Morgunblaðið - 14.11.1972, Blaðsíða 12

12
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 14. NÓVEMBER 1972
Rabbað við Stefán Baldursson
um leikhúsfræðinám, leiklistar-
skóla og sýninguna á Fótataki
Leikstjórinn
og leikritið
MEÐ frumsýningu íslenzka leik-
ritsins Fótataks hjá Leikfélagi
Reykjavíkur bættist íslenzku
leikhúslifi nýr starfskraftur.
Stefán Baldursson heitir hann,
ungur maður og- tiltölulega ný-
kominn heim frá leikhúsfræði-
námi i Svíþjóð. Ekki svo að
skiija að Stefán hafi verið með
öilu óþekktur hér heima áður en
hann Ieikstýrði Fótataki í Iðnó.
Þvert á móti hefur hann verið
harla athafnasamur á síðustu
misserum og í fararbroddi ungs
leikhúsfólks hérlendis. Hann
hefur starfað með og leikstýrt
leikhópum ungs fólks og áhuga-
manna, þýtt leikrit fyrir leiksvið
og útvarp, og annast leikhús-
kynningar í útvarpi og sjón-
varpi. Hins vegar er Fótatak
eldskírn hans hjá atvinnuleik-
húsi, og ber mönnum saman um
að framlag hans til þeirrar sýn-
ingar lofi góðu um framhaldið.
Stefán hefur lengi haift áhuga
á leikhúsi og leiklist, en ekki
treystir hann sér til að tímasetja
upphaf hans. „Kannski að áhug-
inn hafi vaknað, þegar grimu-
klædd ungmenni norður á Hjalt-
eyri voru nærri búin að hræða
úr mér líftóruna á öskudaginn i
frumbemsku,“ segir Stefán,
„eða þegar ég sá Gullna hliðið
sjö ára og svaf ekki í viku á
eftir. Ég gekk í gegnum þessa
venjulagu byrjun flests leikhús-
fólks — lék í skólasýningum og
tók þátt í leikstarfi skáta, þar
sem ég lék ýmist gamlar konur
eða greiðvikna pilta. Þetta hélt
manni við efnið til að byrja með.
Nú, þegar ég var kominn í
menntaskóla var ég orðinn nokk-
uð ákveðinn í þvi að ieggja fyrir
mig einhvers konar leikhúsfræði
nám. Til að kynnast leiklistinni
frá öllum hliðum fór ég um tima
í leikliistarskóla Ævars Kvar-
an, sem ieiddi síðan til þess að
ég lenti í Hamletsýningunni í
Þjóðieikhúsinu og horfði upp á
him fræigu fjöldamorð þar 38
sinnum. Að loknu stúdemtsprófi
lét ég skrá mig í fíluma og satfn-
aði peningum í eitt ár áður en
ég fór út í þetta leikhúsfræði-
nám i Sviþjóð. Meðan ég var úti
við nám kom ég alltaf heim á
sumrirn til að vinna, og þanniig
æxiaðist annað skiptið sem ég
kom heim, að óg varð aðstoðar-
Mkstjóri hjá Sveini Einarssyni,
er hann setti upp Yvonne fyrir
Leikfélagið. Síðan i einu slíku
hléi vann ég svo að samningu og
uppsetningu poppleiksins Óla
með Litla leikfélaginu. Hvort
tveggja var mér dýrmæt
reynsla."
Nám sitt stundaði Stefán við
Stokkhólmsháskóla og lætur
hann vel af vistinni þar. Sem
aðalgreinar tók hann leikhús- og
kvikmyndafræði. „Þessi leikhús-
fræði er orðin nokkuð rótgróin
hjá Svíum,“ sagði. Stefán, „en í
henni felst svo að segja allt
sem varðar leikhús og leikHst. Á
hinn bóginn var kvikmyndafræð
in alveg ný grein, og var ég í
fyrsta hópnum sem lauk prófi
í henni við skólann. Við höfðum
Aðalfundur Félags einstæðra foreldra
verður að Hallveigarstöðum fimmtudag
16. nóvember, kl. 21, stundvíslega.
1. Jóhanna Kristjónsdóttir, formaður
FEF flytur ársskýrslu stjórnar.
2. Lesnir reikningar.
3. Lagabreytingar.
4. Skýrt frá undirbúningi byggingar-
framkvæmda FEF.
5. Jólakortum félagsins dreift
á fundinum.
Arni Johnsen skemmtir og félagsmenn
annast kaffisölu.
Nýir félagar velkomnir. Stjórnin.
