Morgunblaðið - 30.03.1946, Qupperneq 9

MORGUNBLAÐIÐ
Laugardagur 30. mars 1943
RITSKOÐUNIN OG NJ
SNARNIR
JEG var ritskoðari (cen-
sor) í styrjöldinni — einn
af hinum 15,000 „njósnur-
um“, sem í næstum fjögur
ár opnuðu sendibrjef þín,
hleruðu samtöl þín og höfðu
eftirlit með kvikmyndunum
og því. sem þú last og hlust-
aðir á í útvarpinu.
í fyrstu fanst okkur við
véra að fremja eitthvað af-
brot. Við vorum að gera
hluti, sem flestum okkar
var illa við — að reka nefið
í málefni annara. En við
komumst brátt að raun um,
hversu nauðsynleg ritskoð-
unin var. Þetta varð aug-
ljóst jafnvel áður en reyk-
urinn var horfinn úr rúst-
um Pearl Harbor. Fitt af
fyrstu brjefunum, sero opn-
að var í húsakynnum rit-
skoðunarinnar í Honolulu,
lýsti nákvæmlega árangri
sprengjuárásarinnar. Brjef
þetta átti að iara til Japan.
Ritskoðunin var tvíeggj-
að vopn. Árangurinn varð
ekki aðeins sá, að komið var
í veg fyrir það, að óvinur-
inn fengi margskonar upp-
lýsingar, en ósjaldan kom
fyrir, að við fengum mikils-
verða vitneskju um óvininn.
Sem dæmi má geta þess,
að með því að safna smá-
vægilegum upplýsingum úr
allmörgum verslunarbrjef-
um, tókst að komast yfir |
vitneskju um mikilsverða |
japanska verslunarleið, með
þeim afleiðingum, að her-
skip söktu sjö verslunarskip
um fyrir óvininum.
Símasamtal, sem hlerað
var, gerði okkur kleift að ná
í miklar birgðir af kínin, er
okkur vanhagaði um. Sím-
skeyti, sem komst í hend-
■ urnar á ritskoðuninni,
veitti okkur upplýsingar, er
gerðu okkur mögulegt, að
hafa hendur í hári þýsks
njósnara í Havafia. Hann
var handtekinn, dreginn
fvrir dómstólana og skotinn.
Eitt hundrað áttatíu og níu
njósnarar voru handteknir
og sekir fundnir í Banda-
ríkjunum. Ritskoðunin átti
nokkurn þátt í flesturn þess-
um handtökum
Umfangsmikil starfsemi.
ÞEGAR Byron Price fyrst
tók við starfi sínu sem yfir-
maður ritskoðunarinnar,
hafði hann aðeins eitt her-
bergi til umráða í Washing-
ton. Að því kom, að stofn-
un hans hafði 90 byggingar
fyrir starfsemi sína vfðsveg-
ar í Bandaríkjunum
Flestir ntskoðunarmenn
verða að vera sjerfræðingar
á einhverju sviði. — Við
þörfnuðumst manna, sem
þýtt gátu dulmálsskeyti,
sjerfræðinga á sviði fjár-
mála og dómsmála, jafnvel
manna, sem höfðu til að
bera sjerkunnáttu á sviði
frímerkjasöfrmnar. (Brjef
frá ,frímerkjasafnara‘ hafði
Ameríska ritskoðunin átti virkan
þátt í að hafa hemil á njósn-
urum óvinanna
Fyrri grein
inni að halda frímerki, sem'
á mjög hugvitssaman hátt |
gaf til kynna, að orustu- ]
skipið „Iowa“ mundi leggja'
úr tiltekinni höfn á ákveðn- J
um degi til leynilegs ákvörð ^
unarstaðar). Prófessor við t
Columbia háskóla gat lesið
níu tungumál og þekkti 95
önnur. Meðal tungumála1
þeirra, sem við rákumst á, |
voru hindustani (ritað með
blindraskr.) og papiamento
(mál, sem talað er í Cura-'
cao og er sambland af hol-'
lensku, spönsku, portú-
gölsku og ensku). Við höfð-'
um okkur til aðstoðar mála- ]
menn. sem gátu lesið hrað-
ritun á 300 tungumálum.
Miljón brjef á dag.
OKKUR bárust um milj-
ón brjefa daglega. Flugpóst
mátti tefja 24 klukkustund-
ir, önnur brjef helmingi
lengur. Brjef. sem send voru
til og frá ráðamönnum í
stjórnum bandamanna, átti
ekki að opna en við urð-
um að rannsaka umslögin
vandlega, því njósnarar, ó-
vinanna fölsuðu jafnvel um
slög utanríkisráðuneytisins
og Hvíta hússins. Öll brjef
voru borin saman við lista,
sem við höfðum yfir fólk,
sem við vissum eða grunuð-
um um að vera á bandi ó-
vinanna. — Á lista þessum
voru á ýmsum tímum frá
75.000 til 100,000 m'anns. —
Brjef þeirra voru skoðuð
sjerstaklega vandlega.
