Morgunblaðið - 20.11.1935, Blaðsíða 3

Miðvikudagiim 20. nóv. 1935.
MORGUNBLAÐIÐ
WHBMOIlMBMWMBlWAPW'WSWMSMWtfSiW
8
Ciani greifi gerir
loftárás á Abys-
sinfumenn!
Mðrg hnndruð
drepnir.
Cianl kemst undan
við illan leik.
Cianí greifi.
London, 19. nóv. FÚ.
Fregn frá Asmara segir,
að snemma í gærmorgun hafi
20 ítalskar hernaðarflugvjelar,
undir stjórn Ciani greifa,
tengdasonar Mussolini, gert
loftárás á Abyssimumenn, er
voru að gera varnarvirki sunn-
anvert við Amba Alagif jall.
Komu þeir þar Abyssiníu-
mönnum að óvörum, en tölu
Abyssiníumanna áætla ítalir 15
þúsund.
Abyssiníumenn leituðu þegar
skjóls, en þó telja ftalir sig
hafa drepið þá í hundraðatali,
og gjöreyðilagt varnarvirki
þeirra á þessum slóðum.
Abyssiníumenn beittu bæði
vjelbyssum, og byssum sem eru
sjerstaklega gerðar til þess að
skjóta á flugvjelar.
Skemmdist flugvjel Ciani
greifa svo, að hann varð að
lenda við Makale á norðurleið.
Á olíugeymi einnar flugvjel-
arinnar var skotið gat, en að-
stoðarmaðurinn skreið út á
væng flugvjelarinnar og setti
hendina fyrir lekann, og komu
þeir flugvjel sinni heilli til
hafnar.
Einn ífalskur flugmaður
hlaut banasár, og margar flug-
vjelarnar lítilsháttar skémmdir,
en' ftalir töpuðu þó engrí þeirra,
segir fregnin.
Bruno, eldri sonur Mussolini.
5tarf5aðferðir
Þormóðs
Eyjólfssonar.
Samuerkamaður
segir frá.
Ýmsir bafa látið í Ijósi undrun
sína yfir því, að Þormóður Eyj-
ólfssn skuli hafa komist í for-.
mannssæti í stjóm Síldarverk-
smiðja ríkisins og enn skipa það
sæti.
En undrunin hverfur þegar
málið er athugað nánar.
Fyrst bera þar til tengdir og
vinátta Þormóðs við ráðandi
menn Framsóknarflokksins. Næst
kemur hinn „óviðjafnanlegi“
hæfileiki hans til þess að smjaðra
fyrir þeim, sem völdin hafa á
hverjuni tíma.
Loks kemur til greina hver
meistari Þormóður er í því að
beita sínum starfsaðferðum.
Jóhann F. Guðmundsson vei-k-
stjóri í Síldarverksmiðjum rík-
isins á Siglufirði skýrir í Alþ.bl.
í gær m. a. frá framkomu Þor-
móðs við sig.
Upplýsir Jóhann þar, að Þor-
inóður hafi undanfarin ár, altaf
öðru hvoru, verið að fræða sig á
því, að hann ætti sjer að þakka,
að ekki væri fyrir löngu búið að
segja honum upp verkstjórastarf-
inu.
Jafnframt þessu gerði Þormóð-
ur hverja atrennuna á fætur
annari til þéss að bola Jóhanni
burtu. Næst þessu marki sínu
komst hann 10. sept. 1933, er hann
feklc samþykta heimild til fram-
kvæmdastj. til að segja Jóhanni
ipip stöðunni. Þessa lieimild vildi
framkvæmdastj. ekki nota.
IJm 20. sept. sáma ár var svo
haldið samsæti af starfsmönnum
verksmiðjanna, þar sem þeir voru
staddir, Þormóður og Jóhann. í
samsætinu helt Þormóður mikla
lofræðu um Jóhann og störf
hans í þágu verksmiðjanna. Jó-
hann segir um þetta: „En þegar
hann hafði sofið úr sjér túrinn,
símaði hann til Lofts Bjarnason-
ar, Hafnarfirði ,sem þá vai' í
verksmiðjustjórninni og vildi fá
liann og' Hlíðdal til þess að sam-
þykkja að mjer yrði sagt upp.
Lofræðan hefir að líkindum að
vera sönnun fyrir því, að hann
hefði ekki komið nærri uppsögu-
inni?“
Þarna kemur frahi ágæt speg-
ilihynd af bardagaa ðferðum Þor-
móðs Eyjólfssonar.
