Morgunblaðið - 02.06.1985, Blaðsíða 6

6 C
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 2. JÚNl 1985
Kvikmyndagerðarmenn
— eigendur gamalla kvikmynda
Færum yfir myndbönd frá 16 og 35 mm kvikmynd-
um, bæöi pósitívum og negatívum.
Höfum fullkomnasta tækjabúnaö sem völ er á sem
gefur bestu mögulegu myndgæði.
Munum fljótlega taka aö okkur yfirfærslu frá 8 mm
filmum.
Síöumúla 23,
sími 35722 — 35860.
Pinotex
VERNDAR VIÐINN OG GÓÐA SKAPIÐ
Arkitektar, byggingameistarar,
múrarameistarar, verkfræðingar
VÖRUR:
Á MÁLMÞÖK, STEYPT ÞÖK OG
ÞAKPAPPA SEM OG LÓÐRÉTTA
FLETI
VERNDAR, VATNSÞÉTTIR OG
PRÝÐIR HÚSIÐ
PERMAROOF
VATNSÞÉTT RYÐVARNAREFNI
KEMUR í STAÐ MÁLMKLÆÐN-
INGAR
Leitid upplýsinga
MAGNÚSSON HF.
Kleppsmýrarvegi 8, sími 81068.
Fögnuður
andartaksins
Bókmenntir
Jóhann Hjálmarsson
Þorsteinn frá Hamri:
NÝ UÓÐ.
Iðunn 1985.
í Óþoli, lokaljóði Nýrra ljóða,
ávarpar Þorsteinn frá Hamri
hollvætti: „ljóstið mig sprotum yð-
ar/ að ég megni að afbera/ heims-
mynd hamskiptanna —Og hann
heldur áfram: „una við andartaks-
ins vængjaða fögnuð,/ lifa."
Sá fögnuður sem mönnum er
búinn er líklegast aldrei annar en
andartaksins, stutt heimsókn lífs-
ins sjálfs.
Um fögnuð yrkir Þorsteinn frá
Hamri aftur á móti sparlega í
Nýjum ljóðum. Þar eru tregi og
eftirsjá meira áberandi og ásókn
myrkursins.
Það er stundum talað um svart-
sýni og bjartsýni hjá skáldum. Séu
skáldin svartsýn um of er það ekki
talið góðs viti, en séu þau bjartsýn
er lifsskilningur þeirra ekki talinn
rista djúpt. Það er nokkur vandi
að þóknast lesendum og sennilega
vonlaust að reyna það.
Bók Þorsteins frá Hamri
Spjótalög á spegil (1982) var myrk
og margar bóka hans hafa borið
efasemdum vitni. En Þorsteinn
hefur alltaf glímt við myrkrið af
fullri einurð og það gerir hann
ekki síst í Nýjum Ijóðum. En
stundum er eins og honum sé um-
hugað um að tjá sigur myrkursins
og fallvaltleikans. Um það eru
nokkur dæmi i Nýjum ljóðum.
Eins og í Draumum þar sem hann
líkir sjálfum sér við rúst. Eða
hvernig skilja menn Ert þú ljósið?
Ég spyr feiminn:
Ert þú ljósið —
og fálma eftir yl
í svefnrofunum.
Nei
er svarið.
í gær var ég Ijósið.
hið eilífa óumbreytanlega ljós.
Eilífðin og varanleikinn
eru örskotsstund.
Ég er myrkrið...
Óneitanlega leiðir þetta ljóð
hugann að háspekilegri tóm-
hyggju Steins Steinarr. í Við hól
hvern og hæð er Steinn orðinn
þátttakandi og í félagsskap sí-
gildrar ítalskrar söguhetju: „Aðrir
reika vopnlausir fyrir hól hvern og
hæð/ hafa laungu gleymt hver
sendi þá/ og hvað þeir áttu að
kaupa/ eins og Gosi spýtustrákur
og Steinn —“
Spurt er hvort þeir muni rata
heim vopnlausir.
