlega, að gefa sjúklingun- um lifur, eða öllu heldur efni, búin til lir lifur. Hefir þetta gefist vel við sjerstökum sjúkdómi: „illkynj- uðu blóðleysi" en reynist nú koma að góðu gagni við blóðleysi á berklaveikum. Dr. med. Halldór Kristjánsson, læknir í Danmörku, gaf út fyrir rúmu ári vandaða doktorsritgerð: Den kirurgiske tuberkulose i barne alderen. Er hún að miklu leyti bygð á sjálfstæðum rannsóknum, bæði afarfróðleg og skemtilega skrifuð. Hefi jeg naumast lesið nokkra doktorsritgerð jafnlæsi- lega. Kemur þar fram það eðli margra íslendinga, að vera vel ritfærir. Er það ein af helstu niðurstöðum bókarinnar, að börn- um stafi tiltölulega lítil hætta af kúaberklum (mjólk) en mikil af berklaveikum mönmim. Svo mun og þetta vera. Jeg hefi látið mjer nægja í þetta sinn að drepa á nokkuð af því, sem íslenskir læknar hafa unnið sjer til ágætis. Jeg er efins um, að læknar annara landa hafi gert öllu meira að tiltölu við fólksfjölda. Nú standa þeir betur að vígi en áður, eftir að Landsspítalinn er i'arinn að starfa, og ekki síst þegar Rannsóknastofa Háskólans vex fiskur vim hrygg, en þess verður vonandi ekki langt að bíða. G. H. Flensborgarskólinn 50 ára Tildrög til þess, að Plensborgar- skólinn var stofnaður, voru þau, að síra Þórarinn Böðvarsson prestur að Görðum á Álftanesi, misti son sinn 1869, hjet hann Böðvar, efni- legur námsmaður og hinn glæsileg- asti að öllu atgerfi. Þau hjónin síra Þórarinn Böð- varsson og kona hans frú Þórunn Jónsdóttir gáfu til mínningar um þennan son sinn, húseign sína Plensborg í Hafnarfirði, og hálfa heimajörðina Hvaleyri, til þess að stofna alþýðuskóla. (Plensborgar- nkólinn var settnr á stofn 1882). Jón Þórarinsson var fyrsti skóla- stjórinn í Plensborg og stjórnaði * skólanum í 25 ár. Hann átti mest- an þátt í því að móta skólann. Jón Þórarinsson var vel til skóla- stjórastarfsins fallinn, taktfastur í stjórn og prúður í framkomu og vahn hann sjer traust og virðingu kennara og nemenda. Til skólans völdust góðir og duglegir kennarar, og nemendur komu til Flensborgar úr öllum hjeruðum lándsins. Margir af nem- endum skólans hafa reynst hinir nýtustu menn, og hafa þeir starf- að í öllum stjettum þjóðf.ielagsins. Nemendur Plensborgarskólans eru bæði karlmenn og konur: verkamenn, bændur, sjómenn, skip stjórar, kaupsýslumenn, íitgerðar- menn, verkfræðingar, alþýðukenn- arar, prestar, læknar, lögfræðing- ar, prófastar og hefir einn verið ráðherra af Plensborgurum. Þessa er getið, til þess að sýna, að Flensborgarskólinn hefir verið landskóli og „almennur mentunar- skóli" eins og honum var ætlao að vera. Hann hefir lagt heilbrigð- an grundvöll, til framtaks og menn ingar í íslensku þjóðlífi. •— Plensborgarnemendum hefir reynsf holt og notadrjúgt, það veganesti, sem þeir hafa haft frá Flensborgarskólanum, og flestum er þeim hlýtt til stofnunarinnar, og telja margir sig stadda í þakk- lætisskuld við skólarin, stofnendur hans og stjórnendur. 28. apríl 1929 var stofnað Nem- endasamband Plensborgarskólans. Reynt hefir verið að ná til flestra nemenda eldri og yngri, með því að senda brjef til þeirra og óska eftir að þeir gengju í sambandið, og töluðu máli sambandsins við aðra Plensborgara, sem nálægt þeim byggju. Sumir .hafa gert það, en aðrir ekkert látið til sín heyra. Sjóður hefir verið stofnaður af ársgjöldum þeim, sem Nemenda- sambandi Flensborgarskólans hefir borist. Hann er mi kr. 3600.00 og er hann geymdur og ávaxtaður í Söfnunarsjóði íslands. Er það hr. kaupm. Einar Þorgilsson í Hafn- arfirði, sem á drýgstan þátt í því að afla þess fjár. Gerðist hann sjálfur æfimeðlimur, börn hans og verslunarfólk og jók það allveru- lega á sjóðfjeð, því að hver æfi- meðlimur greiddi kr. 50.00. Nú er verið að semja minningar- rit PlensborgarskcSIans, því að hann verður 50 ára 1, október þ. á. Margs er að minnast, þegar litið er yfir öll þau ár, sem skólinn hef- ir, staarfað, og er ilt að saga hans sje eigi skráð, og því ungur og yel hæfur maður ráðinn til starfs- ins. — Til þess að gefa út ritið vantar fje, og er því hjer með leitað til allra nemenda Plensborgarskólans, eldri og yngrí, nær og fjær, og þeir beðnir um að hjálpa til þess áð rit þetta geti komið út og orðið eigulegt að efni og frágangi. Þetta geta menn- gert með því, að gefa upplýsingar