Morgunblaðið - 20.06.1948, Qupperneq 3

Sunnudagur 20. júní 1948.
MORGUNBLAÐI
Ð
3 1
,Engin norræn samstefna í utanríkismálum6
ÞREF OG ÞÓF eru þau tvö orð,
sem tiltækilegust eru þegar lýsa
skal utanríkismálaumræðum
þinna miðlægú Norðurlanda-
þjóða, Dana, Norðmanna og
Svía. íslendingar og Finnar
hafa sjerstöðu í þeim þætti ut-
anríkismálanna, sem mest er
þrefað um, hermálunum, því að
Finnar hafa hernámssamning
við Rússa en Islendingar hafa
engan her. — En um hermálin
hafa miðlægu þjóðirnar aðal-
lega þrefað: afstöðuna til aust-
urs og vesturs eða hið algera
hlutleysi, sem Undén utanríkis-
ráðherra Svía hefur gerst tals-
maður fyrii: samband hinna
þriggja þjóða um að verða sá
klettur, sem allar öldur brotni
á virkið í norðri, ef svo mætti
segja.
• Það er nú útsjeð um, að sú
samvinnuhugmynd getur ekki
komist í framkvæmd. Danir —
og þó einkum Norðmenn —
hafa enga trú á því, að þjóð-
irnar þrjár gæti varið hlutleysi
sitt, ef Ameríkumenn eða Rúss-
ar rjeðist á Skandinaviu og
heimtuðu þar bækistöðvar eða
herfylgi. — Stjórnir þessara
tveggja landa segja það full-
reynt úr síðustu styrjöld, að
þær 15 miljónir, sem byggja
löndin þrjú, gætu ekki staðist
stóru herþjóffunum snúning,
eða varið lönd sín nema stutta
stund, og telja það barnaskap
hjá Svíum að ganga upp í þeirri
dul, að þeir hafi nokkra trygg-
ingu fyrir að geta setið hjá í
nýrri styrjöld, þó að þeir slyppi
við þá síðustu. Þær stefna ein-
dregið vestur, þó að þær hafi
, hinsvegar alls ekki tekið skýra
afstöðu til þess hvort þær eigi
að gerast aðilar að væntanlegu
bandalagi Vestur-Evrópu. Að
svo komnu telja þær UNO hinn
eina fjelagsskap, sem þær vilji
starfa í að alþjóðamálum.
En það er fleira en hermál,
sem Norðurlandaþjóðirnar
þuffa að ræða um sín á milli.
Á þeim mörgu fagurgalafund-
um, sem forsætis- og utanríkis-
ráðherrar hafa haldið síðan
stríðinu lauk til þess að ræða
um norræna samvinnu, hefur
margt borið á góma. Aukna
verslun innbyrðis og jafnvel
tollmálasamband. Allir eru sam
mála um það ,,æskilega“ í þess-
um efnum. En þegar á reynir,
virðast örðugleikarnir óyfirstíg
anlegir, og öll fögru orðin verða
lítið annað en sápufroða.
Halvard Lange, utanríkisráð-
herra Noregs, flutti um mán-
aðamótin síðustu erindi í Malm
ö, um norræna samvinnu í fram
kvæmd. Þetta er engin skála-
ræða, heldur raunsæ skoðun
manns, sem komist hefur að
niðurstöðu og þorir að segja
\ frá henni. Þess vegna skal
ræða þessi rakin nokkuð ítar-
lega hjer.
Inntakið er í stuttu máli
þetta: „Það er eins gott að játa
það opinskátt, að í dag er engin
sameiginleg norræn lína í aðal-
greinum utanríkismálanna, að
minsta kosti ekki hvað nálæg-
ustu tíma snertir. Vafalaust er
það þó svo margt, sem við lít-
um sömu aiigum á, þó að mis-
munandi orðalag sje notað þeg-
ar sjónarmiðunum er lýst, að
við megum ekki glata voninni
um að okkur sie möeulegt að
vinna saman. Við hliótum að
geta talað saman í fullri hrein-
skilni, og enginn okkar getur
þurft að gera ráð fyrir öðrum
hvötum hjá hinum, en óskinni
um að komast að þeirri úr-
lausn, sem málefnislega sjeð
— segir
norski utanríkisráðherrann,
Halvard La.nge
tryggir best frið og fre-lsi þjóða
vorra, og stuðlar best að því
að efla friðsamlega samvinnu
allra þjóða, innan hinna samein
uðu þjóða.
