Morgunblaðið - 27.05.1956, Side 2

Morgunblaðið - 27.05.1956, Side 2
2 IHORGUN BLAfílÐ Sunndágur 27 maí 1956, Kristján Albertsson: ^ Kveinstafir kúgaðra skálda ÞAÐ MUN LÁTA nærri að nú séu um tveir áratugir síðan fram hefur komið rússneskt skáldverk, sem nokkurs hafi þótt vert og fólk í siðmenntuðum heimi enzt til að lesa. Var það mjög um líkt leyti; að brjálæðis-réttar- morð Stalíns komust í algleym- ing, og út dó allt andlegt líf í Ráðstjórnarríkjunum, sem nokk uð kvæði að. Á tímum Lenins og á fyrstu valdaárum Stalíns voru enn til skáld í Rússlandi, sem heimurinn tók eftir — nú eru engin slík skáld til framar, aðeins stjórnleyfður eða stjórn- pantaður áróðurs-skáldskapur, þrautleiðinlegur og gersamlega andlaus, að dómi allra sem eitt- hvað hafa í hann gluggað. Hvenær sem minnst var á and- lega kúgun í Rússlandi hafa handbendi og þý Staiínismans brugðist við af mikilli reiði og farið háðuglegustu orðum um slíka tegund af „Rússarógi." Þarf ekki að minna á dæmin héðan að heiman. Því var haldið fram að rússnesku skáldin hefðu aðeins látið eitthvað af persónuleika sín- um í skiptum fyrir það óumræði- lega fagra hlutskipti, að mega þjóna Jósep Stalín, og lúta boði hans og banni. Seinna endurtók sama sagan sig í þeim löndum austursins, sem Rússar sviptu frelsi og kúguðu undir kommúnistíska böðla að loknu síðasta heimsstríði. f engu þeirra landa hefur síðan fram komið eitt einasta skáldrit, sem nokkurs staðar hafi vakið minnstu athygli. Andlegt líf þess- ara þjóða hafði verið steindrep- ið af ofbeldislubbum, sem við völdum tóku. Enginn kommúnistahöfundur hins frjálsa heims lyfti nokkru sinni litla fingri til varnar hin- um þrælbundnu stéttarbræðrum sínum í svartnættisheimi Stalín- ismans. Allir létu þeir sér nægja að þiggja heimboðin til Moskvu, og sneru svo heim og sögðu að allt væri í stakasta lagi um and- legt líf í Austurvegi. LAXNESS GERÐUR AÐ SANNLEIKSVITNI Ef einhver borgaralegur rit- höfundur á fslandi hefði sagt fyr- ir aðeins fáum árum, að eitt- hvað myndi fúið og rotið í bók- menntalífi austursins, þá hefði hann verið húðstrýktur í Þjóð- viljanum fyrir Rússaróg — gott ef ekki sjalfur Halldór Laxness hefði farið af stað til þess að undrast slíka fúlmennsku. En nú þegar búið er að svipta grímunni af líki Stalíns og sýna heiminum hinn sanna svip þessa marglofaða göfugmennis og þess ástands, sem við hann verður kennt — þá kveður allt í einu við annan tón. Tékkneskir rithöfundar héldu þing sitt fyrir skemmstu, og tóku sér frelsi til að tala, í skjóli hinn- ar nýju vaxandi andstyggðar á tímum Stalínismans. Þeir buðu til þingsins m.a. frægasta höfundi íslendinga, og hafa vafalítið beð- ið hann að skýra frá kveinstöf- um þeirra, þegar hann kæmi aft- ur heim á ættjörð sína. Það verð- ur að virða það við Laxness, að hann hefur orðið við óskum þeirra, í viðtali sínu við Þjóð- viljann, og sagt svo skilmerki- lega og undandráttarlaust frá þeirri misþyrmingu, sem þessir höfundar hafa sætt, og áhrifum kúgunarinnar á andlegt líf lands- ins, að nú getur enginn framar verið í vafa um hverskonar þræl- mennsku íslenzkir kommúnistar hafa verið að