Alþýðublaðið - 28.02.1930, Blaðsíða 2

1
AbÞVÐUÐLAÐIB
AtSmgfaseiBiclir bankast|óraBana
hraktas*.
Ivað gerir Framsókn ?
---*—
„Framsóknarmeunirnií“ Ásgeir Ásgeirsson, Lárus
Helgason og Bjarni Asgeirsson bera fram frumvarp
nm að ríkissjóður kaupi hiutabréf í íslandsbanka
fyrir 3 miiljónir króna.
Allir vita, að það hefir verið
háttur Shaldsins á 2 síðustu þing-
uin og reyndar lengur, þegar mik-
ið hefir legið við að þess dómi,
að fá menn að láni hjá „Fram-
&ókn“. Hafa íhaldsmenn jafnan
leitað helzt til Ásgeirs, Bjarna,
Jörundar, Larusar og Benedikts
þessara erinda. Hafa þessir menn
þrásinnis brugðist flokki sínum
í stórmálum, þegar íhaldið hefir
beðið þá hjálpar. Hefir þá vénjan ■
verið ;sú, að þessir „Framsóknar“-
menn hafa borið óskir og hug-
myndir íhaldsins fram í frum-
varps- eða tillögu-formi og í-
haldið isíðan greitt atkvæði með
þeim. Háfa þeir fyrir þetta hlotið
frómt umtal og fulla blíðu íhalds-
manna á þingi og utan. Umburð-
arlyndi „Framsóknar" hefir verið
einstakt og óendanlegt til þessa.
Nú liggur mikið við, að dómi
Islandsbankaliðsins, kjarna íhalds-
fiokksins. Tilraunin til þess að
demba skuldasúpu íslandsbanka
fyrirvara- og athugunar-laust á
ríkissjóðinn mistókst. *
Bankinn hefir verið lokaður í
mánuð án þess hrakspár íhalds-
ins hafi ræzt. Hugir manna eru
teknir að kyrrast. Nýtt mat hefir
biriö fram á • bankanum. Það
staðfesti það, sem ýmsir áður
töldu líklegt: að hagur bankans
er allur annar og verri en banka-
stjórnin og eftirlitsmaðurinn
reyndu að ginna þingmenn og
landsfólkið yfirleitt til að trúa.
Síðan frv. Ihaldsflokksins um,
aö ríkissjóður legði Islandsbanka
til hlutafé, var felt, hefir Ásgeir
Ásgeirsson og nokkrir fleiri
„Framsóknarmenn“ stöðu-gt haft
í’ smíðum frumvarp um „björgun"
fslandsbanka. Hefir orðfæri þess
og umbúnaði verið * margbreytt,
en aldrei haggaö við efninu, en
þaó er í aðalatriðum hið sama
og i frv. íhaldsins, sem Ásgeir
sjálfur greiddi atkvæði gegn fyrir
skömmu.
Nú er loks þetta frv. komið í
dagsljósið. Var því útbýtt i
fundarlok í n. d. í gær. Fiutn-
ingsmenn, auk Ásgeirs, eru þeir
Bjarní Ásgeirsson og Lárus
Helgason. Er þar !agt til, að
ríkissjóður kaupi hluti í bankan-
um fyrir 3 millj. króna og eignist
þannig nieiri hluta hlutafjárins.
Nokkur skilyrði eru sett fyrir
framlagi ríkissjóðs, en flest virð-
ast þau sett til málamynda og
erfitt að meta hvort þau eru
fyrir hendi. En aðalatriðið er það,
að með því að gerast aðalhlut-
hafi bankans tekur rikissjóður á-
byrgð á skuldasúpu hans að
fullu og öllu. Banka, sem ríkið
á að hálfu eða meiru, getur það
.eigi látið lenda í greiðsluþroti
meðan ríkissjóðurinn 'er ekki
gjaldþrota orðinn.
Frv. verður nánar getið síðar.
En þetta er aðalatriðið: að
koma ábyrgðinni á bankanum á
ríkissjóðinn. Þaö er þetta, sem í-
haldið hefir barist fyrir, eftir að
máttarstólpar þess höfðu sett
bankann á höfuðið. Þess vegna
þarf eigi að efa, að Jhaldsmenn
tald þessu frv. Ásgeirs, Bjarna
og Lárusar fegins hendi.