Svarið hlýtur að vera að þeir
sem hafa skáldskap að vopni geti
að minnsta kosti ímyndað sér það,
örskotsstund.
En ekki skyldi lengi velta vöng-
um yfir boðskap ljóða Þorsteins
frá Hamri, hvað þau segja okkur
um stöðu okkar eða staðfestuleysi
í tímanum. Þau fjalla um tímann.
Mest er um vert að listrænn þrótt-
ur þeirra fer ekki minnkandi,
heldur vaxandi. Þorsteinn heldur
sig á svipuðum slóðum og venju-
lega, í námunda við sögn og sögu,
rifjar upp daga bernskunnar.
Oftar en einu sinni hvarflaði hug-
ur minn til ljóðanna góðu í Tannfé
handa nýjum heimi. Ég minntist
Heiðni sem hefst á orðunum: „Ég
og faðir minn ókum viðum af
skógi" þegar ég naut Kvæðis f
Nýjum ljóðum: „Minn huga ber að
brúarsmíð við gilið:/ faðir minn
sveittur leggur stein við stein.“
Bernskumyndin kölluð fram í ljóði
gefur tilefni til eftirfarandi álykt-
unar: „Strábrýr veikar eru ljóð
mín og dagar.“
Listrænt séð hefur Þorsteinn
frá Hamri náð langt í skáldskap
sínum. Brýr hans eru traustar.
Hvað sem tímavörðurinn segir
heldur hann áfram að færa okkur
kliðmjúk ljóð. f sumum skyggnir
hann betur aldarsvipinn en í öðr-
um, en það hefur verið stefna hans
frá upphafi að brúa bil milli for-
tíðar og nútíðar. í Gamalli haust-
mynd, glettnu ljóði um sagna-
skemmtan liðsins kvölds, er því
lýst að „Feður vorir í fjallinu sátu
að veizlum/ og fylgdust með.“
Fornöld, stundum heimtufrek, er
alltaf nálæg í ljóðum Þorsteins frá
Hamri. En í Nýjum ljóðum kveður
á nokkrum stöðum við annan tón,
eins og til dæmis í hinu snjalla
ljóði Ferðahugur:
Þorsteinn frá Hamri.
Ferðahugur að heiman
útúr eigin mynd og sögu
hefst þér í brjósti með blóðsins ym,
hefst þér í vitum
með sterkri ángan þíðvinda, moldar og
þara.
Ot stefnirðu — burt
inn rakleitt í annað hús,
aðra sjálfsmynd og sögu —
staðnæmist aldrei í ósviknum keimi
þíðvinda, moldar og þara;
alinn af moldu,
ættaður af brimströnd...
Áhugi Þorsteins á og umhyggja
fyrir eldri skáldskap kemur fram í
þýðingavali hans i Viðauka Nýrra
ljóða. Hann þýðir þar fjögur ljóð
eftir Edgar Allan Poe, tvö eftir
William Wordsworth og eitt eftir
Robert Frost. Þetta eru að mínu
viti góðar þýðingar, málfarið
vandað og hljómmikið og lipurlega
kveðið. Hér er til dæmis mjög við-
unandi þýðing á Hrafni Poes, en
best kann ég að meta Regnbogann
eftir Wordsworth í þýðingu Þor-
steins. í því ljóði er meðal annars
hin sígilda lína: „Af Barni Maður
borinn er“. 1 Vegaskilum Frosts er
ort um „þann sjaldfarna villuveg"
sem einnig má greina i skáldskap
Þorsteins frá og með Spjótalög á
spegil.
Þorsteinn frá Hamri hefur und-
anfarin ár þýtt margt, einkum
fyrir börn, jöfnum höndum verk
samtímaskálda og klassískra höf-
unda. Er margt minnisstætt úr
þeim þýðingum.