um ' þá, sem í skólanum hafa verið; einkum er crðugt að vita um suma þá, sem verið hafa í skólanum fyrstu 20 til 30 árin, og hafa búið í fjar lægum hjeruðum, eða farið af landi burt. Þá er einnig hægt að hjálpa til að gefa út ritið með því að gerast meðlimur í nemendasambandinu, eða gefa nokkrar krónur til út- gáfu þess, alt verður vel þegið, sem menn vilja fyrir þetta mál gera. . Minningarritið verður sent með póstkröfu til allra þeirra, sem um það biðja. Stjórn Nemendasambands Flens- borgar í Hafnarfirði gefur upplýs- ingar um þetta mál, ef nemendur vilja eitthvað fá að vita og þeir senda fyrirspurnir sínar brjeflega til hennar. Hafnarfirði, 12. maí 1932. Gunnlaugur Kristmundsson. 1Z aura rafmagn. Alþýðublaðið 20. þ. m. virðist kampakátt yfir því, að þeim jafn- aðarmönnunum í bæjarstjórn, með tilstyrk Hjalta Jónssonar, tókst að koma því í gegn á síðasta bæjar- stjórnarfundi, illu heilli, að verka- mannabústaðirnir skyldu fá raf- magn til suðu fyrir 12 aura alt árið. Jeg'segi ekki illu heilli af því, að þetta sje þýðingarmikið atriði fyrir rafmagnsstöðina út af fyrir sig, heldur af hinu, að þetta dreg- m drjúga dilka á eftir sjer, fyrst og fremst fyrir fólkið sjálft, sem látið er í veðri vaka, að verið sje að hjálpa, og svo skapar þetta mis- rjetti, sem ekki verður hafdið Uppi, en ef haldið verður uppi jafnrjetti borgaranna, sem sjálfsagt verður að teljast, þá getur það komið ó- þægilega við rafmagnsstöðina og aðra notendur rafmagnsins. Það er látið í veðri vaka, að hjer sje verið að hjá'lpa íbúum verkamannabústaðanna, en í raun og veru er hjer verið að teygja þá út á glapstigu. Það er verið að narra fólkið til að leggja í rándýr áhaldakaup. Það verður að fá sjer þessar sjerstöku suðuvjelar, sem ekkert hefir enn heyrst um hvað kosta, en hampað er framan í fólk- íð af því þær eigi að vera sjerlega sparneytnar. Hvað sem um það er, þá eru þær vafalaust dýrar, öll rafmagnstæki eru dýr. Auk þess þarf verslings fólkið að fá öll e'ld- húsáhöld ný og þau eru bæði dýr, þurfa góða meðferð og mikið við- hald. Jeg held, að fólkið ætti að hugsa sig vel um, áður en það ræðst í að fleygja öllum áhöldum, sem það níi á og fá sjer þessi á- höld, þó girnileg sjeu, því það Stórfeld verðlœkkun á reiðhjóltun. Verð frá kr. 100—200. Allir varahlutir seldir mjög ódýrt; ásettir ókeypis. Signrþðr Jónssan. Austurstr. 3. Besta borskalýsið bænum fiiC þjer í undirritaöri rersran. — Sívaxandi sala Mnnar gmðia. Sent nm alt. Versi. Bifirnlnn. 3ergstaðastræti 35. Sími 1091. ska'l játað, að þetta lítur girnilega út á pappirnum og í huganum, en annað er hvernig það reynist. Hitt er víst, að 12 aura rafmagn er dýrasta eklsneytið, sem hjer er tii. Fyrir því hefir sá, jer þetta ritar, fulla reynslu. Jeg veit, að það verður gert hróp að þessum orðum mínum og sagt, að þau sjeu rituð af illgirni einni, en við fáum að sjá hvernig dómurinn verður eftir l_2—3 ár. Önnur hlið á þessu máli snýr að öllum almeriningi. Ekki getur komið til mála, að gera íbúa verka- mannabústaðanna að sjerrjettinda- stjett innan bæjarfjelagsins. Af- ieiðingin af þessari samþykt er því sú, að selja verður öllum borgur- um bæjarins, sem kunna að óska þess, rafmagn til suðu fyrir 12 aura kílóvattstundina alt árið. En þá gæti líka rekið að því, að þó rafstöðin ef til vill geti annað raf- suðu í verkamannabtistöðunum án þess að það komi við notkun ann- ara bæjarbúa til Ijósa og iðnaðar, þá gæti orðið „þröngt fyrir dyr- um" hjá henni. ef þetta yrði al- ment notað. Eina von rafmagns- stjórans hlýtur að vera sú; að menn gíni ekki að óhugsuðu máli við þessari f'lugu, sem eingöngu virðist send út til þess að gylla jafnaðarmannaforingjana og þó einkum til þess, að Raftækjaversl- un íslands og Sig. Jónasson geti grætt á einkasölunni á þessum „sparneytnu'' rafsuðuvjelum. Borgari. Löwenstein. Maður, sem var með Lbwen- stein þegar hann fjell út úr flug- vjelinni á leið til Englands, framdi nýlega sjálfsmorð. Hann var.enskur og hjet Baxter. Eftir dauða Löwensteins gekk hann í þjónustu sonar hans og var hjá honum til dauðadags. Segja ensk blöð, að hann hafi skrifað br.ief rjett áður en hann stytti sjer aldur og skýrt þar nákvæmlega frá því með hverjum hætti Löw- enstein fórst.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.