Öðrum brjefum var strax
komið áleiðis til skoðunar-
deildanna. Hver ritskoðun-
armaður hafði til umráða
stóra bók, þar sem skráð var
niður allt, sem stjórnardeild
irnar vildu upplýsingar um
— fjármálaráðuneytið um
viðskiftamál, atvinnumála-
ráðuneytið um vinnuskil-
yrði, FBI um grunsamlega
starfsemi o. s. frv.
Brjef, sem skoðuð voru,
gáfu okkur upplýsingar um
birgðir af gúmmí, tin og gljá
steini. Ritskoðari nokkur
komst að því, að farmur af
sinki var á leiðinni til Arg-
entínu, skipið var stöðvað á
hafi úti og snúið til hafnar.
Annað brjef kom upp um
það, að fyrirtæki í New
York ætlaoi að senda
3,000,000 pund af nikkel til
Svíþjóðar, til að framleiða
stál, sem að lokum mundi
selt til Þýskalands. Enn
annað kom upp um þá ráða-
gerð Þjóðverja, að selja mil-
jón flöskur af kampavíni til
Spánar og koma þannig
6,000,000 dollurum til
geymslu í eríendum banka.
Maður nokkur í Suður-Ame
riku skrifaði vini sínum um
grikk, sem hann ætlaði að
gera Bandaríkjamönnum. —
Hann ætlaði að selja flotan-
um 700 tonn af skemdu
kjöti. Þetta íór öðruvísi en
hann hjelt.
Margt smátt gerir eitt stórt.
ÞÝSK móðir skrifaði syni
sínum í Bandaríkjunum að
þegar hann sneri heim,
mundi hann geta farið í járn
braut til vinnu sinnar. —'
Þannig'komunist við að því,
að bygð hafði verið ný járn
brautarlína og hún var
strax eyðilögð í sprengju-
árás. Sama máíi gegnir um
nýja vopnaverksmiðiu, sem
falin var i skógi nálægt Dres
den og merkt var á landa-
brjef, sem fjell í hendur rit
skoðunarinnar í Miami.
Við landamærin höfðum
við eftirlit með öllum papp-
írum, sem Urþegar í flug-
vjelum og járnbrautum
höfðu í fórum sínum. Kona
ein, sem fjeli okkur í hend-
ur, hafði meðferðis crðsend
ingu, sem skrifuð var með
dulbleki (í orðsendingunni)
kvartaði þýskur
njósnari yfir því, að ^anda-
mæraskoðun okkar gerði
sjer ófært að halda áfram
starfsemi sinni.
Að grunsemdir okkar
hefðu við rök að stvðjast,
var stöðugt að koma í ljós.
Tilraunir voru gerðar til að
smygla inn demöntuiíi í
súkkulaðimo’.um. í niður-
suðudósum með tvöföldum
botnum futidum við árs-
skýrslu Suður-Ameríku-
deildar stórfyrirtækisins I.
G. Farben, ei það rak einn-
ig njósnir fyrir nasista.
Dulmál og ósýnilegt blek.
ÞAÐ, sem olli okkur mest
um áhyggjum, voru orðsend
ingar, sem ritaðar voru á
dulmáli eða með ósýnilegu
bleki. Við leituðum vand-
lega í hverju einasta brjefi
að einkennilegum táknum
eða setningum, auk þess,
sem við reyndum að hafa
upp á brjefum, sem voru
rispuð. Jafnvel litlausar
Byggingaframkvæmdir í Vestmannaeyjum 1915
Vestmannaeyjum, þriðjudag.'
Frá frjettaritara vorum.
SAMKVÆMT skýrslu bygg-
ingarfulltrúans í Vestmanna-
eyjum hafa byggingarfram-
kvæmdir árið 1945 verið sem
hjer segir: 8 ný íbúðarhús hafa j
verið tekin í notkun á árinu.
Þessi hús eru flest 2 hæðir og
eru með 16 íbúðum. Til viðbót-
! ar þessum íbúðum bætast íbúð |
ir vegna aukningar á eldri
j húsum. Allar þessar byggingar
eru úr steinsteypu og saman-
lagt 5335 rúmmetrar að stærð.
Eitt nýtt iðnaðarhús hefir
verið tekið í notkun á árinu.
