Morgunblaðið - 19.06.1974, Blaðsíða 4

Morgunblaðið - 19.06.1974, Blaðsíða 4
 Framreiðslustúlka í kaffistofu í Vín í kring- um aldamótin 18 hundr- uð. Ýmsar gerðir af kaffikönnum frá 18. öld Kaffistofur byrjuðu að ryðja sér rúms í Evrópu á 17. ölc stjómmála. Þetta málverk er af fyrstu kaffistofunni, sen _______Mathieu de Clieu. ENGINN vafi leikur á þvl að kaffi er vinsælasti drykkurinn á þessu jarðriki, þegar vatn er undanskilið. Nær helm- ingur jarðarbúa drekkur þennan dökka vökva, sem sagan segir að geitahirðir- inn Kaldi hafi fyrst uppgötvað árið 850 Hann tók eftir því, að er geitur hans höfðu borðað ber af sígrænni hríslu, tóku þær upp á alls konar einkennilegum skvettum og fettum. Hann ákvað að bragða á þessum berj- um og varð yfir sig hrifinn, af hve hressandi áhrif þessi ber höfðu á hann og hljóp til byggða, til að skýra frá þessari uppgötvun Þetta á að hafa gerst einhvers staðar í Arabíu. Orðið kaffi er liklega komið frá ara- bíska orðinu qahwah, þó að sumir málfræðingar setji það i samband við orðið Kaffa, sem er hérað í SV-hluta Eþiópíu og sagt vera upprunastaður kaffisins. Talið er að kaffitré, sem uxu villt i Kaffa hafi verið flutt til Arabiu fyrir um 500 árum, þar sem skipuleg kaffiræktun hófst Að orðið kaffi sé komið frá Kaffa er ekki ólíklegt, þegar litið er á orðin yfir kaffi í hinum ýmsu tungumálum. í kínversku kai-fey, dönsku og sænsku kaffe, hollenzku koffie, finnsku kahvi, frönsku. spænsku og portúgölsku café, japönsku, kéhi og rússnesku kophe, ensku coffeé, svo að eitthvað sé nefnt. Arabar uppgötvuðu mjög fljótlega að kaffi var mjög hressandi drykkur og þeir tóku að notfæra sér það í sam- bandi við hinar löngu trúarathafnir múhameðstrúarmanna til að halda at- hyglinni óskertri. Kaffið varð þó fljót- lega deiluefni, þvi að hinir íhaldssam- ari i hópi prestanna, héldu því fram að það væri áfengur drykkur og neyzla þess þvi bönnuð skv. Kóraninum. Voru þung viðurlög sett við neyzlu þess Fæstir létu sig þessi viðurlög skipta og kaffineyzla breiddist ört út. Kaffið kom til Evrópu einhvern tíma á 1 6. eða 1 7. öld og er saga þess þar full af frásögnum af því, hvernig það var notað í sambandi við trúarathafnir, stjórnmálaþref og sem læknismeðal I mörgum löndum var það bannað um tima og vinsældir þess voru mjög upp og ofan. Kaffið öðlaðist fyrst verulegar vinsældir i London, þar sem hver kaffi- stofan af annarri var opnuð. Stofur þessar urðu fljótt miðstóðvar menning- arlífs, stjórnmála og viðskiptalffs. Árið 1 700 er talið að um 2000 kaffihús hafi verið starfandi í Lundúnaborg einni. Fram til loka 17. aldar komu nær allar kaffibirgðir heims frá Yemen i S-Arabiu, en ráðamenn þar gættu kaffi- ekranna sem sjáaldurs auga síns og engir útlendingar fengu að koma ná- lægt þeim. En vinsældir kaffisins tóku að aukast og jafnframt verðmæti þess. fundu menn fljótt leiðir, til að smygla kaffiplöntunni á milli landa. Kaffirækt hófst á Ceylon 1658, 1696 á Java, 1715 á Haiti og Santo Domingo, 1 727 i Brazilíu, 1 748 á Kúbu, 1 784 i Venezúela og 1 790 i Mexikó. Ýmsar sögur hafa verið sagðar af því hvernig menn fluttu kaffiplöntuna milli landa, en ein sú frægasta er af franska sjóliðanum Gabriel Mathieu de Clieu, sem var liðsforingi á eynni Martinique Eitt sinn árið 1 720 var de Clieu í leyfi i Frakklandi, þar sem hann eyddi tíma sinum gjarna á kaffihúsum i París og varð mikill kaffiunnandi. Hann ákvað þá að taka með sér kaffiplöntu til Martinique, hvað sem það kostaði. Hann hefði frétt að Hollendingur hefði tekizt að rækta kaffiplöntuna á eyjun- um í A-lndíum, og loftslagið þar og á Martinique var mjög svipað. En það var ekki hlaupið að þvi að komast yfir kaffitré. Einu trén, sem til voru í París voru i gróðurhúsi Loðviks XV. sem vopnaðir verðir gættu allan sólarhring- inn. Honum tókst þó með mútum og öðrum brögðum að komast yfir eitt tré, sem hann tók með sér um borð i skip sitt. Á þeim tímum tók siglingin yfir Atlantshafið rúman mánuð og allan þann tima varð De Clieu að deila vatns- skammti sínum með kaffitrénu. En tréð komst lifandi á áfangastað, þar sem það var gróðursett með viðhöfn. Frá þessu tré er talið að meirihluti kaffi- trjánna í Amerikulöndunum sé kom- inn. Þremur árum eftir lát de Clieus árið 1 777 voru 19 milljón kaffiplöntur á Martinique. Coffea Arabica. x- Coffeaættin, sem kaffitréð telst til, samstendur af um 25 tegundum, sem flestar vaxa villtar í frumskógum gamla heimsins. Algengasta kaffitréð, sem mestur hluti kaffiframleiðslu heimsins kemur frá, heitir Coffea Arabica, einnig kemur nokkur hluti kaffibaunanna frá Coffea Liberica og Coffea Robusta. Coffea Arabica er sigrænt tré, sem við eðlilegar aðstæður getur orðið allt að 10 metra hátt. Hins vegar er vöxtur ýmsu ádur en þú getur fengid pér^^dropa af

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.