Morgunblaðið - 06.07.1980, Page 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 6. JÚLÍ1980
fHwgni Útgefandi nfrfafót* hf. Árvakur, Reykjavík.
Framkvæmdastjóri Haraldur Sveinsson.
Ritstjórar Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson.
Ritstjórnarfulltrúi Þorbjörn Guömundsson.
Fréttastjóri Björn Jóhannsson.
Auglýsingastjóri Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar: Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiösla: Skeifunni 19, sími 83033. Áskriftargjald 5.000.00 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 250
kr. eintakiö.
Þegar gengið var til
myndunar núverandi
ríkisstjórnar var það mik-
ið kappsmál þeirra manna,
sem þá gengu í berhögg við
meirihluta þingflokks
sjálfstæðismanna, að eng-
inn efaðist um vilja þeirra
til að starfa áfram innan
vébanda Sjálfstæðisflokks-
ins. Ekki síst héldu lykil-
mennirnir í stjórnarmynd-
uninni, þeir Gunnar Thor-
oddsen, sem stóð á bak við
tjöldin í samræðum við
andstæðinga flokksins, og
Albert Guðmundsson, sem
með skriflegri yfirlýsingu
lýsti sig reiðubúinn til að
veita stjórninni hlutleysi
án tillits til málefnasamn-
ings hennar, því á loft, hve
mjög þeir bæru hag flokk-
sins fyrir brjósti. Stjórn-
málagagnið, Dagblaðið,
skrifaði mjög í þessum
sama dúr, þegar það lýsti
ánægju sinni með myndun
stjórnarinnar og tíundaði
ágæti stefnu hennar.
Með þetta í huga vekur
það athygli, þegar mál-
gagn þessara sjónarmiða,
Dagblaðið, gengur fram
fyrir skjöldu í fyrradag og
Enginn þarf að efast um
það, að allt frá stofnun
Dagblaðsins hefur það ver-
ið eins og rauður þráður í
öllum skrifum blaðsins um
stjórnmál, að stuðla að
sem mestum glundroða og
ýta undir þau öfl, sem best
þjónuðu þessum tilgangi.
Til dæmis hefur blaðið
með sérstökum hætti lagt
formann Sjálfstæðis-
flokksins, Geir Hall-
grímsson, í einelti og fund-
ið honum allt til foráttu.
Þessi viðleitni hefur tekið
á sig ýmsar myndir og í
útleggingu sinni á föstu-
dag tekur blaðið sér fyrir
hendur að leggja þannig út
af skoðanakönnunum og
úrslitum forsetakosn-
inganna, að stjórnarsinnar
innan Sjálfstæðisflokks-
ljóst, að henni hefur síður
en svo tekist að ráða við
þann vanda, sem við öllum
blasti, þegar hún settist að
völdum. Þvert á móti hefur
sigið frekar á ógæfuhliðina
og traust manna á ríkis-
stjórninni fer þverrandi.
Þannig kom það t.d. fram
þegar frá leið, að Albert
Guðmundsson, stóð með
meirihluta þingmanna
Sjálfstæðisflokksins á Al-
þingi og greiddi atkvæði
með þeim í deilum við
Gunnar Thoroddson í
þinglok. Það eru einkenni-
leg vinnubrögð, svo ekki sé
meira sagt, þegar þannig
er komið að taka sér fyrir
hendur að halda því fram,
að meirihluti sjálfstæð-
ismanna standi að baki
stjórnarsinnum. Enda
U ndirróðursstarf-
semi Dagblaðsins
fjallar um það í forystu-
grein, að í kjölfar forseta-
kosninganna hafi „illdeil-
urnar í Sjálfstæðisflokkn-
um“ magnast geysilega.
Segir blaðið, að mikið sé
um það rætt þessa dagana,
hvort ekki muni fara svo,
að flokkurinn klofni end-
anlega fyrir næstu þing-
kosningar.
ins, sem starfa í andstöðu
við meirihlutavilja þeirra
stofnana flokksins, sem
ályktað hafa um ríkis-
stjórnina, séu í raun með
meirihluta flokksmanna á
bak við sig.
Ríkisstjórnin hefur nú
starfað í fimm mánuði og
sé tekið mið af framvindu
mála á ferli hennar er
þjónar slík iðja þeim eina
tilgangi að stuðla að „ill-
deilum í Sjálfstæðis-
flokknum," svo að notað sé
orðalag Dagblaðsins.
Skrif Dagblaðsins um
málefni Sjálfstæðisflokks-
ins vekja ýmsar spurn-
ingar: Er það vilji blaðsins
og þeirra manna, sem það
er í málsvari fyrir, að
Sjálfstæðisflokkurinn
klofni? Telur blaðið að
Albert Guðmundsson, hafi
hlotið fylgi sjálfstæð-
ismanna í forsetakosning-
unum á þeirri forsendu, að
þeir væru að styðja hann
til að stofna nýjan flokk?
