Morgunblaðið - 18.07.1936, Qupperneq 4

MORGUNBLAÐIÐ
Laugardaginn 18. j&lí 1836.
**• %tr
*-« **. 'r
-J
OÞOLANDI SLEIFARLAG VIÐ MOT-
TOKU BRÆÐSLUSÍLDAR.
Skipin þurftu að bíða uppí
5-6 daga eftir löndun.
Fullfermi flotans er
ÍOO þás. mál.
Nú í sumar munu vera
um 170 herpinætur í notkun
af Islendinga hálfu við síld-
veiðarnar fyrir Norður-
landi. Síðan veiðin byrjaði
alment, um 20. júní, hefir
nær eingöngu verið fiskað
til bræðslu, og svo má heita,
að það sje hreinasta undan-
tekning, ef nokkurt veiði-
skip hefir sjest koma svo að
landi, að það væri ekki með
fullfermi.
Bn fullfermi af síld er það kall-
að, ef skipið er svo hlaðið, að mið-
þilfarið er, alt í kafi og sjórinn
nær upp á umgerðina um lestar-
•opið, þegar skipið flýtur kjölrjett
í lygnum sjó við bryggjurnar.
Fyrstu dagana veiddist síldin
austur við Langanes og vegna
þess, hve langsótt er þangað, barst
■ekki mikið að verksmiðjunum á
ifteðan. Eftir 26. júní kom síldin
upp við Grímsey og hjer vestur
með, svo að heita mátti, að hvert
skip gæti fylt sig eftir vild, og
hjelst veiðin í 10 daga.
Allar þrær fullar eftir
tvo sólarhringa.
Ríkisverksmiðjurnar hafa mest
skilyrði til móttöku á bræðslusíld-
inni, en eftir 48 stunda losun voru
ítllar þrær fullar og móttakan
stöðvuð.
Sama ástandið var hjá flestum
öðrum síldarverksmiðjum á land-
inu. Skipin safnast saman full-
fermd í hópa við bryggjurnar og
voru svo mikil brögð að þessu um
tíma, að um 60 skip biðu eftir
löndun hjá ríkisverksmiðjunum
einum,. og hlutfallslega jafnmörg
hjá öðrúm verksmiðjum hjer á
Siglufirði.
Skipin þurfa að bíða
upp í 5—6 daga eftir
löndun.
Biðtími skipa hefir komist upp
í 5—6 daga, fjögTa daga bið eft-
ir löndun hefir veriS algengust. f
10 daga hjelst veiðin að mestu ó-
slitin þannig, að hvert skip gat
fylt sig á skömmum tíma, en það
kom að miklu minna gagni en
skyldi, vegna þess, að altaf urðu
3/4 til 5/6 af flotanum að híða
við bryggjurnax eftir losun.
Þó ástandið hafi verið svona
bágborið, á einhverjum kafla, öll
þau sumur, sem síld hefir verið
veidd til bræðslu á íslandi, þá veit
jeg ekki, hvort þjóðin hefir al-
ment gert sjer ljóst, hversu alvar-
legt ástandið í rauninni er. Það er
eins og þetta sleifarlag sje komið
upp í v.ana,
Þeir, sem aðrar atvinnugreinar
stunda, eiga máske erfitt með .að
setja sig í spor skipshafnarinnar,
sem að kvöldi dags leggur úr
höfn, fullfermir bátinn yfir nótt-
ina og siglir næsta morgun gegn
um óþrjótandi breiður af síld inn
til hafnar og er kominn þangað
innan sólarhrings frá því að lagt
var úr höfn, til þess að bíða, má-
ske 6 sólarhringa eftir að fá los-
un, sem ékki þarf að taka nema
fáar klukkustundir, og hafa ekk-
ert annað að gera en að horfa út
á spegilsljettan sjóinn, fullan af
síld, og telja dagana, þar til hin
langþráða stund kemur, að skip-
ið getur fengið sig afgreitt.
Dýrmætustu dagarnir
eyðilagðir.
Það þarf þolinmæði til þess að
horfa á hina dýrmætustu daga
síldveiðanna eyðilagða að ástæðu-
lausu, eins og hjer er gert. Svona
á þetta ekki að vera og svona
þarf það ekki að vera.
Yið þorskveiðina þekkist ekki
annað en skipin fái tafarlaust los-
un, er þau koma með aflann að
landi, og sama ætti að gilda með
síldina, og þó mikiu fremur,
vegna þess, að saltfiskurinn
skemmist þó ekki eftir að búið er
■að ganga frá honum í lestinni. Um
síldina er öðru máli að gegna.
Hún rýrnar, lýsi rennur úr henni
og hún byrjar að rotna.