í blaðagrein, sem Þormóð-
ur birti á laugardaginn, var
hann svo ógætinn að brigsla
Jóhanni Guðmundssyni um vín-
smygl á fáeinum flöskum af
áfengi, enda þótt það oi'ð hafi
legið á, að Þormóður hafi átt þar
sjálfur híut að. I Alþ.bl. skýrir
Jóhann frá: „Það e-r ekki nema
eðlilegt að Þormóði sje þetta
minnisstætt, þó aldrei sje nema
vegna þess að áður en flöskurn-
ar voru fluttar úr skipinu, var
það ákveðið okkar á milli, að
hann fengi eina þeirra. Þetta get
jeg að vísu ekki sannað með
vitnum, en það er hjer sagt með
eiðstilboði".
Reykjavíknrbær árlega sviftur
um hálfri miljón króna með
ranglátri skaftgreiðslu
'r ikisstof nananna.
Úr ræðií Magnúsar Jónssonar i efri deild í gær.
Frumvarp Magnúsar Jónsson
ar um aukaútsvör ríkisstofnana
kom til 1. umræðu i efri deild
í gær.
Magnús Jónsson fylg'di frum-
varpinu úr hlaði með einkar at-
hyglisverðri ræðu. Hann sýndi
fram á með skýrum tölum,
hve afar varhugaverð væri fyrir
bæjarfjelögin, stefna sú, sem
mjög hefði rutt sjer braut hin
síðari ár, að taka fleiri og fleiri
vörur í emkasölur og síðan
ieysa þessar ríkisverslanir mik-
ið til undan skattgreiðslu til
bæjarfjelaganna.
M. J. sagði m. a. :
Heilbrigðasta
leiðin.
Það væri í sjálfu sjer heil-
brigðast, að láta þessar ríkis-
stofnanir greiða alla sömu
skatta og einkafyrirtæki greiða.
Við það fengist rjettur saman-
burður á einkarekstri og ríkis-
rekstri og þá fyrst fengist rjett
mynd af útkomu ríkisrekstrar-
ins.
En það verður að játa, að
það er erfitt að koma þessu í
kring, vegna þeirra breyttu
hátta, sem verða við það, að
þetta er tekið á eina hönd.
Vafalaust mætti þó finna sann-
gjarna leið, sem gæfi tilsvar-
andi skattgreiðslu og einkafyr-
irtækin.
En það er ekki þessi hlið máls
ins, sem jeg ætla að ræða í
sambandi við þetta frumvarp,
heldur þann lið skattgreiðslunn-
ar, sem hefir raunverulega þýð-
ingu, en það er aukaútsvarið,
sem er aðaltekjustofn bæjar-'
fjelaganna.
Háski bæjarfje-
laganna.
Það er augljóst mál, að koma
má bæjarfjelögunum á vonar-
völ með því að taka fleiri og
fleiri vörur í einkasölur og gera
svo að segja skattfrjálsar.
Með því eru tekjustofnar
teknir af bæjarfjelögum og af-
hentir ríkinu.
Þetta var gert með lögunum
frá 4. júní 1924.
Má vera, að þegar þessi lög
voru sett, þá hafi mönnum ekki
verið ljóst að svona myndi fara.
Og ekki ósennilegt að 5%
gjaldið þá hafi verið hlutfalls-
Sú framkoma, sem hjer er lýst
og önnur álíka, er einkar samboð-
in merkisbera Framsóknarflokks-
ins á Siglufirði. Um hitt munu
allir góðir menn sammála, að hún
sje með öllu ósamboðin formanni
í stjórn stærsta atvinnufyrirtæk-
is íslénska ríkisins.
lega svipaður því, sem hjer er
lagt til í frv. mínu. Þá var út-
svarsstiginn alt annar en nú og
útsvörin miklu lægri. En hvor-
ugt kemst nærri því, sem greið-
ast myndi, ef lagt væri útsvar á
eftir sömu reglum og gildir um
aðra.
Þegar 5% gjaldið var ákveð-
ið 1924 voru hjer aðeins tvær
ríkisverslanir: Vínverslunin,
sem allir voru sammála um og
tóbakseinkasalan, sem mjög
var um deilt.
En hin síðari ár hafa bæst
við fleiri slíkar ríkisverslanir:
Viðtækjaverslun, Rafmagns-
einksala, einkasala á efnagerð-
arvörum og bílaeinkasala. Og
eftir margendurteknum yfirlýs-
ingum stjórnarflokkanna á Al-
þingi og í þlöðum eru þessar
einkasölur aðeins áfangar á
þeirri braut, sem farin verður,
ef sömu flokkar fara áfram
með völd í landinu.
Hjer er því komið inn á
braut, sem er algert drep fyrir
bæjarfjelögin, ef gjald þessara
ríkisstofnana er sett of lágt.
Samanburður.
