Morgunblaðið - 10.03.1946, Blaðsíða 7

Sunnudagur 10. marz 1946
MORGUNBLAÐIÐ
7
HEGGUR SÁ. ER HLÍFA SKYLDI
,,VEG ÞÚ aldrei meir í hinn
sama knjerunn en um sinn og
rjúf aldrei sætt þá er góðir
menn gera meðal þín og ann-
ara.“
Þessi orð Njáls hins spaka á
Bergþórshvoli til Gunnar vin-
ar síns á Hlíðarenda komu mjer
í hug er jeg hlustaði í gær-
kvöldi á útvarpserindi hr. al-
þingismanns Sigurðar Biarna-
sonar, um daginn og veginn, og
ummæli hans um íslenska bóka
útgáfu. Það mun hafa verið
um miðjan desember síðastlið-
inn, í mestu jólaösinni, að ríkis
útvarpið okkar ljet sjer sæma
að skjóta inn í dagskrána, mitt
á milli hinna endalausu auglýs-
inga um bækur og annan varn-
ing, sem það seldi auglýsend-
um fyrir 1 kr. hvert orð, erindi
Sigurðar Bjarnasonar atþingis-
manns, þar sem hann með mörg
um fögrum orðum reyndi að
sannfæra hlustendur um það,
að allar þessar auglýsingar
væru ekkert annað en bull og
vitleysa og engum óbrjáluðum
manni kæmi til hugar að taka
nokkuð mark á' þeim. Sama
máli kvað hann gilda um rit-
dóma blaðanna, þeir væru
flestir hverjir markleysa tóm
og pantaðir af útgefendum
sjálfum. Sk.yldist manni helst
að hjer væri um þjóðhættulega
starfsemi að ræða sem þessi
ræðumaður hefði tekið að sjer
að vara almenning við. Eflaust
hefir stjórn útvarpsins okkar
orðið stórhrifiti af þessu erindi
því í gærkvöldi fær hún sama
ræðumann til þess að árjetta
þetta með nýju erindi í sama
anda og hið fyrra.
Það mun nú þykja mála sann
ast, að mörgum finnist ekki
svo hafa verið búið að þessari
starfsemi hjá okkur, á undan-
förnum árum, frá hendi hins
opinbera, að ástæða væri til að
tví vega að henni með svo
stuttu millibili, einmitt frá
þeim stofnunum sem helst ættu
að hlúa að andlegri starfsemi
og að til þess skuli verða mað-
ur úr þeinúflokki, sem maður
síst ætti von á. Þá mun og öll-
um ljóst að svo óvissir timar
eru nú framundan um alla at-
vinnuafkomu • okkar Islendinga
að ekki er líklegt að nokkur
þurfi að ala í brjósti sjer sjer-
staka öfund yfir gróðavon okk-
ar útgefenda í framtíðinni.
Annars verð jeg að segja að
það skýtur nokkuð skökku við
um viðhorf forvígismanna okk-
ar íslendinga til þessarrar starf
semi og tilsvarandi manna í
öðrum menningarlöndum.
Ameríkumenn og Englending-
ar miklast af því að bókafram-
leiðslan sje með stærstu iðn-
greinum í löndum þeirra og
telja1 það sjepstaka gæfu og
menningarauka fyrir almenn-
ing, en hjer er það talið þjóð-
hættuleg starfsemi og ríkisvald
ið reynir á allan hátt að leggja
steina í götu þeirra manna sem
að þessum málum vinna.
Undarlegt finnst manni það
t. d. svo að tekið sje eitt dæmi
af þeim sein áðurnefndur al-
þingismaður fann islenskri bóka
útgáfu til foráttu að einn af
útgefendunum á síðastliðnu
hausti hefði látið einn af okkar
færustu bókmenntafræðingum
velja fallegustu kvæðin sem
Eftir Firm Einarsson bóksala
bestu ísl. skáldin hefðu ort til
mæðra sinna og gefa það út í
smekklegu alskinnbandi. Þvílík
þjóðarógæfa að þetta skyldi
vera gert og heppin er íslenska
þjóðin að eiga leiðtoga sem ,á-
telja slíka starfsemi og vara
hana við henni!!!