U tanrí kisráðher r ann by r j aði
á því að tala um fjárhagslcga
samvinnu. Athugunun á at-
vinnuvegunm í hverju landi um
sig leiðir í ljós að við getura
aðeins fylt hver annars þarfir
að mjög takmörkuðu leyti og
á ýmsum mikilsverðum svið-
um verðum við að halda áfram
að vera keppinautar. En þó að
möguleikarnir sjeu takmarkað-
ir, vegna landshátta og af sögu-
legum ástæðum, ætti það að
sjálfsögðu að vera sameiginlegt
áhugamál að halda áfram á sam
vinnubrautinnk
Samkvæmt norskum skiln^-
ingi er það aðallega tvent, sem
er tímabært í þessu efni. Ann-
að er það að koma betra sam-
ræmi á afstöðu okkar út á við
aagnvart öðrum löndum. Og að
hinu leytinu verður samvinnan
að stefna að aukinni verkaskift
ingu og auknum vöruskiftum
milli norræhu landanna inn-
byrðis.
Utanríkisráðherrann drap á,
að í sumum greinum, t. d. trjá-
vinsluiðnaoinum (trjákvoðu-
og pappírsgerð m. m.) væri
þegar farin að komast á sam-
vinna um sölu á framleiðslunni.
Líka ætti að vera mögulegt að
hindra óþarfa samkeppni um
verð (undirboð?) milli land-
anna. Slík samvinna skiftir
miklu máli ekki aðeins að því
er snertir iðnaðarvörur, heldur
líka fiskveiðarnar, en á því
er Norðmönnum sjerstaklega
mikilsvert að ná samvinnu við
Island, sagði ráðherrann. Hann
benti líka á dollargjaldeyririnn
og þá hörðu baráttu, sem nú
væri háð um dollarinn milli
norrænu landanna innbyrðis.
Eitt besta dæmið um sam-
keppni væri járnmúrarnir, en
bæði Norðmenn og Svíar hefði
mikil áfrom á prjónunum þar.
Ef við getum orðið sammála um
að taka upp sjerframleiðslu á
ákveðnum tegundum járn- og
stálvöru, getum við fullnægt
þörfum Norðurlanda miklu bet
ur en nú, og jafnframt verða
norrænu járnnámurnar óháðari
markaði annara landa. Annað
dæmi um þörfina á samræm-
ingu í fjárfestingu er köfnun-
arefnisframleiðslan. Hjer er
ekki spurning um hráefnið held
ur um ódýra raforku. Noregur
framleiðir langódýrustu rafork
una á Norðurlöndum og hefir
líka gnægð af óvirkjaðri orku.
F.járfesting til köfnunarefnis-
framleiðslu í einum eða fleiri
af hinum norrænu löndunum
væri því ekki heilbrigð fjár-
hagspólitík, sjeð frá- sameigin-
legu norrænu sjónarmiði.
Samskonar sjónarmið teljum
við Norðmenn að gildi um hval
veiðarnar.
Af Dana hálfu sjerstaklega
hefir spurningin um innflutning
raforku frá Noregi verið ofar-
lega á baugi.
Túllasamband.
í umræðunum um fjárhags-
lega samvinnu Norðurlanda, hef
ur spurningunni um tollmála-
samband oft verið hreyft. Það
er vafalaust þarft !að haf-
ið hefur verið starf til þess að
rannsaka þetta mál og kryfja
það til mergjar, þannig að srnátt
og smátt fáist hentug lausn á
því. Hinsvegar held jeg, að mað
ur verði að gera sjer ljóst, að
tollasambandið í sjálfu sjer
getur ekki leyst úr ýmsum þeim
samvinnu við.fangsefnum, sem
lönd okkar horfast í augu við.
