Morgunblaðið - 15.08.1967, Síða 10

10
MORGUNBLAÐIÐ, ÞREÐJUDAGUR 15. ÁGÚST 1967
MYHDUSTARUMRÆÐUR í ROSTOCK
EFTIR BRAGA ÁSGEIRSSOIM
EFTIRFARANDI igrein uim
myndl istarum ræiðu r varðandi
Biennalinin í Rostock ber greini-
lega mieð sér hinn djúpa ágrein-
ing, sem er á miM aiusturs og
vesturs um myndlist, gildi hienn-
a-r og tilgang í þjóðíéLaginu.
Ofkkiuir er það jafnframandi,
hvemilg hægt er að skipuieggja
lilstina í uppbygginigu þjóðfé-
lags og þeim er einstiaklingurinn
framandi, er brýzt fram í verk-
om vefiturálfubúa. Sænsku lista-
mennirnir maettu ekiki eðá vom
farnir og engir til svars, er átbu
nútím.alegust verk á sýningunni
nema við Jóttiann Eyifells. Ein-
hvern veginn féll það í minn
hfliurt að taka málstað okkar og
útskýna Mutinia, en seinna tóku
fleiri í likan streng. Útilokað er,
að ali't komi til skiia, er siagt vax,
en ég vona þó, að einttwerjir
finni fróðLeik í þesisiu. Haifði ég
fengið vilyröi fyrir viðtali við
tfuiltrúia flestra deildanna (aJlira
er ég spurði), en vegna strangr-
ar dagiskrár síðuistu dagana og
veizfltna á kvöldin varð ekki úr.
Ég tel þátttöku í Biennalinum
gagnlegia og til framfara, er við
getum sýnt verk okkar í austri,
svo lengi sem það samirýmist því
að senda það, er vdð sjálfir áflít-
um jáfcvæðast á breiðum grund-
velli
Umræðurnar fóru fram í há-
tíðasal Rostocker Kiunsthalle.
Vom þátbtakendur, sem vom
my-ndlistarmenn, fuUtrúair ailra
deildanna; bl'aðamenn og liist-
gagnrýnendur, boðnir veflkomnár
af ýmsum mikilvægum framá-
mönnum með stuttum ávörpum.
Borið var fram hvibvín ag helt
smálögg í glas, til að mögulegt
yrði að skála og aifihötfnin yrði á-
hrítfarJkari. Síðan hurtfu þeir á
braut svo að gustaði af í eiraum
hóp, og gáfiu þá hinar eiginflegu
umræður Ihatfizt, er menn höfiðu
skipulega komið sér fyrir krmg-
um vokiugt hringlaga flxirð, auk
þess sem þéttsetið var á fl>ekkj-
um þar umhverfis. Milli oldcar
Jóhanras Eyfelfls sat okkar ágæti
fiúfltour og hjáliparhella, umgtfrú
Jufita Kriag, læknastúdent, sem
skrifaði jafnharðan niður það,
sem sagt var svo sem bún toomst
yfir. Ritari alþjóðttegu nefndar-
innar og umisjónarmaður sýning-
arinnar, Horzt Zinunermann,
mælti nokkur orð í upphafi, hon
um fóruist svo orð: Fagmenn
(sérifróðiir) rnunu nú ræða um
mikilvægi — útluin.ur og skipu-
lag Biennalsins. Verkefni, sem
framfiaratoynislóð setur sér. Með
aðsitoð listar leitumst við við að
kynraast -hvert öðr-u fl>etur, án
Iiættunnar á stríði. VarðVeizla
friðariras er fyrir okkur mjög
mifciilvæg staðreynd. Með um-
ræðum verðum við að leitast
við að ieysa vandamálin. Vera
ölckur meðvitandi um ábyrgð
listamannsins. Gildi listaverka í
saimféflaginu. Biannalinn er seitt-
ur upp af Þýzlca alþýðulýðveld-
inu — starfandi er aiþjóðtteg
nefind. F-uJItrúar lfetaisam'band-
anna sjlá um u-miflnengingu.na —
byggja sjálfstætt upp — enigin
alþjóðieg dómnefnd. Dómnefnd
hvers lands fyrir sig vel/u.r verk-
in — það sem ttwerju sinni í
hverju landi þykir markverðast.