verja og vegsama í tvo áratugi. Frásögn Laxness er svo markverð, að vert er að taka upp úr henni nokkra kafla. ALLT FÚIÐ OG ROTIГ. „Þarna var t.d. vinur okkar, sovézki rithöfundurinn Pólvoj, hann hélt þrumandi ræðu og óskaði þess að þetta rithöfunda- þing yrði eins og aprílstormur sem feykti burt öllu því sem fúið er og rotið, svo að vorgróð- urinn gæti betur notið sín“, seg- ir Laxness. Hingað til hefur okk- ur verið sagt að Stalínisminn væri vor — en hann var þá að- eins harður, ömurlegur vetur — apríl er rétt að byrja. Vonandi reynist það rétt. En ekki hafa Laxness og aðrir verið glöggir á árstíðir, svo mörg heimboð sem þeir hafa setið austur þar meðan allt andlegt líf var að krókna í hel í vetrargrimmdinni. „Þarna komu fram rithöfundar — sumir beztu og ástsælustu rit- höfundar Tékka sem hafa verið nokkuð þöglir síðan .'948 (inn- skot mitt: þ.e. árið sem kommún- ismmn skellti hrotmr.um yfir landið) eins og Hrubin og Seif- ert — og kvörtuðu undan því að þeir hefðu ekki fengið að gefa út bækur sínar eða koma fram opinberlega sem sjálfstæðir rit- höfundar. Margir kvörtuðu undan óþarflega miklum aga flokksins gagnvart bókmenntum og nefndu ýms dæmi um það. Sérstaklega báru þeir sig upp undan því að reynt hefði verið að þrýsta upp á þá einskonar flokksstarfs- mannastíl, en amast hefði verið við öllu persónulegu, sérstæðum og sjálfstæðum aðferðum í list- sköpun." En þeir sem voru notaðir til þess að framkvæma hina andlegu kúgun, neita verkum eftir beztu höfunda, bæla niður persónuleik þeirra, berja inn í þá „flokks- starfsmannastílinn“ — sögðu þeir ekkert á þinginu? Jú, auð- vitað, þeir voru látnir skrifta syndir sínar og lofa bót og betr- un: „Einnig gagnrýndu valda- menn rithöfundafélagsins sjálfir störf sín mjög harðlega, tíund- uðu veilur sínar og viðurkenndu að það væri mjög röng aðferð að beita ströngu og skipulögðu eftirliti ofan frá; það hefði dreg- ið dug úr tékkneskum bókmennt- um.“ Allt eru þetta býsna fróðleg- ar upplýsingar. Eftir er aðeins að vita hvernig Laxness varð við, þegar hann fékk að vita allan sannleikann um hið andlega þrælahald, sem hvergi hefur átt Er þetta framboislisti Alþýðuflokksins? Framboðslisti Alþýðuflokksins í RcykjavíK > Al-iiýii-n- <: - • ••' * •' . i ><;>**« 'í*Íb>ÓÍ*í*. kv. r,s*. ■+■**» ‘2 ■• t t.p . **<•>< r-v*y*r>. > <«**■***•> > *♦»-(>►» **■•***'*> *' * ?-;>»:< 5hoo-x.?»»". : e <>,ÚK.:S.- >. <:«.■>«■*■ >»' V40-V,. 56 . <5 kf HVf+óynx. *»►"»<■'. '•>*« >:•«< '•»!• *•'<•«'<■ :>-■ t}>it>, ófbif jt'.'iot. «:• : »*. »*«•>*:<«•> i>>*-*!^. ** “ --* ‘ ’ X'f Tf. y, )><1k,i 'VOMMM f.<,W!««<>**v> ít. (í. ;:•" H!>:x«uv. (»«<•:< AWiX*-/*!1/ ik ••>x<-:-> Halldór Kiljan Laxness. sinn líka nokkurs staðar á jörðu í heimlcynnum hvítra manna siðmenningar: „Það var ákaflega fróðlegt og ánægjulegt að koma austur og sjá að þessi reiknis- skil eru að gerast, að þau fara fram fyrir opnum tjöldum og að menn tala óhræddir um þau efni sem þeim eru hugstæðust og gagnrýna yfirvöldin óhikað, en það er auðvitað frumskilyrði allrar lýðræðisstefnu." (Þetta er algerlega ný Skýrgréining á þeim frumskilyrðum í dálkum Þjóðviljans.) r; s L_ UM* LISTI ALÞYÐUBANDALAGSINS í REYKJAVÍK VIB KOSNINGARNAR 24. JÚKÍ í SOMAR ; 8:íKK *•»:dir.o' •*■>: : 9*riE*5>:d < >*■ btÍVáfjKt -tii SÍéUt* r.