Alþýðublaðið - 02.09.1920, Blaðsíða 1

Alþýðublaðið - 02.09.1920, Blaðsíða 1
G^eíiÖ út af A-lþýÖuiflolilcMiuLiiaL. 1920 Fimtudaginn 2. september. 20®. tölubl. JKerkasta nppgihmn vísiniatina. Efnafræðisgrundvelli núfímans raskað. Frumefnunum má skifta. £itt gram efnis igildi 3000 smálesta af kolum. Oraumur miðaldanna um guilgerð rætist. Á síðustu árum hefir vísindunum ^arið stórkostlega fram, svo að segja daglega. Ný sannindi hafa feothið í Ijós og gömlum stað- reyadum hefir verið hrundið, eða 'foaett í þau skörð er verið hafa í Vísiadakerfin. Og nú eru stærstu frsmfarir, setn enn hafa orðið í heimi vísind- *nna, í þann veginn að ©paa öiaaakyninu nýja möguleika til t>ess að geta breytt jörðinni í líf- vaanlegri bustað en verið hefir að t>e'ssu. / Nú þegar kolavandræðin ógna •öllum heiminum. Þegar ferðir "*eppast vcgna kolalcysis og svo fttur út sem kolaöldin þverri innan skamms. Einmitt þegar mest ríður a. kenaur ný uppgötvun, sem helzt ^ítur út fyrir að kollvarpi öllum fyrri hugmyndum almennings um ^ndirrót orkunnar og hagnýting ^ennar. - I fáum orðum: 1 fyrsta skiýti hefir tekist að skifta frutnefni. ^að, ¦sem menn um aldamótin "«fefei gátu gert sér í hugarlund, *r nu staðreynd. Að þessu hefir verið talið að 92 frusnefni væru til, og til skams tífna hefir það verið álitið, að ekki V£eri unt að skifta þeim. Svo fanst "^adíum og þar sannaðist að frum- fifnin gátu breyzt. Með því að Tannsaka atomin (ódeili) komust "^nn að því, að þau hlutu að vera deilanleg. Winn frægi efnafræðingur Dana, ^ófessor Niels Bohr (knattspyrnu- Uppboð á saltketi 50 tunnur af fyrra árs saltketi verða seldar á »planinu« við Steinbryggjuna já joaorg-cnii (íöstncslEs.g-) \z\. 2. ~W id^kiftaf élagid. maðurinn frægi), hefir rannsakað þetta mál sérstaklega. Sem lærisveinn Sir E. Ruther- fords, þess mannsins sem mestan þátt á í hinni nýju uppgötvun, sló hann því föstu, að í sérhverj- um smálíkama fer fram hrisgrás; sem svarar að nokkru til hring- rásarinnar í sólkerfúnum. Og það sém Sir Rutherford hefir nú tekist, er að sanna það, sem áður var hugmynd vísindanna. Hann hefir komið köfnunarefnisatomum fyrir í glasi og látið radiumsgeisla leika um þau. Þegar tilrauninni var Iokið kom það í ijós, að nokkur hluti köfn- unarefnisins var horfinn, en í stað- inn komið helium og vatnsefni. í fyrsta skifti í sögunni hafði manninum tekist að skifta frum- efni. Og síðan hefir einnig tekist að breyta klóratomutn í tvö ný efni, Þar með stendur heiraurinn á nýjum tímamótum. í næsta blaði verður sagt frá áliti prófessors Bohrs og ýmsra vísindamanna annara um þessa stórmerku nýjung. Atvinnnleysi í Pýzkalandi. Það má telja beiná afleiðingu heimsstyrjaldarinnar og auðvalds- fyrirkomulags þess sem nú er á þjóðfélagsfyrirkomulaginu, að ná eru (15. júlí var talan'tekin) rúml. 350 þús. manns atvinnulausir í Þýzkalandi, en þjóðin sveítur heilu hungri. Móöurmálið. Óafvitandí, en hættuiegt bana- filræði við þaö. „Tjæner, en Kaffe-------Kager, takl — Maa jeg betale. — Vær saa go'!" Þetta og annað eins klingir í eyrum manna þegar þeir koma inn f kaffihús í Reykjayík, Ókunnugum hlýtur að detta í hug, að það séu flest Danir, sem sækja þau. En svo er ekki. Það vita Reykvfkingar bezt sjálfirl En því eru menn þá að tala dönsku við þjónana á kaffihúsun- um? Ja, það er ekki gott að segja. Sumir þeirra eru danskir og skilja kannske ekki íslenzku, en sumir þetrra skilja hana fullvel. Enda er algerlega ástæðulaust að íslending- ar mæli aðrar tungur en móður- mál sitt á opinberum stöðum hér á landi. Þeir útlendingar, sem hér leita sér atvinuu, verða að láta sér það lynda, að á þá sé yrt á þeirri tungu er hér er alment mælt; enda efast eg stórlega um að þeim sé nokkur þægð í því, að þeirra raóðurmál sé við þá bablað. Þeir mundu líka fljótt komast upp á að skilja það sem þeir þurfa — það er ekki svo margbrotið -— og mætti auðvitað láta skýringtt fylgja íslenzkunni fyrst í stað. Um ýmsar verzlanir má segja það sama og kaffihúsin. Útlend- ingar, einkum Danir, eru hér ár- um saman starfsmenn við verzl- anir, eða reka þær sjálfir, og læra svo að segja ekkert í málinu — eg þekki einn, sem verið hefir hér

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.