Þá er spurningin:
Hvað gerir „Framsókn"? Klofn-
ar hún í þessu máli? Málinu,
sém ráÖherrarnir hafa kallað
stærsta mál þingsins? Eða lætur
meiri hluti flokksins undan minni
hlutanum? Og ef svo er ekki,
hvað gera þá þessir „Framsókn-
armenn"? Greiða þeir atkvæði
með vantraustsyfirlýsingu á
„Framsóknar“-stjórnina, ef íhalds-
menn bera slika tillögu fram? Og
hvað gera ráðherrarnir nú, þegar
flokksmenn þeirra ganga í lið
með íhaldinu, en gegn þeim í
tslandsbankamálinu? Segja þeir
af sér að fyrra bragði? Og hvað
tekur þá við? Ganga þá fyr-
greindir ■ „Framsóknarmenn" ti 1
stjörnarmyndunar með íhalds-
flokknum? Eða verður þing rofið
og efnt til nýrra kosninga? Og
bjóða þá oftnefndir „Framsókn-
ar“-menn sig enn fram sem
„Framsóknar“-menn? Eða bjóða
þeir sig þá hreinlega fram sem
íhaldsmenn?
Þessum spurningum öllum er
ósvárað enn. Væntanlega kemur
bráðlega svar við flestum þeirra.
Hingað til hafa ráðherrar
„Framsóknar“ og meirihluti flokks-
ins staðið réttu megin í þessu
máli. Vonandi verður svo enn.
Að vísu færi, bezt á því, að ís-
landsbankamálinu væri skotið
undir dómstól þjöðarinnar og
hún spurð, hvort hún vilji taka á
sig ábyrgð á skuldasúpu hans.
Hún á mest í hættunni. En litlar
líkur eru til þess að unt sé að
láta úrslit þessa máls bíða þar
til kosningar eru um garð gengn-
ar ög ný stjórn mynduð, svo
mestar horf'ur eru á því, hð ein-
hver endir, til ills eða góðs, verði
bundinn á þetta mál á þessu
þingi og innan skamms.
En pjódin fellir sinii dóm, pótt
sídar verdi.
Lénharður fógeti
verður leikinn á sunnudaginn.
Fáum mun hafa komið það á ó-
vart, að bankastjórar íslands-
banka myndu hér eftir sem hing-
að til reyna að krafsa J bakkann,
er þeir voru að sökkva i skulda-
foraði bankans. Hafa þeir að því
leyti minna vit en. rotturnar, sem
yfirgefa skipin.
Athugasemdir sínar við mat á
fjárhag bankans birta bankastjór-
^arnir í Mgbl. í gær. Byrja þeir á
að mótmæla blákalt og rakalaust
matinu um leið og þeir játa að
þeir séu „útilokaðir frá því að
gera athugasemdir við matið í
einstökum atriðum". Er þetta ein
hin versta tegund málaflutnings,
sem þekkist, og bendir óhikað á
rökþrot, en um leiö á íræga setn-
ingu, sem mætti einkenna með
þessar athugasemdir bankastjór-
anna, en sú setning er: Vér neit-
um stadreyndunum. Aðalathuga-
sefndir bankastjóranna eru fólgn-
;ar í því ad neita stadreyndum.
Þegar bankastjórarnir fara að
tala um danska póstsjóðsíánið,
byrja þeir á því að neita stað-
reyndum. Um það verður ekki
deilt, þrátt fyrir vífilengjur og
vöflur bankastjóranna, a d hér
er ad rœda um lán í
d önskum króiiu m, s e m
fœrt er á r eikningjum
bankans í íslenzkum
krónum. Vaxtakjör lánsins er
atriði út af fyrir sig, sem í engu
raskar þessari staðreynd, hvað
sem Brynjólfur Stefánsson segir.
Ef að meta á eitt lán bankans eft-
ir vaxtakjörum þá verður að
gera það við öll lánin. Þá verður
einnig að meta brezka lánið og
iöll önnur dýr og óhagstæð lán,
sem bankinn hefir tekið, eftir
sömu reglu, og þá mætti án efa
hækka að miklum mun skuldir
bankans. En það er ágætt dæmi
um reikningsfærslu bankastjór-
anna, að vilja breyta gengi á eina
ódýra láninu, sem bankinn hefir,
til þess að fegra efnahag bank-
ans.