*w <•'■< •:•»•'•::.<- *> Úlíþcpi KK>* S* úi<;■'■■■■ i>' >"*->:c«.::.^ 5(» í ».•>•: 24 ;<■•»:< Alþýðubandalagið — Hvaða fólk er í þeim flokki? Hvað er á bak við bandalög vinstri flokkanna? spyr almenningur ■ í landinu. Hvernig stendur á því, að ný bandaiög með nýjum nöfnum skjóta upp kollinum eins og gorkúlur. Tíminn birtir fram- boðslista Alþýðuflokksins eins og sinn eigin lista og spánýtt biað með nýju nafni birtir framboðslista kommúnista, sem einnig er með nafni nýs flokks. — Það er varla von, að almenningur átti sig á þessu. En það sem er á bak við bandalögin er glundroði, upplausn og ótti flokka, sem vita, að þeir eru að missa traust þjóðarinnar. Við eigum þá að dást að því að rithöfundarnir hafi fengið að kvarta — og þar með er það mál útrætt. Allt er gott þegar endirinn er sem allra beztur. En er þetta endirinn á glæp- samlegri og svívirðilegri kúgun, sem gert hefur lífið þar eystra að grimmasta vetri? Höfundarnir hafa fengið leyfi til að kvarta — en fá þeir leyfi til að skrifa það sem þeim býr í brjósti? Það á eftir að koma í ljós. Undarlegt hlýtur að hafa ver- ið fyrir skáldið frá hinu sví- virðilega íslenzka auðvaldsríki, skáldíð sem alltaf hefur getað skrifað hvað sem hann vildi, ver- ið styrktur af ríkinu til að segja hvað sem hann vildi — að sjá hin hrjáðu skáld austursins hrista hlekkina og heimta frelsi, tíeimta að fá að vera þeir sjálfir, þurfa ekki að temja sér andstyggileg- an flokksþýjastíl, óg sætta sig við afskipti valdamanna af því, sem hverjum ’istamanni’ er helgast — hans eigin persónuleika og sér- kennum. Þá þekki ég illa Halldór Kiljan Laxness ef honum hefur ekki vöknað um augu — þó hann kunni ekki við að segja frá því. Fál og vandræði Hræðslubandalagsins Framhal af. bls. 1. lista Framsóknarflokksins í öðru kjördæmi. Um allt land í hverju einasta kjördaemi hafa þessir flokkar svo sam- eiginleg framboð. Þeir hafa sameiginlega stefnuskrá og hafa lýst því yfir, að þing- menn þeirra muni að kosning- um loknum mynda einn þing- flokk. Hér verður að sjálfsögðu ekk- ert fullyrt um það, hvernig iand- kjörstj.órn lítur á þetta mál, eða hver úrskurður hennar verður. En allir réttsýnir menn hljóta að vera sammála um það, að sjáif- sagt hafi verið að óska úrskurð- ar hennar um, hvað löglegt sé í þessum efnum. En Hræðslu- bandalagið reynir auðvitað að skjóta sér á bak við það, að slík atkvæðaverzlun sé ekki berum orðum bönnuð í kosningalögum. En auðsætt er, að hún brýtur gersamlega í bága við anda kosn- ingalaganna. Það að slík atkvæðaverzlun Grænlandskarfi og þorskur SIGLUFIRÐI, 24. maí: — Ann- ar togarinn okkar, Hafliði, kom af Grænlandsmiðum í dag með 320 tonn af karfa, og var þvi mikið að starfa í hraðfrystihús- inu, en þar var unnið úr aflan- um. Þá landaði vélskipið Ingvar Guðjónsson um 70 tonnum aí þorski. — Guðjón. Berlínarbömin vænfanleg Börnunum hefur verið boðið í ýmis ferðalög, FYRRI hópur Berlínarbarnanna, sem hingað koma í boði Loftleiða er væntanlegur hingað