Hvað ætli skipverjar á togur-
unum á saltfiskvertíðinni segðu,
ef þeim væri boðið upp á að bíða
6 daga eftir löndun þegar togar-
arnir kæmu fullfermdir í höfn?
Fullfermi flotans er
100 þús. mál.
Með 170 herpinótum stunda ls-
lendingar síldveiði í sumar. Skip-
in, sem þessum nótum fylgja,
munu að meðaltali bera um 600
mál síldar hvert (1 mál == 135
kg.). Einn farmur af síldveiðiflot-
anum er því um 100 þúsund mál,
en að verðmæti 530 þúsund krón-
ur, með núgildandi bræðslusíld-
arvefði.
í sumar eru starfandi í landinu
við síldarbræðslu verksmiðjur,
sem unnið geta úr ea. 16000 mál-
um síldar á sólarhring. Sje áætl-
að, að hver verksmiðja hafi að
meðaltali síldargeymslu sem svar-
ar 8—10 sólarhringa vinslu, og
mun það talið hæfilegt og ekki
fjarri því rjetta. Taka þá síldar-
geymslurnar samtals 128—160 þús
Eftir
Jón J.
Fannberg,
P.t. Sigluf.
Ný verksmiðja fyrir 9600
mál á sólarhring.
Leiðir úl úr ógöng-
unum.
und mál. Nú er einn farmur af
fiskiflotanum 100 þúsund mál, og
þarf því ekki nema 2 farma til
þess að .allar þrær sjeu fullar og
móttakan þar með stöðvuð. Kem-
ur þetta heim við reynsluna í sum-
ar, því á þriðja degi eftir að síld-
in kom upp hjá Grímsey, var alt
að fyllast og móttaka víðast
stöðvuð.
Tveir farmar tapaðir
hjá hverju skipi.
Veiðin hjelst nokkurnveginn
jafn ör í 10 daga, og á því tíma-
bili munu flest skipin hafa feng-
ið 2 farma, en tapað öðrum tveim
ur vegna stöðvunar á losun í
landi.
Slíkur veiðikafli sem þessi
mun oftast koma fyrir á hverri
vertíð, og stundum tvisvax til
þrisvar sinnum á sömu vertíð.
Vertíðin í fyrra þótti með af-
brigðum Ijeleg, en samt var þá
einn slíkur veiðikafli, og svo mun
oftast hafa verið, jafnvel í ljeleg-
ustu vertíðum.
Eftir að söltun hefst alment,
rýmkast talsvert um móttöku hjá
verksmiðjunum, en venjulegast er
ástandið óviðunandi mikinn hluta
vertíðarinnar, ef sæmileg síldveiði
er.
Þegar þess er gætt, að aðal
bræðslusíldarmagnið fæst venju-
lega á stuttum tíma úr vertíðinni,
á fáum dögum, þegar gott er veð-
ur og síldveiðin ör og nærtæk, þá
verður augljóst, hvem afskapleg-
an skaða það gerir þjóðinni að
geta ekki tekið á móti veiðinni
meðan hægt er að ausa henni upp
eftir vild.
Atvinnumálaráðherra
bannaði að byggja
síldraverksmiðjur.
Menn eiga sjálfsiagt erfitt með
að trúa því, en samt er það satt,
að þó móttaka bræðslusíldar í
landinu sje svo skaðlega bágbor-
in, sem hjer er sýnt fmm á, þá er
landsmönnum nú bannað að
byggja síldarbræðslur.
Steindór Hjaitalín sótti tvisvar
um leyfi til þess að byggja síldar-
bræðslu fyrir 1000 til 1500 mál á
Siglufirði síðastliðið ár, og fjekk
synjun hjá atvinnumálaráðherrá
í bæði skiftin, að sögn eftir tillög-
um þáverandi stjórnar ríkisverk-
smiðjanna.
(Meiri hluti fyrverandi stjórnar
síldarverksniiðja ríkisins feldi s. 1.
vetur að mæla með því, að Hjalta-
lín fengi leyfi til þess að byggja
síldarverksmiðju, en minni hluti
verksmiðjustjórnarinnar, Sveinn
Benediktsson og Jón Þórðarson,
mæltu með leyfisveitingu.)
Leyfið til Ólafs heitins Jóhann-
.essonar konsúls á Patreksfirði til
þess að byggja karfaverksmiðju
á Patreksfirði, var því skilyrði
bundið, að verksmiðjan ynni ekki
úr síld. ,
Umbætur.
