Morgunblaðið - 15.11.1967, Side 24

r _2i
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 1'5. N6V. 1967
■■ p|p
Líkan af „Vostok“
,Vostok‘-stærsta fiskveiðimóðurskip í heimi
f NÝTKOMNU hcfti brezka
vikublaðsins „Fishing News“
er skýrt frá því í ritstjórnar-
grein að daginn fyrir bylt-
ingarafmælið í Sovétríkjun-
um hafi verið hleypt af stokk
unum frá Admíralteiskí-
skipasmíðastöðinni í Lenin-
grad stærsta fiskveiðimóður-
skipi veraldar, og ber það
nafnið „Vostok“.
Sovétríkin voru ó síðasta
ári fjórða mesta fiskveiðiþjóð
heims, næst á eftir Perú,
Japan og Kína, með 5.348.800
tonna heildarafla, og hefur
ársaflinn aukizt um nærri
fjórar milljónir tonna frá því
sem var árið 1948. Fiáhing
News segir að Sovétríkin
miði að því að ná átta mill-
jón tonna ársafla árið 1970,
og sé Vostok einn liður þeirr
ar áætlunar.
Blaðið segir að víða erlend
is ríki mikill áhugi á að fylgj
ast með þessu nýja móður-
skipi, og kveðst vona að
smíði skipsins verða að
mestu lokið í ágúst næsta ár,
svo það verði sýnt á fiski-
málasýningunni, sem þá verð
ur haldin í Leníngrad.
Nánari upplýsingar um
þetta mikla skip er að finna
í marz-hefti tímaritsins
„Fréttir frá Sovétríkjunum“,
sem sendiráð Sovétríkjanna
á íslandi gefur út. Fara þær
upplýsingar hér á eftir:
Admíralteiskí-verksmiðjan í
Leníngrad hefur á síðustu
árum byggt heilan skipa-
flota handa sovézkum fiski-
mönnum. Skip þeasi voru af
ýmsuim stærðum og gerðum,
en það móðurskip, sem nú
hefur verið lagður kjölur að
á sér enn engan sinn líka í
heiminum. Það hetfur hlotið
nafnið „Vóstok“. Lengd skips
ins er 225 metrar og burðar-
þol 43 þúsund smálestir. Tvö
föld gufutúrbínusaimstæða 20
þúsund hestafla mun geta
tryggt skipinu 18,5 hnúta
hraða. Lestir skipsins munu
rúma um 22 þús. simálestir af
fiskafurðum.
Ekki þarf að láta heilan
flota af veiðiskipum fylgja
þessu móðurskipi. Fjórtán 65
smálesta fiskibátar munu
geyimdir á efna þilfari þess.
Skrokkar þessara „kríla“
verða úr glerplasti, málmar
verða ekki nema einn fimmti
hluti þyngdar þeirra. Gervi-
efni eru ekki notuð í þessa
báta til að þjóna tízkunni.
Svo er mál með vexti að móð
urskipið mun einkum halda
sig á hitabeltissvæðum, þar
sem tæring er mjög hröð, en
glerplast lætur það ekki á
sig fá. Auk þess er plast-
skrokkur miklu léttari en
stálskrokkur af sama styrk-
leika. Og þyngd bótanna
skiptir ekki svo litlu máli
sé það haft í huga að þeir
eigia sér „höfn“ á þilfar: móð
urskipsins. Með sérstökum
útbúnaði er hægt að sjósetja
alla bátana á örfáum míhút-
um, svo og taka þá um borð.
Á þilfari verður og þyrla,
sem notuð verður til fiskleit-
ar.
Á „Vostok“ verður unnið
úr fiskinum, geymdar fryst-
ar afurðir, niðursuðuvara,
fiskimjöi og lýsi. Móðurskip-
ið getur unnið úr 300 tonnum
h-ráefnis á sólarhring. Nið-
ursuðudeild móðurskipsins
getur framleitt 150 þúsund
dósir á sólarhring — og af-
köst þess á ári munu nema
21 þús. smál. af frystum
fiski og 20 millj. dó-sa af nið-
ursuðuvöru. Öll störf um
borð verða vélvædd og sjálf
virkni verður mikil.