Mörg þeirra. svo sein járii-
vinslumálin, er aðeins hægt að
leysa með beinni samúinnu um
hvert efni sjerstaklega? Ef hægt
á að vera að framkvæmda þá
hugsjón, sem liggur til grund-
vallar fyrir tollasambands-
hugmyndinni, þá felur þetta í
raun og veru eigi aðeins það í
sjer að tollmúrarnir hverfi, held
ur og hitt, að samræma verður
til fullnustu alla fjárhagsmála-
stefnu þjóðanna. Eigi að koma
tollmálasambandi fram verður
um leið að samræma fram-
leiðslustyrki, og framleiðslu- og
sölusamninga í hverri grein
um sig, og ennfremur fjármála
pólitík hlutaðeigandi landa,
fyrst og fremst óbeinu skattana
sem teknir eru með vörugjöld-
um. — Slík samræming gæti
reynst að verða óþægilegur
fjötur um fót hverri þeirri
stjórn, sem vill haldá fram
þeirri atvinnustefnu, sém miðar
að sem mestri atvinnu fyrir alla
og sem mestri framléiðslu og
sem rjettlátastri skiftingu arðs
ins milli þegnanna. Þess vegna
er það mikilsvert að hin nor-
ræna samvinna einbéiti sjer
ekki að því að undirbúa toll-
málasambandið.
hvaða leiðir beri að fara til þess
að mæta þessum hættum og til
þess að leggja fram okkar skerf
til þess að afstýra stríði í fram-
tíðinni. Og það er líka augljós
skoðanamunur á því, milli land
anna, hve miklar líkur sjeu til
þess að við getum setið hjá, ef
sú mikla hörmung sem við allir
teljum mest um vert að reyna
að afstýra, dyndi yfir heiminn
eigi að síðUr.-----
-------’ Þetta er í sem stystu
máli ræða utanríkisráðherrans.
Hún hefir vakið feikna mikið
umtal í löndunum þremur, sem
hjer eiga aðallega hlut að máli,
og eins og geta má nærri, hafa
Svíar tekið henni fálega. Milli
Svía og Norðmanna — og enda
Dana líka — virðist hjer vera
um að ræða það djúp, er ekki
verður brúað, og um hernaðar-
legt hlutleysisbandalag getur
ekki orðið að ræða um sinn. •—
Sænsku blöðin fylgja flest Un--
dén að málum, nema Göteborgs
Handels- och Sjöfartstidning,
Eskilstuna-Kurieren og ýms
blöð í hinum minni bæjum í
Svíþjóð.
En þó að ekki blási byrlegar
en þetta í hinum hagnýtu mál-
um, þá breytir það engu um hin
menningarlegu samskifti. Þau
hafa aldrei verið meiri milli
Norðurlandaþjóðanna en í ár, og
þar eru það ekki þrjár miðlægu
þjóðirnar heldur allar fimm, er
tak.a virkan þátt í starfinu.
Sk. Sk.
Finnskur söngkvartett
kemur hingað á vegurn
Norræna fjelagsins
EINS OG ÁÐUR hefur verið
sagt frá kemur hingað í næstu
viku á vegum Norræna fjelags-
ins finnskUr kvartett „Kolleg-
arna“ frá Helsingfors. Þeir
munu koma með flugvjel til
Keflavíkur á fimtudagskvöld
og kvöldið eftir þann 25. júní
syngja þeir í Austurbæjarbíó.
í kvartettinum eru Erik Lind
holm 1. tenór, Herrick Arvid-
son 2. tenór, Valdemar Helén
1. bassi og Kurt Lönnroos 2.
bassi. Þessir fjelagar hafa sung
ið saman frá því á skóla og á
stúdentsárunum hafa þeir hald
ið áfram að syngja. Og þótt
háskólanáminu sje lokið halda
þeir áfram að syngja og hafa
sungið opinberlega í Finnlandi
oft og mörgum sinnum og feng
ið ágæta dóma fyrir hinn ljetta,
góða og glaða söng sinn.
Þetta er í fyrstá sinn sem
nokkrir söngmenn koma hing-
að frá Finnlandi og ekki er að
efa að þeir verði aufúsugestir,
í för með sjer öllum þjóðunum sem margir vilja hlusta á. Fara
Utanríkismálin.
Það er, þegar komið er að
hinum eiginlegu utanríkismál-
um og afstöðu okkar til öryggis
og hervarnamálanna, sem erfið-
leikarnir gera vart við sig fyrir
alvöru.
Ollum hlýtur að vera ljóst,
að hagfeld samræming her-
varna hinna þriggja landa
á friðartímum hefir mikla kosti
til handa. Varnarþol það, sem
samræmdar hervarnir þjóðanna
þriggja hefði, yrði miklu meira
en samtala varnarorkU hverrar
þjóðarmnar um sig. Þcssvegna
held jeg, að hermálasamvinna
milli Danmerkur, Noregs og Sví
þjóðar, í einni eða annari mynd
— jeg á hjer ekki fyrst og
fremst við beina hermáíasamn-
inga, heldur praktiska samræm
ingu — hljóti að ryðja sjer
braut með sínum eigin þunga.