Það er alkunnugt að íslensk-
ir bóksalar verða að sætta sig
við, vegna afskifta verðlagsyf-
irvaldanna, nærri helmingi
minni sölulaun en starfsbræð-
ur þeirra alstaðar annarsstaðar
í heiminum. Þó búa starfsbræð-
ur þeirra í hinum stóru lönd-
um við margfalt betri skilyrði
en hjerlendir bóksalar, því hjá
þeim er kaupendatjöldinn
margfallt meiri en hjer og kostn
aðurinn á selt eintak þar af
leiðandi mikið minni og þó hef-
ir að mjer er sagt enn verið
talað um lækkun á söluiaunum
okkar. Hjá mjer var nýverið
danskur maður frá dönskum
forlögum til að selja ísl. bók-
sölum bækur. Hann varð alveg
undrandi er jeg skýrði honum
frá afskiftum hins opinbera af
málefnum íslenskra bókaútgef-
enda og bóksala. Fullyrti hann
að þetta mundi einsdæmi í sög-
unni.
Saga íslenskrar bókaútgáfu
er líka skýrasti dómurinn um
skaðsemi þeirrar stefnu, sem
upp hefir verið tekin áf stjórn-
arvöldunum gagnvart þessari
starfsemi. Alla tíð fram á síð-
ustu stríðsár hafa íslenskir bóka
útgefendur barist í bökkum
fjárhagslega, margir ef ekki
flestir hafa orðið að leggja ár-
ar í bát á tiltölulega ungum
aldri og þeirra góðu bókaverð-
mæti hafa að meiru eða minnu
leyti lennt í braskarahöndum.
Þá hafa kjör rithöfundanna
okkar á undanförnum árum
ekki verið glæsilegri. Þeir hafa
orðið að stela tíma af sínum
eigin svefn- og hvíldartíma íil
ritstarfa dauðlúnir af amstri og
erfiði við fánýt störf sem þeir
hafa neyðst til að taka að sjer
til að draga fram lífið sjer og
sínum til lífsframfæris vegna
þess að ekkert fyrirtæki var.til
í landinu til að gjalda þeim að
verðleikum fyrir þeirra and-
legu framleiðslu. Með góðæris-
árum stríðsáranna kemur svo
loks fyrsta tækifærið fyrir þessa
menn, fyrsta tækifærið til þess
hjer megi skapast voldugar
menningarmiðstöðvar eins og
útgáfufyrirtæki stóru landanna,
«
en þá grípur ríkisvaldið inn og
þröngvar svo kosti þessarra
fyrirtækja með óeðlilegum
þvingunarráðstöfum og höftum
og allt lendir í hinu mesta öng-
þveiti og vandræðum. Maður
hefði þó haldið að ríkisvaldið
hefði sett nægilegann varnagla
gegn óhóflegri auðsöfnun þess-
arra fyrirtækja með hinni
þrautpíndu skattaskrúfu þar
sem svo að segja allur gróðinn
er tekinn af fyrirtækjunum til
opinberra þarf-a og eigendurn
ir halda aðeins mjög svo hóf-
legum lífeyri til eigin þarfa.
Þessar athuganir mínar
minna mig á atvik sem kom
fyrir mig í janúarmánuði s.l.
Stærsta útgáfufyrirtækið í
Danmörku á á þessu ári 175
ára afmæli. Það er Gyldend-
lask Boghandel. í tilefni af af-
mælinu gaf forlagið út sögu
fyrirtækisins frá byrjun til
þessa dags og sendi mjer að
gjöf. Jeg tók bókina heim með
mjer og las hana mjer til
mikillar ánægju. — Á þess-
um 175 árum er þetta fyr-
irtæki vaxið úr engu, því það
var blásnauður Garðsstúdent,
Sören Gyldendal sem fyrir
175 árum stofnaði þetta fyr-
irtæki sem í dag er eitt af
stærstu og voldugustu fyrir-
tækjum í Danmörku og það
fyrirtæki sem að allra dómi
hefir stuðjað mest og best að
aukinni menntun og menning
dönsku þjóðarinnar. — En
dönsk stjórnarvöld hafa líka
jafnan sýnt þessu fyrirtæki
hinn mesta skilning og vel-
vilja og á erfiðleikatímum
jafnan leitast við að greiða
götu þess á allan hátt. — í
skjóli þessa fyrirtækis sköp-
uðu hinir miklu meistarar
norrænna bókmennta sín
ódauðlegu listaverk. Björn-
son Ibsen, Lie, Kjelldland,
Drachmann. Jakobsen. svo að
aðeins sjeu nefndir þeir
stærstu. Svo skuluð þið spyrja
Dana hvar úr flokki pólitískra
skoðana sem hann er, hvort
hann álíti það heppilegt eða
cheppilegt að Gyldendlask
Boghandel fjekk að blómgv-
ast og dafna, en var ekki dreg
ið niður í svaðið svo sem nú
er gert við ísl. útgáfufyrir-
tæki af íslenskum stjórnar-
völdum. Svárið sem þið fáið
Minningarsjóður Kálfatjarnarkirkju
HINN 11. júní 1943 voru lið-
in fimtíu ár frá vígslu Kálfa-
tjarnarkirkju.