Sýning
Myndlist
Bragi Ásgeirsson
Það er alveg víst, að myndlist-
armaðurinn Vignir Jóhannsson
hefur lítinn áhuga á ládeyðunni.
{ þeim myndverkum sem við
höfum fengið að sjá frá hans
hendi á undanförnum árum, hef-
ur jafnaðarlega verið mikill og
umbúðalaus hraði. Þetta á jafnt
við um sýningu hans á teikning-
um og steinþrykki í Listmuna-
húsinu fyrir þremur árum og
hinum stóru málverkum á sýn-
ingunni UM á Kjarvalsstöðum í
hittifyrra. í þeim myndum var
um margt rismikil tæknileg und-
irstaða, en í frjálsri og magnaðri
útfærslu er minnti mjög á Júgó-
slavann Vladimir Velicovic, er
býr og starfar í París.
Það er einnig hraðinn og tjá-
krafturinn, er einkennir málverk
þau, sem Vignir sýnir um þessar
mundir í Listmunahúsinu, en nú
hefur gerandinn varpað tæknig-
öldrunum fyrir borð. Hann mok-
ar litnum á léreftið í nær stjórn-
lausum, tilfinningalegum darr-
Vignis
aðardansi og hraðinn er það
eina, sem þær eiga sameiginlegt
með fyrri tilraunum Vignis á
myndlistarvettvangi.
Listamaðurinn er sem kunn-
ugt er búsettur í New York, þar
sem taumlaus hraðinn virðist
einkenna mannlífið, en sem lýt-
ur þó ströngum og afmörkuðum
reglum tækniþjóðfélgsins. Sjálf-
ur er hann upprunninn af Akra-
nesi, þar sem værð og rósemi
einkennir daglegt líf. Andstæð-
urnar gætu þannig ekki verið
meiri, og að vonum hafa þær sett
mark sitt á feril listamannsins
og afstöðu hans til myndlistar-
innar. Hrifnæmnin er og ber-
sýnilega einn af eðliskostum
listamannsins, því að það eru
miklar sveiflur í myndtúlkun
hans og jafnvel svo, að mörgum
mun finnast hér full langt geng-
ið. En það er nú einmitt eðli ým-
issa nýbylgjumálara að skipta
um myndstíl líkt og undirföt, og
þeim tekst aö komast upp með
það.
Ætti ég að lýsa áhrifunum af
fyrstu heimsókn á þessa sýningu
Vignis eru þau ekki iangt frá
þeim, er ég varð fyrir af ný-
bylgjumálurunum þýsku á hinni
miklu sýningu Zeitkunst í Köln,
Deutsch, árið 1981. í þessu
úhverfi Kölnarborgar er mikil
vörusýningarhöll, sem hýsti
listasýningu í fyrsta skipti, enda
var umfang hennar gríðarlegt.
Nokkrum sýningarsölum í
Köln hafði tekist með harðfylgi
og miklum áróðri að koma sínu
fólki að í nokkrum hliðarsölum,
og voru þar einmitt nokkrir nú
heimsfrægir fulltrúar nýbylgju-
málverksins.
Þar mátti sjá myndir upp um
alla veggi líkt og á sýningu Vign-
is og lagaðar til eftir lögun sýn-
ingarrýmisins ásamt því að mál-
unarmátinn var um margt mjög
keimlíkur.
Sá er munurinn, að slík vinnu-
brögð voru mér framandi á sýn-
ingum alvörulistamanna árið
1981, en ég hef fengið að kynnast
þeim t ótal útgáfum eftir það.
Þetta er einmitt sá faraldur, er
gengið hefur yfir og lyft hefur
málverkinu á heiðursstall á ný.
Hann hefur leyst ný og fersk öfl
úr læðingi, enda er æskan hér
með á nótunum i tugþúsunda-
tali, austan hafs og vestan.
Vilji menn taka þátt i slagn-