Ég lýsi umræðurnar liafnar og
hvet menn til að tala frjálslega
og óþvingað um liiutina.
Dr. FEIST, Berlín: í Berlín
voru umræður um það, hvernig
gtratfík getur hafit mótunaráhrif,
þsMinig að vitund fióiksins þrosk-
iet. Markmið Eystrasaltsland-
anna virtiist mér svipað. En nú
eftir að hafa séð sýninguna virð
ist mér vandamálið óljóst —
hvað er myndlist yfirleitt.
Hvaða tilgiang liefur hún fyrir
manneskjuna. Má ekki búast
við djúpum ágreiningi milM list-
ar og fólksins, þegar verkin hafll-
ast að etffektum — eins og þeg-
ar menn láta einhverja hluti
túlca form. Það er mifcilvægt
fyrir alþjóðlegu nefndina að
gera upp við sig, hvort slík list,
eims og sjá má í einstökum deild-
um komi okfcur að gagni — eða
reynist hjálparlaus sem ástand
gaginvart náttúrunni.
Fröken Dr. SCHOOF, Berlin
(sér um alþjóðlega graflfetarsýn
ingu, sem hefur að kjörorði:
„Ég vil ver,a með í mótun okkar
tíma“): Hvernig er hægt að
framlkvæma þetta „ég vil vera
með að móta? Ég þekki ekki
nægileiga þjóðfélagslhætti á Norð
urlöndum. Ég vil stimga upp á
þvó, að á meðan á Biennaliraum
stendur, sé komið upp Biennal-
klúbb, svo að ólík lönd geti út-
skýrt lilst sína. Liistamenn og
gagnrýraendux kæmu þá með
sýniragarskrár og myradir til
kynninigar á list þjóða siinraa.
Ég flref það á tilfinningunni, að
Biennalinn á eirahvem hátt
spegM Ifet aflls (bieimsins —
vandamál ólíkra stMtiIrauna.
GerðuT var góður rórnur að
tillögu unigfrúarinnar. Zimrner-
mann lwatti viðstadda til að láta
í Ijós sköðanir sínar og flxetti
svo við: „Við erum elcki með
nein segulfl>önd og eniga fundar-
gerðarl>ók!“
Dr. DIMITRI SARABINOW,
Mosttcvu: Liist getur verið góð
eða slœm. Sem sértfróðir ættsum
við einnig að taflcia þetta atriði
til meðferðar. Ég hef ekki í huga
að afiraeita liiststíl, sem eflcki fyrir
fin.nst meðad þjóðar minnar. En
við verðum að ræðá um það.
AA>strakt-mynd getur verið
lausn, en getur einnig misheppn-
azt. Að vissu marki opraar
aflxstraikit-liist all hlið og afliar
gáttir fyrir fúsk (Dilettantisma).
Einnig í olckar deild exu hlutir,
sem maður gæti óetoað sér öðru-
vísi. Á síðustu tímum hefur hinn
and'l'egi bakgrunraur horfið eitt-
hvað í skuggann í listinni. Þetta
er sameiginlegt ástand, sem
fyrixfinnst einnig í oflokar landi,
t.d. varðandi sýniragar ungra
myndlistairm'anina. Ég fluafi einnig
sagt þeim þetfa állit mitt. Vanda-
málið er náskylt fyrri umræð-
um oflckar um húmaniska list.
Það verður að vera andlegur
bakgrunnur — upphaft fyxir
ihendi. Ég álít, að liistaimenn mót-
mæli í hljóði, þegar við tölum
þannig hér, vegna þess að þeim
er þessi leið algjörlega ókunn.