Stefán nieð leikurum Fótataks að tjaldabaki skömmu fyrir sýningu. (Ljósm. Mbl. Kr. Ben.)
yfirleitt ágæta kennara, til að
mynda höfuðleikstjóra Svía þá
Bergmann og Alf Sjöberg — þeir
komu í tima til okkar og gagn-
rýndu ýmsa þætti, sem við höfð
um æft. Þó held ég, að ég hafi
lært mest i ieikstjórn — ef hægt
er að segja að maður læri lieik-
stjórn — á æfingum á Dramat
en. — Meðal annars fylgdist ég
þar með Alf Sjöberg i þremur
uppfærslum og ein þeirra var
makalaust skemmtileg sýning á
Túskildingsóperunni. Nú og
kæmu einhver erlend stórmenni
til Svíþjóðar, var tækifærið not-
að og þeir fengnir til að koma
til okkar, .þannig fengum við
t.d. Arnold Wesker í eitt skiptið
og einnig ýmsa kvikmyndaleik-
stjóra, sem komu tiil landsins til
að vera viðstaddir frumsýningu
á myndum sínum, svo sem
Francois Truiffaut og Arthur
Penn. Já, það vantaði ekki að
Sviþjóðardvölin væri lærdóms-
rík, ég lærði þarna að borða bæði
íslenzka síld og steiktar engi-
sprettur úr dós!“
Stefán sneri heim frá námi
sumarið 1971. Hann lauk námi
um áramótin en strax að námi
loknu fékk hann vinnu hjá
sænska sjónvarpinu og var þar
næstu fjóra mánuðina. „Þetta
var geysilega lifandi starf. Ég
stairfaði i erlendum fréttum og
var dagl'ega i sambandi við 8
Evrópulönd. Ég hafði líka að-
stöðu til þess að flakka milli
deilda og gat þannig kynnzt leik-
listardeiJdinni hjá þeim. Sú starf
semi er á ýmsan hátt frábrugðin
því sem við eigum að venjast
hér heima. Svíar eru að miklu
leyti horfnir frá stúdíóupptök-
um, enda leikrit þeirra orðin svo
mikið þess eðJis; þjóðfélagsádeil-
ur sem þeir kjósa að taka í sínu
rétta umhverfi til að gefa þeim
raunsæjan svip.“
Eftir að heim kom fór Stefán
að vinna hjá útvarpinu. Þar
hafði hann oftaist unnið á frétta-
stofunni í sumarleyfum sínum,
en nú hefur hann fært siig um
set innan þeirrar stofnunar og
vinnur nú í leiklistardeildinni.
Fyrstu verkefni hans í ieiklist-
inni eftir heimkomuna voru hins
vegar að setja upp Músagildru
Agötu Christie með Leikfélagi
Akureyrar („Þar eiga þeir orðið
alveg stórgóða leikara") og um
líkt leyti starfaði hann með hópi
af ungu fólki sem kallaði sig
Leikfrúmuna og hafði það mark
mið að ýta á eftir því að hér
yrði komið upp ríkisleiklisbar-
síkóla. Með þeóm setti Stefán
upp Sandkassamn, siem hann
hafði þýtt fyrir Leikféliag Akur-
eyrar og sýnt var nyrðra árið áð-
ur.
Stefán lét vel af samvinnunni
við þetta uniga fólk og takmarki
þeirra. „Þörfin á leiklistarskóla
er hróplega brýn,“ segir hann.
„Það skapast stór eyðia i leikara-
stéttina ef ekki verður eitthvað
gert á stumdinni. Hérlendis hef-
ur aldrei verið rekinn leiklistar-
skóli af alvöru; þetta hefuir að-
eins verið viðleitni og misjafn-
lega virðingarverð."
En nú er timabært að venda
okkar kvæði í kross og víkja að
hinu eiginlega tilefni þessa
spjalls við Stefán — leikstjóm
hans á nýju leikriti Nínu Bjark-
ar Árnadóttur, Fótataki. „Sveinn
Einarsson leikhússtjóri bauð mér
að setja upp þetta leikrit. Það
var lesið saman í vor; við hitt-
uimst 02 ræddum um það í
nokkra daga en byrjuðuim svo
af fuiHum krafti í hauist.“
— Hvernig er svo leikritið
unnið og mótað á æfingum?
„Það var mikil samvinna mil'li
mín og Nínu og reyndar leikar-
anna líka á æfingunum, þar sem
hér var um nýtt leikrit að ræða.