Það þarf meira en litla ósvifni
til að verja þessar gerðir banka-
stjórnarinnar. En auðvitað mátti
búast við að bankastjórarnir
gerðu tilraun til þess. En vitan-
lega verður það aldrei annað en
kattarþvottur. Og óskemtilegt má
það vera fyrir bankastjórana að
standa nú afhjúpaða að hreinni
og beinni reikningsfölsun, og
væntanlega er ekki séð fyrir end- I
ann á þeim afleiðingum, sem Slíkt
hlýtur að hafa fyrir bankastjór-
ana, ef að lögum' og rétti er
framfylgt.
En eitt kernur berlega fram i
athugasemdunum um danska
póstsjóðslánið. Bankastjórarnir
viðurkenna að fé danska póst-
sjóðsins hafi festst „hjá bankan-
um í viðskiitum hans“, um leið
og bánkastjórarnir skýra frá að
bankinn hafi verið „skyldur til
að greiða dönsku stjórninni féð
hvenær sem hún krefðist þess“.
Með öðrum orðum: Bankinn tók
fé, sem honum var trúað fyrir,
og vissi að hann myndi vera
krafinn um fyrirvaralaust, og;
festi það í viðskiftum sínum og
gat ekki greitt það. Á lagamáli
mim vera ákveðið heiti til 'á þesstt
framferði, og þeir, sem í slíkw
lenda, þurfa oft að svara til siaka.
á óskemtilegan hátt.
Þá tala bankastjórarnir um það,
að matsnefndin hafi talið banka-
bygginguna hér í bænum með
bókfærðu verði bankans, sem sé
kr. 126 000,00, en fasteignamat á
eigninni sé 187 500 kr. og megi
því meta þá eign 280 þús. kr. eða
50«/o hærra en fasteignamat.
Eftir þeim upplýsingum, sem
Alþbl. hefir fengið, er þetta rétt,
svo langt sem það nær, en banka-
stjórninni láist að geta þess, að
á þeim eignalið bankans, þar sem
húsbyggingin er talin, eru fleiri
eignir taldar og bökfærðar langt-
um hærra en sannvirði þeirra er.
T. d. er húseign ein bókfærð iueð
105 þús. kr., en fasteignamat
hennar er 39 þús. kr. og þannig
er um fleiri eignir, svo að full-
komlega mun jafnast á móti því„
sem bankahúsið kann að vera
bókfært öf lágt. Hér er því um
hreina og beina blekkingu að
ræða hjá bankastjórninni, og get-
ur því enginn frádráttur komið til
greina út af þessu.
Um hagnað bankans af glötuð-
um seðlum er fátt að segja. Mats-
nefndin mun hafa minst á þetta?
atriði í skýringuxn sínum við
skýrsluna, og eins og vænta mátti
ekki treystst til að áætla neina-
vissa upphæð; því ómögulegt er;
að segja með vissu, hver sá gróðr
bankans kynni að verða, þó hins
vegar mæli allar líkur með því„
að upphæð sú, sem bankastjór-
arnir nefna, sé alt of há og fjarrr
ölium sanni. Er því gersamlega
útilokað að hægt sé að draga
nokkra vissa upphæð 'frá töpuirr
bankans fyfir þessar sakir.
Væntanlega koma síðar nánari
skýringar um mötin á útibúun-
um, og er það því með öllu á-
stæðulaust, eins og nú standa
sakir, að draga nokkuð frá þeim
töpum.
Bankastjórarnir munu réttilega
skýra frá þvi, að matsnefndin
I telji þriðjung tapsins á aðalbank-
anum' vera á fyrirtækjum, sem.
eru starfandi, og að töp þessi
geti minkað ef vel árar. Hins
vegar tekur matsnefndin það
skýrt fram, að ef illa ári eða ó-
höpp steðji að, geti pessi töp
aukist ad miklum mun. Banka-
stjórarnir gera sig því hér sem
fyr seka í vísvitandi rang-
færslum og blekkingum á mats-
gerð nefndarinnar, því sannleik-
urinn er sá, að nefndin sá sér