Þessu næst er rjett að at-
huga, hver munur er á 5%
skattgreiðslu ríkisstofnana og
útsvarsgreiðslu einstaklinga.
Jeg mun leggja til grundvallar
útsvarsgreiðslu í Reykjavík; út-
koman yrði enn óhagstæðari
fyrir ríkisstofnanirnar, ef Aðriij
kaupstaðir væru einnig teknír
með.
Útsvör á fyrirtæki eru fyrst
og fremst reiknuð eftir föstum
skattstiga. Auk þess greiða þau
umsetningargjald, án tillits til
gróða eða taps. Þetta umsetn-
ingargjald hefir ekki verið birt,
en er mjög mismunandi. Jeg
hygg, að eigi muni fjarri að át
ætla gjaldir af vín- og tóbaks-
verslun Í—2%, því þar er um
stórfelda álagningu að ræða.
Umsetningargjöld þessara versl
ana yrðu því um 10—20 þús.
Jeg tek til varúðar lægstu upp-
hæðina.
I Útkoman verður þá þessi: j
Áfengisverslunin.
Með 5% gjaldinu nú greiðir
hún frá kr. 18.600 til kr. 25.-
000. Sje miðað við 25 þús. sýn-
ir það 1/2 miljón króna ágóða.
Hugsum okkur að 5 einka-
fyrirtæki hefðu vínversluniná
með höndum. Kæmi þá um 100
þús. gróði á hvert fyrirtæki.
Hvert þessara fyrirtækja yrði
að greiða í útsvar: 5510 kr. af
25 þús. og 40% af afgangi, eða
kr. 35.510.00. Þetta margfald-
að með 5 gerir um 178 þús. kr.
Svo er bætt ofan á 10%, eða
. kr. 17.800.00 = 195.800 kr. Þar
•við bætist svo umsetningar-
gjald, áætlað 10 þús. kr. og
verður þá útsvarið samtals kr.
205.800.00.
En hálfrar miljón króna
gróði hjá Áfengisversluninni
gefur bæjarsjóði 25 þús. kr.
Tap bæjarsjóðs á því, að
þessi eina vara er rekin í einka-
sölu er því kr. 180.000.00.
Það munar um minna!
T óbakseinkasalan.
Með 5% gjaldinu nú greiðir
Tóbakseinkasalan í bæjarsjóð
30 þús. kr. Er því ágóði fyrir-
tækisins um 600 þús. kr.
Ef gert er ráð fyrir, að tó-
baksheildsölunni væri, deilt nið-
ur á 10 einkafyrirtæki, kæmi
60 þús. kr. ágóði í hvern hlut.
Útsvar bverrar verslunar
yrði: 5510 kr. af 25 þús. og
40% af 35 þús. kr., eða kr.
19.510.00. Þetta margfaldað
með 10 gerir kr. 195.100.00.
Þar við bætist 10%, kr. 19.500.-
00 = 214.650.00 kr. Loks kem-
ur umsetningargjaldið, áætlað
10 þús. kr. Verður þá útsvarið
samtals kr. 224.650.00.
En 5% gjald Tóbakseinkasöl-
unnar gaf 30 þús. kr.
Tap bæjarsjóðs hjer verður
því ca. kr. 194.500.00.
Heildartap bæj-
sjóðs um Vz milj.
króna.
Á þessum tveimur ríkiseinka-
sölum nemur því tap bæjar-
sjóðs kr. 374.500 móts við það,
að verslunin væri rekin af skatt
skyldum einkafyrirtækjum.
Svipuð er útkoman að því er
snertir Viðtækja'verslun ríkisirts
og aðrar svipaðar einkasölur,
og áætla jeg tapið þar kr. 75.-
500.00.
Samtals nemur því tap bæj-
| arsjóðs á þessum ríkisverslun-
j um kr. 450.000.00, eða nál. J/2
miljón króna!
Ef mönnum þykja þetta ótrú-
lega há gjöld, má líta á raun-
|Veruleg gjöld verslana, sem
mestan ágóða hafa, undir inn-
flutningshöftum og öllum ó-
kjörum.
1 Skóverslunin Lárus G. Lúð-
vígsson greiðir t. d. nú kr. 59.-
400.00 í útsvar, eða hærra en
allar ríkisverslanirnar til sam-
ans, með sínar hreinu tekjur, á
aðra miljón króna!
Hjer er nú ekki farið fram á,
að bæta bæjarsjóði upp þá ca.
i/2 miljón, sem hann er sviftur
með þessum lagafyrirmælum,
heldur aðeins lagfæringu á
þessu hróplega ranglæti og mis-
rjetti.
Frumvarpinu 'var vísað til 2.
umr. og fjarhagsnefndar.