Af ýmsum ástæðum gat minn
ingarguðsþjónusta ekki farið
fram þann dag, en var haldin
sunnudaginn 17. júlí að við-
stöddu fjölmenni.
í tilefni af þessu afmæli kirkj
unnar fór fram fjársöfnun
meðal fyrverandi sóknarbarna
og afkomenda þeirra fyrri hluta
júlímánaðar og safnaðist 6.347,-
00 kr. Var fjárhæð þessi íögð
inn í sparisjóðsbók nr. 43472
við Landsbanka Islands.
í samsæti, sem haldið var að
Kálfatjörn að lokinni minning-
arguðsþjónustunni. var bókin,
ásamt lista yfir gefendur, af-
hent formanni sóknarnefndar,
hr. Erlendi Magnússyni, og
þess jafnframt getið, áð sá væri
vilji gefenda, að fje þessu yrði
varið til sjóðstofnunar, og hefði
sjóður þessi það hlutverk . að
prýða kirkjuna að innan og
styrkja kirkjusönginn. Síðan
hafa sjóðnum borist gjafir, er
nema kr. 1705.00
Skipulagsskrá sjóðsins er
svohljóðandi:
Skipulagsskrá fyrir
Minningarsjóð
Kálfatjarnarkirkju.
1. gr. —Sjóðurinn heitir
„Minningarsjóður Kálfatjarnar
kirkju“, og er stofnaður af fyr-
verandi sóknarbörnum Kálfa-
tjarnarsóknar og afkomendum
þeirra í tilefni af 50 ára vígslu-
afmæli kirkjunnar. Er sjóður-
inn nú við stofnun hans (í okt.
1945) kr. 8.052,00, auk vaxta.
2. gr. Af stofnfje sjóðsins
skal leggja 2.000,00 kr. í Söfn-
unarsjóð íslands með þeim skil
málum, að helmingur árlegra
vaxta sje útborgaður árlega, en
hinn helmingurinn leggist jafri
an við höfuðstól. Að öðru leyti
skal ávaxta fje sjóðsins í Lands
banka íslands, að svo miklu
leyti sem það verður ekki not-
að samkvæmt 4.'gr.
3. gr. — Stjórn sjóðsins skipa
sóknarprestur Kálfatjarnar-
sókngr, formaður viknarnefnd-
ár í sömu sókn, og ein kona
kosin til gex.ára í senn á safn-
aðarfundi Kálfatjarnarsóknar.
Stjórn sjóðsins skiftir með sjer
verkum.
4. gr,-— Sjóðstjórnin ráðstaf-
ar handbæru fje sjóðsins á
hvern þann hátt, sem henni þyk
ir við eiga til þess að prýða
kirkjuna að innan og styrkja
kirkjusönginn. Skal fjárveiting
úr sjóðnum jafnan vera sjálf-
stæð og óháð öðrum gjöfum til
kirkjunnar.
5. gr. — Sjóðurinn tekur á
móti minningargjöfum og á-
heitum á hverjum tíma, og skal
helmingur þeirra gjafa jafnan
lagður til viðbótar þeim hluta
sjóðsins, er ávaxtast í Söfnun-
arsjóði íslands. Að öðru leyti
visast til 4. gr. Skal sjóðstjórn-
in hafa sjerstaka minninga-
gjafabók, þar sem skráð skulu
helstu æviatriði þeirra, sem
minst er með gjöfum til hans.