Til þess að bæta úr þessu á-
standi kemur aðallega þrent til
greina:
1. Að auka afkast verksmiðjanna.
2. Að auka geymslur fyrir ó-
brædda síld, og
3. Að auka losunarhraðann.
Alt þetta þrent þyrfti að gera
ef vel ætti að vera, og í þessum
efnum þýðir ekki að viðhafa nein;a
smáskamta eða kák, ef ,að nokkru
verulegu gagni á að koma. Ein
síldarpressa í viðbót fyrir 1—2
þús. mál á sólarhring, eða ný síld
arþró við einhverja verksmiðjuna
fyrir 10—20 þús. mál hefði hverf-
andi litla þýðingu í þessu efni.
Stórfeld aukning bæði á verk-
smiðjum, síldargeymslum og lönd-
unartækjum er það eina, sem að
verulegu gagni kemur.
Ef reiknað er með núverandi
veiðiflota, 170 skipum, sem bera
samtals 100 þúsund mál, og gert
er ráð fyrir, að þau gætu öll feng
ið fullfermi annan hvorn dag yf-
ir 10 daga veiðikafla, áður en
söltun er leyfð, þá þarf að vera
hægt að taka stanslaust á móti
500 þúsund málum á 10 dögum,
eða 50 þúsund málum á dag að
meðaltali. Ef þræða ætti alla þessa
veiði jafnóðum, þyrfti ,að þrefalda
afkast verksmiðjanna frá því sem
nú er, eða úr 16 þúsund málum
upp í 50 þúsund mál, og yrði þá
aukningin 34 þúsund mál á sólax-
hring. Þetta kemur vitanlega ekki
til mála, enda er það óþarft og
gæti ekki borgað sig. Nokkur
hluti aukningarinnar mætti koma
fram í auknum síldargeymslum.
Ný verksmiðja fyrir
9600 mál á sólarhring.
Ef maður hugsar sjer að bygð
yrði verksmiðja með 4 pressum,
sem hver ynni úr 2400 málum á
sólarhring, eða alls 9600 málum,
væri afkast verksmiðjanna þar
með komið upp í 25600 mál.
Þessi aukning er það allra
minsta, sem fullnægjandi mætti
teljast, miðað við húverandi veiði-
flota.
Nú munu menn segja, og má-
ske með rjettu, að bygging verk-
smiðju fyrir 9600 mál útheimti
svo mikið fje, að ógerlegt sje að
koma því í framkvæmd á næstu
árum, eins og fjárhag þjóðarinnar
er komið.
Síldarþrær fyrir
200 þús. mál.
Sje svo, verður að fara aðra
leið, þó lakari sje og síður full-
nægjandi, og hún yrði þá sú, að
hyggja síldargeymslur fyrir alla
þá síld, sem vænta má að berist að
og nú er ekki hægt að taka á
móti.
Eins og fyr segir, geta nústarf-
andi síldarverksmiðjur brætt sam-
tels 160 þúsund mál á 10 dögum
og hafa síldargeymslur fyrir ea.
150 þús. mál. Þó allar þrær væru
að mestu tómar 1 byrjun veiði-
kaflans, mundi þurfa að byggja
nýjiar síldargeymslur sem rúmuðu
200 þúsund mál til þess að geta
tekið á móti 500 þúsund mála
veiði á 10 dögum. Með óbreyttri
vjelastærð verksmiðjanna er ekki
gerandi ráð fyrir því, að þær gætu
unnið síldina úr þessari vara-
geymslu fyr en í lok síldarvertíð-
arinnar, og væri því, eftir sem áð-
ur, ekki hægt að taka á móti
nema einum slíkum veiðikafla yf-
ir vertíðina.
Þessi lausn á málinu hefir þann
kost, að hún er tiltölulega viðráð-
anleg, stofnkostnaðurinn mest
vinnulaun, ef bygt er úr steini,
og útheimtir því lítinn erlendan
gjaldeyri. Góð síldarþró hefir ný-
lega verið bygð hjer á Siglufirði
(úr timbri), sem kostaði 2 krónur
pr. síldarmál. í svo stórum stíl
ætti kostnaðurinn því væntanlega
ekki .að fara upp úr þeirri upp-
hæð, eða 400 þúsund krónur fyr-
ir 200 þúsund mála þró. Væri
gert ráð fyrir auknum og bættum
löndunartækjum fyrir ríkisverk-
smiðjurnar á Siglufirði í sambandi
við þessa síldargeymslu,. sem áætl-
að væri á 100 þús. kr., næmi kostn
aðurinn alls 500 þús. kr.
Ókosturinn við þessa lausn
málsins væri sá, eins og fyr segir,
að hún væri síður fullnægjandi,
og auk þess þarf að salta síldina
meira til svo langrar geymslu. A£
því leiðir, að mjölið verður salt-
ara heldur en úr nýrri síld og lýs-
FRAMH. Á FIMTU SÍÐU.