ÉG: Ekki í hljóði! Ég mót-
mæli því ekki. að abstrakt-list
opni mörg hlið og margar gáttir
hvensflcioraar fúski — en svo hef-
ur sérttiver listastdfina eiranig gext
ag svo mun vexða, svo lengi
sem list verður iðlouð. Hver öld
hefur sína góðu og lélegu list,
og bíminn er færastur um að
dæma um það, hvað verðux eft-
ir. Umræðiur geta verið mjög
gagnlegax og hjálpað okkur til
skiptir, en séifhver retthyrning-
ur hetfur fjórar hliðar — raatúral
israii og realismi hatfa einraig
sína fúskara. Ég kerai frá landi,
þar sem ég álít að fliefðbunddn
þjóðleg landslags- og realistisk-
máitvek séu koraiin á villigötux,
fátt nýtt hefur lcomið þar fram,
og við si'tjum uppi með fleiri
fúsflcara á því sviði en tali bekur.
Hinir framsæknustu málarar okk
ar eru niðursokknir í ný við-
horf og nota öll meðöl til að
nálgast taikmark sifit. En við fiuM
yrðum efcki, að okkur hafi bek-
izt að leysa varadaraiálin — við
vonuim það — en tkninn sflcer
úr því. Ég er spurður: þú leitar
nýrra leiða — hverju vilt þú fá
framgengt, t.d. hvaða tiigaragair
er á bak við rjúpumynd þáraa?
Svar: Þegar ég mála, túlka ég
þau áhrif, sem ég flretf orðið
fyrir í lífi mínu af heiminum
og uimlhverfi því, sem ég hrær-
ist í. Ef mér dettur eittttwað í
hug, þá framkvæmi ég það —
klæði það í búnirag. Listin í
ejálfri sér hefiur engu síður til-
gang en lífið, en við spyrjum
ekki: „Hvaða tilgamg hefur Mf-
ið“. Rjúpumynd min hetfur sama
tilgang og aðrar myndir mínar
og getur túlbað skilnirag minn
á freflsi listarinnar í dag. Vaxt-
armátt hennar — máski má jafn-
vel tala um al>strabt realisma í
þessu tilviki!
Próf. dr. REGEL, Greifswafld,
hóf nú að ta'la urai gagnrýni:
Gagnrýraandiran má bara segja
sína eigin meiningu, en er hann
ekki milligöngumaður miltti á-
horfandaras og listaverkeiras?
Hann verðlur ednnig að talca til-
lit til þesis í túlkun sirani að autoa
skilning annars fólfcs. Mangir
eru liáðir orðum og dómium
gagnrýnandans og taka tillit til
þess sem fliann segir. Þessvegna
er ábyr.gð gaignrýnandans mjög
mikil. Listgagnrýrai í skandinav-
ísku lönduraum virðtet mér efnis-
minni en miklu óvægari en fyx-
ir kerai'ur í blöðum okkar.
En talið barst aftur að mynd-
um mínum: Þú heldur þig við
flist þína — heim þinn: túlkar
áhrif þín realistískt-abstrakt.
Varðandi það mál eru menn ekki
á eitt sáttir. í gær 'heimsóttu full
trúar Sovétríkjanna sýrainguna
og sögðu, að myndirnar: Hnött-
ur — Jörð — Bttár hrynjandi —
væru verk, sem hægt væri að
skoða sem dekoratíva flatamynd
un. Gera miklar kröfur til að
úr verði mikil listaverk — mynd
irnar héngu kannski ekki á rétt
um stað. Um höggmyradir Finn-
anna: hið innra væri kjarni — í
garði gæti þetta orðið nokkurs
konar dekoratív landslagsform-
un. Um þetta spunnust þá mikl-
ar umræður.
ÉG: Öll myndlist er meira og
minna dekoratív, elcki síður
realistísk en abstrakt — hið
dekoratíva vakir þó ekki fyrir
okkur.