Við ræddum þetta fram og aft-
ur með leikurunuim, og smávægi-
legar textabreytingar verða allt-
af, þegar farið er að vinna á svið
inu. Nú, leikaramir lögðu ýmis-
legt gott til málanna, en á milli
þess hittumst við Nina og rædd-
um um það sem fram kom — og
hvað þyrfti að gera hverju
sinni.“
„En hver er raunveruliegur
þáttur leikstjórans í fullmótuðu
leikriti á sviði — t. a. m. hvað
hefur hann mikið að segja um
gerð leikmynda?“
„Það er erfitt að skilgreina
þetta,“ svarar Stefán. „Strax við
lestur leikrits hlýtur leikstjórinn
að fá ákveðna mynd af því og
gera fljótlega upp við sig hvaða
Iieið hann teiur heppilegasta til
að koma leikritinu yfir til áhorf-
enda. Hann verður að hafa
nána samvinnu við ieikmynda-
teiknarann, sem gerir ytri ramm
ann um leikimn, því ekki má
þetta tvennt stangast á, ef sýn-
ingin á að fá á sig sannfærandi
og heillegan stíl og yfirbragð."
„Sýningin á Fótakaki hefur
nokkuð óvenj ulegan inngang,
þar eð allir leikaramir koma
fram í upphafi og kynna persón-
umar. Hver átti hugmyndina að
þessu?"
„Upphaflega var þetta nú mín
hugmynd, en ég hvarf svo alveg
frá henni. Þá vom það leikaram-
ir sem tóku í taumama og vildu
fá þennan inngang, svo að segja
má að hann sé unnin af okkur
öllum. Eftir á að hyggja held ég
að þetta sé kostur — leikritsins
vegna. í upphafi fá áhorfendur
nokkra huigmynd og vitmeskju
uim allar persónumar og þetta
hefur i för með sér að bæði leik-
arar og áhorfendur ganga svo-
liitið öðru visi að verkinu en ef
þetta hefði verið gert án kynn-
imgar.“
Hvað var það í byrjun sem
Stefáni gazt að við leikritið og
boðskap þess?
„Hið góða við boðskapinn í
leikritinu," svaraði Stefán, „er
hversu algiJdur hann er — það
er hægt að yfirfæra hann á svo
marga þætti mannlegna sam-
skipta. Til dæmis hversu illa það
bernur oft við umhverfið, þegar
manneskja reymir að brjótast út
úr því mynstri, sem umhverfið
hefur ofið henni. Vafalaust má
finna að leikritinu, en á hinn
bóginn er það skýrt og hreint,
og samtölin Mfandi — það liggur
etkki fyrir öllum að skrifa lifandi
og eðlileg samtöl."
„En er ekki mikill mumur að
vinna i atvinnuleikhúsi eða með
áhuigahópum?“
„Nei, í rauninni ekki svo mik-
ill,“ segir Stefán. „Auðvitað eru
ýmsir kostir því samfiara að
vinna við atvinnuleikhús og með
atvinnufólki — allt skipulag og
öll vinna er auðveldari. Hjá
áhugafóllki og leikhúsum þess
verða leikaramir hins vegar að
gera allt — búa til leikmyndir,
leggja til búninga og þar fram
eftir götum. Það er miaunni ómet-
anleg reynsla að hafa gengið í
gegnum slíkt og ég get tekið
poppleikinn Óla sem dæmi. Þar
unnum við saman mjög náið í
hálft ár; hittumst daglega,
ræddum saman, sömdum og
æfðum — reyndum að samræma
okkur eins og frekást var unnt.
Það er einmitt þetta sem maður
saknar i atvinnulelkhúsinu —
þar hafa enn ekki skapazt næg
tækifæri fyrir leikhópa að
semja eigin verk og samhæfa
sig í einlægni i markvissri
vinnu að verkefninu, sem alllr
standa einhuga á bak við.“
Hvað tekur við að Fótataki
loknu? Fær ungur leikstjóri
nægileg tækifæri hjá leikhúsun-
uim?
Stefán segist ekki þurfa að
kvarta. Hann verður áfram hjá
leiklliistardeild útvarpsins og þar
hefur hann ærinn starfa við að
velja leikrit til flutnings. Og 9em
Leikstjóri kveðst hann hafa ýmis
verkefni í sigti. „Leikféiaigið hef-
ur látið mig fá nýtt leikrit —
Kertalog Jökuls Jakobssonar,
annað af verðlaunaleikritunum.
Eins vill Leikfélag Akureyrar fá
miig norður til að setja upp fyrir
sig nýtt íslenzkt leikrit — annað
má ekki segja um það í biH. Og
kannsiki er sitthvað fleira á döf-
inni, sem ekki er tímabært að
skýra frá.“ Þetta telur hann
nægja í bráð.
— BVS.