í fyrramálið. f för með börnunum er þýzk kona, sem verður fylgdarmaður þeirra meðan þau dveljast hér á landi. Er þegar búið að velja fyrri hópnum dvalarstaði hér í Reykjavík. SEINNI HOPURINN 3. JUNI Seinni hópurinn kemur hingað 3. júní. Daginn eftir, 4. júní, fara öll börnin í hópferð austur yfir fjall. Einn dag meðan þau eru hér dveljast þau í boði Reykjavíkur- bæjar. Þá hefur Flugfélag íslands boðið þeim til Akureyrar, en þar hefur þýzki ræðismaðurinn Kurt Sonnenfeld, útvegað þeim dvalar- staði. TIL MÝVATNS Fimmtudaginn 7. júní, er gert ráð fyrir að börnin fari til Mý- vatns, en daginn eftir munu þau fara í bifreiðum til Reykjavíkur í boði Norðurleiða. Fyrri hópur- inn fer til Þýzkalands með flug- vél Loftleiða 10. júní en hinn síðari 17. júní. Skólaslil Iðnskóla Keflavikur KEFLAVIK. 25 maí. •— Iðnskóla ICeflavíkur var slitið 23. maí s.l Nemendur í skólanum voru 34 og luku 34 burtfararprófi. Hæstu einkunn h’.aut Halldór Höskulds- son, 9,31, >em er nemandi í 3 bekk og síundar skipasmíðar. Kennarar skólans voru sex. Skólastjórinn er Hermann Ei- ríksson. — Ingvar. er ekki berum orðum bönnuð í lögunum, sprettur sennilega af því, að löggjafann hefur ekki órað fyrir, að siík hrekkjabrögð og brask yrði haft í frammi af einstökum stjórnmálaflokkum. KJÓSENDI’R FORD.T.MA AT- KVÆÐAVKRZLUN HiiÆÐSLU- BANDAUAGSINS. Hver sem úrsnurður landskjör- stjórnar verður um þetta mál, þá er bað þó víst að kjósendur um land allt tordæma harðlega at- kvæðaverzmn Hræðsmlandalags ins. Engum getur dulizt. að með henni, er verið að smðganga á- kvæði kosningalaga um úthlutun uppbótarþingsæta. Hræddir stjórnmálaforingjar, sem sjá fram á þvcrrandi fylgi sitt, eru að reyna að tryggja aðstöðu sína með reikn-.rgskúnstum Þeir eru að berjast við að krækja sér í fleiri uppbótarþingsæti, heldur en þeir eiga raunverulega rétt á. Þeir eru að reyna að snið- ganga vilja þjóðarlnnar og draga upp ranga mynd af hon- um í svip löggjafarsamkom- unnar. Þetta er kj irni máls- ins og hann skilur íslenzkur almenningur Þessvegna mun Hræðsiubandalaginu ekkt heppnast áform sitt. Það mun tapa fyrir hii.um æðsta dóm- stóli, — dómstóli kjósendanna á kjördegi. Þorsleinn Þ. Þor- sieinsson, rithöf. ann lézt vestur f Canada s.l. vetur, og verður aska hans og síðari konu hans, Goðmundu Haraldsdórtur, jarðsett að Völl- um • Svar^aðardal 27. þ.m. Þorsteinn var Svarfdælingur, f. 11. nóv. 1879 fór vestur til Canada 22ja ára að aldri og dvaldi þar síðan alla æfi. Hann fékkst við margt um æfina, en er kunnur fyrir ritstörf sín og kveð- skap, enda var hann talmn í hópi hinna fremstu ísl. skálda vestan hafs. Hann ritaði mikið um dagana, og út hafa komið allmargar bæk- ur og rit tttir hann. Og ritstjórl var hann að missirisiiti, sem hann stofnaði til og gaf út um margra ára slceið, og nefndi Sögu. En mesta verk hans er æfisaga íslendinga í Vesturheimi, en hann ritaði þar 3 fyrstu bindin. Þorsteinn var tvíkvæntur og á á lífi einn son af fyrra hjóna- bandi. Hið síðara varð barlaust. Með Þorsteini Þ. Þorsteinssyni er merkur fslendingur í val fall- inn.

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.