Dr. BOLZ: Hlutverk lista-
mannsins er ekki aðeins að vinna
með efni. Hann verður að beina
athygli áhorfandans í ákveðna
átt. Varðandi Op og Pop list virð
ist sem efnið verði að aðalatriði.
Áhorfandinn getur hatft um verk
ið eigin hugmyndir, sem eru allt
aðrar en listamannsins.
9VEN GRÖNVALL, Finnlandi,
varaforseti alþjóðlegu nefndar-
innar: Á þessari sýningu verður
að taka tillit til ólíkra þjóðerna,
ólíkra listaumhverfa — í því
speglast ekki aðeins realitet,
heldur einnig sá háttur, hvernig
maður skoðar þessa hluti eða
túlkar í liat.
MAVRI FAVÉN, Finnlandi:
Picasso sagði einu sinni: Enska
er prýðilegt mál — ég skil að
vísu ekkert í henni — en held
þó, að hún sé góð! Þegar maður
talar um list, talar maður mörg
tungumál — ekki geta allir skil-
ið þau öll. Það er til fóllc, sem
segir: þetta er dekoratívt —
þetta er gott — þetta er slæmt.
Hér er líka um að ræða lista-
mannspersónuleika. Listamaður-
inn opinl>erar sinn eigin litla
heim fjöldanum. Þegar menn
taka þessa listamannspersónu-
leika með í reikningin, þá geta
menn faxið að tala um list. Til
allrar hamingju hefur ennþá eng
in fundið upp ákvena formúlu,
þessvegna er það erfitt að til-
einka sér mál listarinnar. Þegar
formúlan er tilbúin er listin um
leið búin að vera.
Dr. RAUM, Rostock listgagn-
rýnandi: Ég muradi elcki snúa
mér gegn formúlu. Þjóðfélagið
gerir samkomulag við listina.
Með áherzlu bætti hann við: Við
viljum elcki drukkna í persónu-
legum viðhorfum.
GRÖNVOLL: Tilfinning og
regla er ekki það sama. Menn
eiga ekki að setja of skýrar regl
ur, því að þá kæfir maður list-
ina.
Prof. dr. REGEL: Rithöfundar
taka einnig afstöðu á móti for-
múlu. Það að vera á móti geng-
ur of langt, þar sem ég get ekki
lengur skilið, hvað ég vil segja.
Ég mála ekki fyrir sjálfan mig.
Það gerir ekki listamaður sem
vill vera með í því að móta sinn
tíma.
SNORRE ANDERSEN, Noregi:
Hér heitir það sem sagt, að mað
ur eigi að vera skiljanlegur fyr-
ir al'la! Þó held ég, að í ólíkum
löndum tíðkist ólík viðhorf hjá
almennum skoðendum.
Dr. RAUM: Höfum við áhuga
á almenningi eða ekki? Eða eru
listamenn ihér aðeins til að sýna
verk sín. Við tökum almenning
okkar alvarlega — samband hans
við listaverk — venjulegan skoð
anda — listasálfræði. En nú fram
kvæmir listamaðurinn það, sem
hann áttitur, að í honum ibúi en
lætur þó hrífast af tízkunni. Þá
eru til menn, sem skilja hann,
en hefur það aftur áhrif á fram-
kvæmdir hans?
ÉG: Ég álít, að við höfum
allir áhuga á almenningi, en fyr
ir því megum við ekki missa
sjónar á listrænu takmarki okk-
ar. Við málum sem sagt ekki fyr
ir almenning. Við erum sjálf -
stæðir persónuleikar en ekki
verkfæri í höndum almennings,
tízku eða nokkurs annars.
ZIMMIERMANN: Það er til
Frarnh. á bis. 1»
Á Finnsku sýningunni „f sumar' eftir Terho SakkL
Fulltrúar íslands í Rostock, Bragi Ásgeirsson og Jóhann Eyfells ásamt verkum sínum.
au'kins sldlninigs á mörgu er máii