Hinsvegar hafa hraðfrystihúsa
eigendur, skipasmíðastöðvaeig
endur og útgerðarmenn aukið
•húsakost sinn, og verður aukn
ingin á iðnaðarhúsnæði á ár-
inu sem næst 5 þús. rúmmetr-
ar. — Eitt nýtt verzlunarhús
hefir verið tekið í notkun á
árinu. Einnig hafa verið bygð-
ar 2 sölubúðir við íbúðarhús,
og hefir aukning alls á verslun
arhúsnæði numið 600 rúmmetr
um.
Á árinu hafa annars verið í
smíðum 22 íbúðarhús með sam
tals 25 íbúðum. Af þessum hús
um hafa 8 þegar verið tekin
í notkun sem fyrr segir. 10 eru
þegar komin undir þak og sum
af þeim að verða fullgerð, en
4 eru skemra á veg komin. 10
íbúðarhús hafa verið stækkuð
og gefa þau hvert um sig eina
íbúð. Samtals hafa því verið
í smíðum á árinu 35 íbúðir. Er
samanlögð stærð allra þessara
bygginga 12109 rúmmetrar.
Þá hafa á þessu ári einnig
verið í smíðum 2 iðnaðar- og
verslunarhús, og er samanlögð
stærð þessara bygginga 13
þús. rúmmetrar. — Stærsta
húsið er rafstöðvarbyggingin,
sem er 4000 rúmmetrar að
stærð. — Allar þessar bygging
ar eru úr steinsteypu.
Ryðvarnarefni fundið.
LONDON: Útvarpið í Moskva
hefir skýrt frá því, að rúss
nesk vísindakona, Kira Puti-
lova, hafi fundið upp lög, sem
hreinsi þegar ryð af málmum
og verji málma ryði.
rispur bentu á, að um notk-
un ósýnilegs bleks gæti ver-
ið að ræða. ÖIl brjef, sem
vöktu grunseTid okkar, voru
send til ,,TOD“.
„Technicai Operations Di-
vision“, var rannsóknar-
stofa sú í Washington köll-
uð, sem hafði með höndum
rannsóknir á dulmáli, leyni-
letri eða ósýnilegu bleki. —
Stofnun þessi var í glugga-
lausu húsi og aðeins um tólf
karlmenn cg kvenmenn
unnu þarna. Margskonar
vökvar voru notaðir til að
framkalla algengustu dul-
blekstegundirnar, auk þess
sem ultrafjolubláir geislar
voru í notkun.
Er leið að stríðslokum,
fundu þeir þarna í rannsókn
arstofunni nýja þýska að-
ferð, en með henni var hægt
að taka mynd af heilli vjel-
ritaðri blaðsíou, minka hana
þar til hún var á stærð
við örlítinn púnkt, sem fe’la
mátti í umslagi eða í miðj-
unni á bókstafnum „o“ í
brjefi, sem leit að öllu leyti
sakleysislega út. Á rann-
sóknarstofunni. var fundin
upp aðferð xil að finna og
framkalla þessi örsmái*
sendibrjef.
Við höfðum upp á þús-
undum tegunda dulmála og
leynileturs. Dulmálin voru
„opin“ og „lokuð“. Opna
dulmálið studdist við sak-
leysislegar orðsendingar,
sem oft og tíðum höfðu inni
að halda mikilsverðar upp-
lýsingar. „Mamma kemur
til Bilbao sjöunda“, getur
þýtt skipalest en ekki
mamma, ekki Bilbao, held-
ur Gibraltar. Lokaða dul-
málið notaði bókstafi, tölu-
stafi og tákn í stað orða. —
Þessi dulmálstegund var
hættuminni en sú opna, því
að hún bar það ætíð með
sjer, að hún hefði inni að
halda leynilegar uppA/sing-
ar.
Ovarkárir embættismenn.
FÆRUSTU ritskoðunar-
mennirnir voru þeir, sem
fylgdust með símasamtölum
við erlend ríki Þeir notuðu
sjerstök hlustunartæki og
sátu með blýant í annari
hendi, en með hinni hend-
inni voru þeir tilbúnir að
slíta sambandinu með
augnabliks fyrirvara. Hátt-
settir opinberir embættis-
menn ollu mestum erfiðleik
um, sjerstaklega þegar ein-
hver alvarleg mál voru á
döfinni. Eftir fundahöldin í
Teheran, las aðstoðarmaður
hershöfðingja nokkurs upp
í símann nöfn og tign — og
sumir þessara manna voru
mjög háttsettir — farþega
þeirra. sem leggja áttu upp
í flugvjel, og gaf þannig ó-
vinunum gott tækifæri til
að gera tilraun til að koma
öllum hópnum fyrir kattar-
,nef.