Á skipinu verða um 600
manns að fi-skimönnum með-
tölduim. Þeir munu £á um
1300 vistarverur til að búa,
starfa, og hvíla sig í. Þar eru
meðtalin sjúkrahús, hvíldar-
salir, íþróttasalur, sundla-ug
með sólbaðsiskýlum, kvik-
myndahús, klúbbur með
bókasafni og lesstotfu, stofuir
fyrir þá sem leggja stund á
utanskólanám o.s.frv.
Starfsfólk AdmíraltéLskí-
skipasmíðastöðvarinnar hef-
ur heitið því að hleypa „Vost
ok“ af stokkum fyrir 50 ára
afmæli Októberbyltingarinn-
ar. Líkan af móðurskipinu
verður sýnt í skála Sovét-
ríkjanna á Heimssýningunni
í Montreal.
Nikolaj Bogdanof — frétta-
ritari APN.
Fyrstur með fréttirnar um sam-
bandsslit íslands og Danmerkur
Ebbe Munek ambassadot‘ ritar endur-
minningar sínar frá Stríðsárunum
NÝLEGA er komin út í Dan-
mörku á vegum bókaútgáf-
unnar „Det Schönbergske
Forlag“ bók etftir Ebbe
Munck hirðstjóra og ambassa-
dor. Nefnist bókin „Dören til
den frie Verden“, og eru í
henni endurminningar höf-
undar frá stríðsárunum 1939-
1945. Meðal annars segir höf-
undur frá því á einum stað
hvernig hann varð fyrstur til
þees að tiLkynna Dönum
ákvörðun íslendinga um að
slíta konungssambandi við
Danmörku og stofna lýðveldi
á íslandi.
Þegar Þjóðverjar hertóku
Danmörku í april 1940 var
Munck staddur í Finnlandi.
Kaus hann þá að snúa ekki
heim, heldur fara til Stokk-
hólms, og hafði hann aðsetur
þar .striðsárin. Hann tók þó
virkan þátt í baráttu
dönsku neðanjarðarhreyfing-
arinnar gegn hersetu Þjóð-
verja, og hefur dr. phil Jörg-
en Hæstrup, sem er sérfræð-
ingur í sögu neðanjarðar-
hreyfingarinnar dönsku, sagt
u-m Munck (í bók sinni
„Hemmelig Alliance"): „Fáir
Danir, ef til vill enginn, hafa
á þessari öld innt af hendi
jafn þýðingarmikinn og afger
andi skierf til utanríkismála".
Á fyrstu árum hernám-sins
í Danmörku gætti þar hryggð
ar og vonleysis, segir í um-
mælum um bókina á innbroti
hlífðarkápu hennar, en þrátt
fyrir það hóf Ebbe Munck
linnulausa baráttu fyrir þvi
að tengja öll samtök nazista-
andstæðinga í eina heild og
koma á tengslum við Banda-
menn svo Danmörk fengi við
urkenningu sem styrjaldar-
aðili.
í endurminningunum eru
frásagnir af fundum og við-
ræðurn höfundar við ýmsa
þekkta stjórnmálamenn og
lieiðtoga þessara ára, eins og
t.d. Churchill, Hákon 7. Nor-
egskonung, Niels Bohr, Willy
Brandt, Christmas Möller
o.fl. Enginn Dani hafði haft
jafn viðtæk sambönd innan-
lands og utan og Munck á
þessum árum.
Á bls. 52 segir Munck frá
því þegar honum barst fregn-
in um samibandsslitin. Segir
hann þar m.a.: Hinn 17. maí
1941 kom athyglisvert sím-
skeyti til Stokkhólms. Það
var ekkert tengt stríðinu, en
átti þá rætur að rekja til þess
og hafði sögulega þýðingu
fyrir Danmörk.
Þegar Þjóðverjar réðust inn
í Danmörku, rofnuðu þúsund
ára tengsl Danmerkur og ís-
lands. Yfirfærði Alþingi ís-
lands þá konungsvald Krist-
jáns 10 til málamynda yfir á
íslenzku rikisstjórnina í
Reykjavík. Rekur höfundur
síðan í fáum orðum hernám
fslands og herverndarsamn-
inginn við Bandarikin.
Hinn 17. maí ákveður svo
Alþingi að framlengja ekki
Sambandslögin þegar þau
rynnu út árið 1943, eða með
öðrum orðum að lýðveldi
yrði komið á á fslandi. Þessi
ákvörðun sendi að sjálfsögðu
siendiherra Dana í Reykjavík
utanrikisráðuneytinu danska
í símskeyti, en vegna ástands
ins gekk afgreiðsla símskeyt-
isins mjög seint. Sænska
kvöldblaðinu „Nya Dagligt
Allehande" barst hinsvegar
skeyti um sambandsslitin og
hringdi fulltrúi blaðsins til
sendifulltrúa íslands í Stokk-
hólmi, sem þá var Finnur
Jónsson og las fyrir hann frétt
ina um ákvörðun Alþingis.