Telur blaðið að kosninga-
barátta Alberts hafi verið
rekin með þeim hætti, að
þetta kæmi fram? Hvaða
þjóðfélagsöflum er það
þóknanlegast, að Sjálf-
stæðisflokkurinn klofni?
Þessum spurningum
verður ekki svarað hér
nema þeirri síðustu. Aug-
ljóst er, að það yrði ein-
ungis vatn á myllu vinstri
aflanna, ef spá Dagblað-
sins um klofning Sjálf-
stæðisflokksins rættist.
Með órökstuddum skrifum
sínum um þetta efni er
blaðið því fyrst og fremst
að ganga erinda andstæð-
inga Sjálfstæðisflokksins
og stuðla að framgangi
þeirra, sem vilja flokkinn
feigan. Eins og málum er
komið í þjóðfélaginu er
þörf á flestu öðru en undir-
róðursstarfsemi til að
koma höggi á Sjálfstæðis-
flokkinn. Hitt er einsýnt,
að stuðningsaðilar ríkis-
stjórnarinnar, eins og
Dagblaðið, telja sér vafa-
laust fyrir bestu að gera
allt, sem í þeirra valdi
stendur, til að beina at-
hyglinni frá því, hve
óhönduglega hefur til tek-
ist við landstjórnina.
urbréf
Laugardagur 5. júlí
Skálholt
Til þess að þjóðir gæti sjálfs-
virðingar sinnar verða þær að
leitast við að halda nokkrum
meginþáttum utan og ofan við hið
daglega skæklatog. Endurreisn
Skálholtsstaðar var mikilvægur
áfangi í þeirri viðleitni að efla
sjálfsvirðingu íslendinga. Með
sameiginlegu átaki manna, bæði
hér á landi og erlendis, tókst að
afla fjár til þess að reisa fagurt
Guðshús í Skálholti, þar sem
staðið hefur kirkja frá upphafi
kristnitökunnar á íslandi. Síðan
nýja kirkjan var vígð, 1963, hefur
staðurinn með mannvirkjum verið
eign Þjóðkirkjunnar. Fer Kirkju-
ráð með stjórn á staðnum og hefur
staðið þar fyrir margvíslegri upp-
byggingu og i 8 ár hefur í
Skálholti verið starfræktur lýð-
háskóli fyrir frumkvæði kirkjunn-
ar. Hundruðum og þúsundum
saman sækja menn Skálholt heim
og fara þangað í einskonar píla-
grímsför og enginn getur komist
hjá því að verða snortinn af helgi
staðarins.
En svo virðist sem nauðsyn þess
að halda uppi fullri reisn í Skál-
holti hafi gleymst fjárveitinga-
valdinu, eftir að endurreisninni
lauk. Eins og sjá má af samtölum
við biskup Islands, herra Sigur-
björn Einarsson, og staðarhaldara
í Skálholti hér í blaðinu fyrir
hálfum mánuði, bera þessir menn
allir mikinn kvíða í brjósti vegna
þess, hve litlu fjármagni hefur
verið varið til eðlilegs viðhalds og
áframhaldandi uppbyggingar í
Skálholti. Um fyrri þáttinn, við-
haldið, ætti ekki að þurfa að deila.
Til þess má alls ekki koma, að
Skálholtsstaður drabbist að nýju
niður. Um síðari þáttinn, frekari
uppbyggingu, þarf að ná samstöðu
milli Þjóðkirkjunnar og fjárveit-
ingavaldsins, þannig að með
skipulegum hætti og á traustum
grunni verði markvisst sköpuð
betri aðstaða í Skálholti.
íslendingar halda ekki sjálfs-
virðingu nema þeir sýni hinni
heilögu Skálholtsjörð þá ræktar-
semi, sem hún verðskuldar.
Forseta-
embættið
Virðingu Skálholts má rekja
langt aftur í aldir, en forsetaemb-
ættið er ungt að árum, því að ekki
eru nema 36 ár síðan fyrsti forseti
Islands, Sveinn Björnsson, var
kjörinn. Hann var kosinn af Al-
þingismönnum, en fyrstu almennu
kosningarnar um forseta fóru
fram 1952, og síðasta sunnudag
þær þriðju. í tilefni af nýafstöðn-
um kosningum var það rifjað upp,
að 1952 þótti það ekki sæmandi, að
frambjóðendur sjálfir kæmu fram
á fundum eða leituðu með opin-
berum hætti eftir stuðningi kjós-
enda. Slík störf voru unnin af
stuðningsmönnum. Þetta breyttist
í forsetakosningunum 1968. Þá
komu frambjóðendur fram á fund-
um og í sjónvarpinu, sem liklega
hefur átt mestan þátt í því að
breyta stjórnmálabaráttunni hér
á landi og gera hana glamur-
kenndari en áður.