En ekki tjóar að reyna: áð
dylja að sú mismunandi reynsía
semi hin þrju lönd fengú á stríðs
árunum hafi haft í för.með sjer
ólíkán hugarfarsgrundýöll und-
ir áfstöðuna til hinna aðkall-
andi aðal utanríkismála í Nor-
egi, Svíþjóð og Danmörku. Þar
við bætist raunverulegur mun-
ur á landfræðilegri hernaðar-
stöðu hinna þriggja landa. —
Bæði þessi atriði, munurinn á
skoðanagrundvellinum og raun
verulegri aðstöðu leiðir af sjer
ólík sjónarmið þegar dsema skal
um hætturnar, sem við stöndum
andspænis, — hættum dagsins
í dag og í nánustu framtíð á
hinum alþjóðlega stjórnmála-
vettvangi, og ólíkt mat á því,
hjer á eftir nokkur ummæli
um söng þeirra.
Um einn af hljómleikum
Kollegarnar skrifar prófessor
Klemetti: Kvartettinn hefur
unnið sjer mikla hylli alment
og annars er varla hægt að
vænta. Afrek hans er í raun
og veru list á háu stigi. Kolleg-
arna eru með fáum orðum sagt
fyrsta flokks listamenn og
verður ekki hjá því komist að
veita starfsemi þeirra í hljóm-
listalífinu eftirtekt.
Otto Ehrström í Hufvudstads
bladet:
Þeir stóðu sig frábærilega
vel og höfðu gott prógram. Á
því voru eingöngu norræn ljóð
og söngvar, nema tvær undan-
tekningar. í miðju prógramm-
inu voru Bellmans-söngvar og
samsöngurinn var fullkominn
með silkimjúkum mezzavoce.
Hljómfall og hraði var svo gott
að sjerstaka eftirtekt vakti.
Fjörlegur hraði, engin væmin
meðférð, aðeins það sem söngv-
arnir kröfðust.
Pröfessor Leo Funtek í
„Svenska Pressen“:
List þeirra (Kollegarna) er
framúrskarandi, blæbrigði öll
fín og fáguð, nákvæmni í sam-
söngnum var fullkominn.
Kvartettinn syngur finnsk og
önnur norræn lög, meðal ann-
ars mun hann syngja eitt eða
tvö íslensk lög. Eftir þeim
dómum sem kvartettinn hefur
fengið má gera ráð fyrir að
það verði ánægjulegt að hlusta
á þá. Ovíst er hvort hjer verð-
ur nema þessi eini samsöng-
ur, bar eð söngvararnir gera
ráð fyrir að fara norður í land.
Landsfundur Kvenn-
rjeftindafjelags
íslands
SJÖUNDI landsfundur Kven
rjettindafjelags íslands hófst í
gær kl. 2 með messu í kapellu
Háskólans. Síðan var fundur
settur af formanni Kvenrjett-
indafjelagsins, frú Sigríði Mqgn
ússon og að þeirri athöfn lok-
inni var settst að sameigiplegri
kaffidrykkju. í gærkveldi sátu
svo fundarkonur hóf í Tjarnar-
kaffi.
Fundurinn stendur til 24..
þ. m. Fulltrúar hvaðanæfa af
landinu, sitja hann. Til ,um-
ræðu verða m. a. skattamál,
tryggingamál, atvinnumál og
útgáfustarfsemi Kvenrjettinda-
fjelagsins. Auk þess verða flutt
erindi um ýms önnur hags-.
munamál kvenna.
Rætf um verndar-
gæslu í Palestínu
Cairo í gær.
EITT af blöðunum h.ier í
Cairo skýrði frá því í morgun,
að ef Bernadotte greifa tækist
ekki að sætta Araba og Gvð-
inga í Palestír.u meðan á vopna-
hljeinu stendur, muni hann gera
það að tillögu sinni við Sam-
einuðu þjóðirnar, að landið
verði sett undir verridargteslu.
Blaðið bætir því við; að áætlun
muni þegar hafa verið gerð um
sex mánaða verndargæslu í
Palestínu. — Reuter.