Kom fréttin íslenzka sendi-
fulltrúanum algjörlega á
óvart.
Þeir Munck og Finnur Jóns-
son voru kunningjar, og
hringdi Finnur því til höf-
undar og bað hann koma til
sín. Sagði Finnur Munck frá
símskeytinu, sem ekki hafði
birzt í sænska blaðinu, sem
var í prentun þegar skeytið
barst. Ræddu þeir um ákvörð-
unina, og benti Finnur m.a. á
nauðsyn nýrrar stjórnarskrár
vegna lýðveldisstofnunarinn-
ar.
Munck spurði þá Finn
hvort hann rnætti ekki nota
þessar upplýsingar í frétta
skeyti til Kaupmannahafnar-
blaðsins „Berlingske Tid-
ende“, og samþykkti Finnur
það. Sjálfur var Finnur fyrr
yerandi blaðamaður, og
bauðst til að þegja yfir tíð-
indunum þar til fregnin hefði
birzt í blaðinu, og ekki einu
sinni láta sendiráð Danmerk-
ur í Stokkhólmi vita. Fór
hann svo að heiman og kom
ekki þangað aftur fyrr en
Berlingske Tidende var kom-
ið út.
Símskeyti danska sendi-
herrans í Reykjavík var þá
enn ekki kom:ð til Kaup-
mannahafnar, og þegar hringt
var frá ritstjórn Berlingske
Tidende til utanríkisráðu-
neytisins í Kaupmannahöfn,
hafði fréttin ekki enn borizt
þangað, segir Ebibe Munck.
Ebbe Munck
Og ekki kveðst hann vita
hvernig Kristjáni 10. varð við
þegar hann las Berlingske
Tidende morguninn eftir.
Munck segir að þessi blaða-
mennska sín hafi valdið því
að hann féll í langvarandi
ónáð hjá Kaupmannahafnar-
blaðinu Politiken. Þannig var
að siðast í skeytinu til sænska
kvöldblaðsins stóð: Vinsam-
legast sendist áfram til Poli-
tikein. Þetta höfðu Svíarnir
gleymt að gera, og þessa setn-
ingu lásu þeir ekki fyrir ís-
lenzka sendifulltrúann. Leið
langur tími áður en Munck
gat sannfært ritstjórn Poli-
tiken um að hann hafi ekki
haft hugmynd um að það hafi
í raun og veru verið skeyti
Politiken, sem hann notaði í
frétt sína til Berlingske Tid-
ende.
í tilefni af þessum ummæl-
um Muncks sneri Mbl. sér í
gær til Aginars Kl. Jónssonar
ráðuneytisstjóra utanríkis-
ráðuneytisins. Sagði hann að
Munck færi mannavillt í
frásögn sinni, því það hafi
verið Vilhjálmur Finsen, sem
gegndi embætti sendifulltrúa
íslands í Stokkhólmi á styrj-
aldarárunum. Hitt væri rétt,
að þegar Þjóðverjar réðust
inn í Danmörku og Noreg
hefðu íslenzkir sendiráðs-
menn þar hrakizt á brott. Var
Vilhjálmur Finsen þá fulltrúi
í íslenzka sendiráðinu í Osló
og fluttist til Stokkhólms þar
sem hann svo var skipaður
sendifulltrúL íslenzka stjórn-
in átti engan opinberan full-
trúa í Kaupmannahöfn, og
urðu orðsendingar hennar til
dönsku stjórnariamar því að
fara yfir Stokkhólm, eða þær
voru sendar Jóni Krabbe, sem
búsettur var í Kaupmanna-
höfn.
:í
Skrifstofa
stuðningsmanna
séra Páls Pálssonui
á Skólavörðustig 30
er opin alla virka daga nema laugardaga frá
kl. 17.00 — 22.00 og laugardaga og sunnudaga frá
kl. 14.00 — 19.00.
Stuðningsfólk er vinsamlegast hvatt til að koma
á skrifstofuna og veita upplýsingar.
Símar skrifstofunnar eru: 1-99-30 og 2-33-69.