Sú spurning hlýtur að vakna, nú
eins og áður, hvort of náin sam-
skipti frambjóðenda við fólkið í
landinu, verði til þess að draga úr
virðingu manna fyrir hinu frið-
helga forsetaembætti. Svarið við
þessari spurningu hlýtur að vera
neikvætt, að minnsta kosti, ef við
lítum yfir feril þess forseta, sem
kjörinn var 1968 og barðist með
hinni nýju aðferð. En um þetta
mál er ekki unnt að gefa neitt
algilt svar, því að það hlýtur að
ráðast hverju sinni meira af
framkomu sigurvegarans í emb-
ættinu en þeim aðferðum, sem
hann beitti til að komast í það.
Líklega hefur kosningabaráttan
um forsetaembættið að þessu
sinni farið út yfir þau mörk, sem
skynsamleg verða talin. Má bæði
rekja það til þess, hve frambjóð-
endur voru margir, og hins, að sú
nýbreytni hefur verið að skapast,
að frambjóðendur noti vinnustaði
manna og vinnutíma til að lokka
þá til fylgis við sig. Vinnustaða-
heimsóknir verða fljótlega búnar
að ganga sér til húðar í atkvæða-
leit skömmu fyrir kosningar. Að
minnsta kosti er nú að því komið,
að fjölmiðlar missa áhugann á
ferðum frambjóðenda á þessa
staði. Raunar eiga slík kynni við
fólk í daglegum störfum vel við í
forsetakosningum, þar sem menn
hafa lítið sem ekkert málefnalegt
fram að færa, en í sveitarstjórnar-
og alþingiskosningum skiptir
mestu máli fyrir frambjóðendur,
að skoðun þeirra og'stefna komist
sem rækilegast til skila á almenn-
um, opinberum vettvangi og þeir
fái á grundvelli skoðana flokks
síns og stefnu hagstætt umtal á
vinnustöðum.
Bandarísk
áhrif
Fram hefur komið í umræðum
um nýafstaðna kosningabaráttu,
að í henni hafi ef til vill gætt
áhrifa af bandarískum aðferðum
við að afla sér lýðhylli. Bandarísk-
ir stjórnmálamenn leggja sig fram
um það í eftirsókninni eftir fylgi
kjósenda að segja eða gera eitt-
hvað, sem vekur svo mikla athygli,
að þeir komist í sjónvarpsfréttir,
að minnsta kosti í staðbundnu sjón-
varpsstöðinni, þar sem þeir eru
hverju sinni, en helst af öllu í
stóru sjónvarpsstöðvunum, sem
ná til landsins alls. Þannig var
bréfritara skýrt frá því fyrir
skömmu, að John Anderson, sem
býður sig fram utan flokka á móti
frambjóðendum stóru bandarísku
flokkanna, hafi fyrst komist í
fréttir sjónvarpsstöðvanna, þegar
hann, í forkosningunum í New
Hampshire, stillti sér upp fyrir
framan höfuðbækistöðvar félags
byssueigenda og flutti ræðu um
nauðsyn þess að taka upp skrán-
ingu á skotvopnum.
Það er sem sé kapphlaupið um
að komast í fjölmiðlana og hafa
fyrir þeirra tilstuðlan áhrif á sem
flesta kjósendur en ekki aðeins
þann hóp, sem ávarpaður er
hverju sinni, er vegur þyngst hjá
frambjóðendum í Bandaríkjunum.
Er unnt að segja það sama um
kosningabaráttu hér á landi? í
forsetakosningum á Islandi er
ekki eftir neinum sérstökum yfir-
lýsingum frambjóðenda að leita,
því að virðing embættisins, sem
þeir sækjast eftir, krefst þess, að
þeir segi ekki annað en það, sem
allir vita. Um ágæti frambjóðenda
vitna menn jafnt á prenti sem
fundum eins og ekki hefur farið

I.jósm. Mbl. Ol.K.M.
framhjá lesendum Morgunblað-
sins. Og persónu frambjóðandans
geta blöðin kynnt með viðtölum og
myndum.
Þeir fjölmiðlar, sem gefið geta
mest lifandi mynd af kosninga-
baráttunni hverju sinni, eru ríkis-
fjölmiðlarnir, útvarp og sjónvarp.
En ekki verður fjallað um þá í
þessu samhengi, því að þeir eru
svo stirnaðir að með ólíkindum er.
Engu er líkara, en ráðamenn
þessara stofnana geri sér ekki enn
grein fyrir því, að kostur þeirrar
tækni, sem notuð er í starfsemi