6. gr. — Stjórn sjóðsins sem-
ur ár-lega reikning sjóðsins og
skal hann lagður fyrir safnað-
arfund ásamt reikningi kirkj-
unnar.
Reykjavík í okt. 1945.
F. h. gefendanna
Egill Hallgrímsson.
Framanrituð skipulagsskrá
fyrir Minningarsjóð Kálfatjarn
arkirkju hefir nú. eftir að hafa
hlotið staðfestingu forseta ís-
lands og væntanlega verið birt
í B-deild Stjórnartíðinda, verið
afhent sóknarpresti Kálfatjarn-
arsóknar, sjera Garðari Þor-
steinssyni.
E. II.
verður á einn veg. Því miður
erum við ÍSlendingar mjög
skammt á vegi hvað snertir
stjórnmálalegan þroska. Hjer
er það látið óátalið að ungir
piltar í unggæðingslegu valda
brölti sínu, ráðist illkvitnis-
lega á margar af bestu og ör-
uggustu máttarstoðum þjóð-
fjelagsins. Tökum til dæmis
skrif þessara manna um hina
íslensku heildsalastjett. Eins
og öllum er kunnugt, var hjer
um síðustu aldamót engin
slík stjett til í landinu. En
iaust eftir aldamótin stofn-
settu tveir íslenskir menn tvö
slík fyrirtæki hjer í Reykja-
vík. Þessir menn höfðu báðir
tveir aflað sjer hinnar bestu
verslunarþekkingar erlendis.
Áður fyr höfðu íslenskir
kaupmenh ekki átt í önnur
hús að venda en að leita til
erlendra, einkum dánskra
heildsala um útvegun á vör-
um til versjana sinna, og
urðu þeir oft á tíðum að sæta
afarkostum frá þeirra hendi
bæði þhvað snerti vöru gæði
og verð. Öll heildsalaálagn-
ingin fór þannig út úr land-
inu. En þessi áðurnefndu
tveir menn höfðu ekki starf-
að hjer nema lítinn tíma er
þeir höfðu náð megninu af
versluninni í sínar hendur.
Hve mikið þess istarfsemi
hefir sparið íslensku þjóðinni
í erlendum gjaldeyri er ómet
anlegt. Það skiftir áreiðan-
lega tugym ef ekki hundruð-
um miljóna króna sem ann-
ars hefði runnið út úr land-
inu. Þessir menn hafa með
starfsemi sinni skapað fjölda
manns góða og vel borgaða
atvinnu auk þess sem þeir
jafnan haf verið ein stærsta
og öruggasta stoðin undir
skattabir^ði hins opinbera.
En svo skeður það á því herr-
ans ári 1942, að það kemur ný
ríkisstjórn og hún skipar
r.efnd nokkurra pilta, sem al-
drei hafa nálægt viðskiftum
komið og fær þeim í hendur
einræðisvald yfir öllum at-
höfnum þessarra þrautreyndu
l>aupsýslumanna og jafnframt
því er hafin herferð af þrem-
ur stjórnmálaflokkum í land-
inu til þess að berja því inn
í þjóðina, að störf þessara
manna sjeu þjóðhættuleg og
að þeir mergsjúgi fátækann
almúgann. Það sje því þjóð-
arnauðsyn að leggja þessa
starfsemi að velli og ár frá ári
er svo hert á tökunum við
þessa stjett. Allt er gert til
að auka verslunarkostnaðinn
og með valdboðum að lækka
tekjurnar uns alt er komið
i strand og kaupmaðurinn er
að velli lagður.
Hjer fullyrði jeg að verið
er að fremja þjóðhættulega
starfsemi. Er það raunveru-
lega ætlun ríkisstjórnarinnar
að láta þessa pilta halda ó-
hindrað áfram með sitt þjóð-
hættulega skemdarstarf. Úr
þessu verður að fá skjótt
skorið svo að þjóin geti átt-
að sig á því hverjum hún í
i'ramtíðinni getur falið for-
ustu í vandamálum sínum.
Finnur Einarsson.