Morgunblaðið - 31.08.1991, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 31.08.1991, Blaðsíða 2
2 B MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 31. AGUST 1991 Cazal segir að á sýning- unni sé safn verka sem tengist hugtakinu „Annars vegar - Hins vegar", en það er ein- mitt yfírskrift sýningarinnar. „Ég tek öll þessi verk og bý til úr þeim fimm sviðssetningar fyrir söfnin sem þau eru sett upp í. Hér á Kjarvalsstöðum má sjá eina af mögulegum túlkunum - ég lít á verkin sem eina heild. Sviðssetn- ingarnar eru mjög ólíkar milli ein- stakra safna, svo verkin verða í raun aldrei þau sömu." Cazal talar um að listaverkið tengist lífi listamannsins og það sé mjög mikilvægt að á bakvið sköpunina er öll listasagan saman- komin; þekking á henni sé nauð- synleg til að geta brotið listina upp. „I þessu samhengi er nauðsyn- legt að benda á að öll mín verk, sem og sýningarnar í heild, hafa marga lestrarmöguleika. Þeir möguleikar eru sjálfsagt fleiri fyr- ir fólk sem talar sama mál og ég og kemur úr sama umhverfi, en allir áhorfendur hafa þó marga og ólíka möguleika á að lesa úr verkunum. Sumir hafa sagt að verkin' samanstandi alltaf af mynd og texta, og þegar ekki er mynd þá er^texti alltaf mynd í sjálfu sér. Þannig er alltaf samspil texta og myndar." — Áttu við að ytra form text- ans sé mynd í sjálfu sér? „Hvert form og hver einstök samstilling í yerkunum ákvarðar merkinguna. Árið 1985 ákvað ég að gera nafn mitt að vörumerki og fékk auglýsingafyrirtæki til að hanna merkið. Með þessu er ég vitaskuld að brjóta upp, setja spurningarmerki og velta fyrir mér hugmyndum um áritunina á listaverkum, sem er mjög gömul hefð. Af leikaraskap er ég auðvitað að nota mörg sjónræn tákn, sem gefa fleiri en einn möguleika á undirskrift listamannsins. Þannig var það annar einstaklingur sem bjó til vörumerkið sem ég set á verkin mín. Ég nota líka kampaví- nið og kampavínsglösin sem eins- konar áritun, þau eru hjálpartæki mitt sem listamanns. Ég er þannig alltaf að hugsa um táknin í um- hverfi okkar, og hef búið mér til eitt sem á uppruna sinn að rekja til pappírsins um tappann í kampa- vínsflösku. Við stækkun les maður það tákn á allt annan hátt. Á sama tíma snertir þetta tákn spurningar um smekk manna, og sýnir ákveðna afstöðu sem er dæmigerð fyrir heim listarinnar. Samhliða því að gera vörumerki úr nafninu, bjó ég til slagorðið eða undirtitiliim: Listamaðurinn í um- hverfí sínu. Það gerir það að verk- um að rétt eins og með auglýsing- ar, skapast viss lesháttur á verkin, sem tengist slagorðinu. Og í dag getur listamaðurinn í rauninni ekki verið til, nema til sé ákveðið umhverfi fyrir hann; ákveðinn vilji fyrir listina." — Er þetta á einhvern hátt uppreisn, eða leið til að nálgast leshátt áhorfenda í dag? „Þetta er miklu pervertískara en það!" Cazal brosir og bætir við: „Listaverk hafa fleiri en eitt merk- ingarsvið og það er alltaf undir hverjum einstökum áhorfanda komið hvaða skilning hann leggur í það sem hann sér, og hvaða þekk- ingu hann hefur á list og menn- ingu. Auðvitað geta allir lesið þetta sjónrænt, og þessi verk hafa öll þann karakter að þau gætu öll hafa verið til áður: sem eitthvað á götunni, sem auglýsingaskilti - útlit verkanna á ekki að koma neinum á óvart - en þau hafa samt fleiri merkingarsvið. Ég vinn aldrei með tilbúna hluti, „ready mades", ef ég nota eitthvað sem má kaupa á markaði, þá er það einungis sem hjálpartæki við uppsetningar. Ég bý allt til sjálf- ur, en verkin líta bara út eins og hlutir sem fólk kynni að rekast á í verslun. Þegar ég vinn til dæmis með myndmál auglýsinga, þá nálgast ég mynd- málið eins og ég mög- ulega get, en varast þó alltaf að verða sjálfur hluti af því. Þessi verk fæðast hvert af öðru, ýta hvert öðru áfram, en þau eru aldrei háð hvert öðru. Þeim má alltaf raða upp á nýj- an hátt, svo ég gef einhverja grunnmerk- ingu með því í leið- inni." Ljóst er að Cazal notar sér myndmál fjölmiðla, búðar- glugga, tískusýninga og auglýsinga hvers- konar, hann tekur það ekki hrátt upp, heldur snýr út úr því. Þá er hann mjög upptekinn af glæsileika og lúxusnum í samfélaginu. En má tala um boðskap í verkunum eða lætur hann áhorfandanum al- veg eftir að lesa slíkt út? „Hvert verk hefur ákveðna grunnmerkingu. Hver sýning er túlkun á verkum og þeirri vinnu sem bak við þau liggur. Munurinn á mér og öðrum listamönnum sem vinna með „installasjónir" er kannski þessi mikli möguleiki á að binda ólík verk saman í eina heild. Ég leik mér með umhverfíð, fyrir mér eru allar aðstæður og allir staðir góðir til að koma verk- um fyrir í. Eg næ alltaf yfirhönd- inni yfir umhverfínu. Ég get nefnt að innan tíðar mun ég opna sýn- ingu í prentmyndastofu í París. Umhverfið þar, og öll þessi tæki sem eru notuð í auglýsingariðnað- inum, verða bara eins og hvert annað umhverfi í sýningarsal. Þá má ekki gleyma því að titlar verkanna hafa afgerandi hlutverki að gegna. Og ekki síður nöfn sýn- inganna." Cazal talar um að listamaðurinn megi aldrei vanrækja eitt eða neitt í vinnu sinni: „Ekki vinnuna við að búa listaverkið til, og hann má ekki vanrækja sjálfa listmiðlunina; umhverfið, og hvernig verkum hans er komið á framfæri. Því reyni ég að vanda jafn mikið til boðskortanna á sýningarnar sem listaverkanna sjálfra. I þeim skiln- ingi að umhverfið skipti svo miklu máli, hef ég stundað það að taka eldri verk eftir mig og umskapa þau í Ijósi breyttra tíma, nýrra upplifana. Verkið verður aldrei endurtekning, heldur alltaf ný túlkun. Ég endurnýja mig í minni eigin vinnu." — Ber það ekki vitni um full- komnunaráráttu? „Ætli ég geri mig ekki nútíma- legan með þessu", segir hann og brosir. „Ég hef mjög gaman af að leika með það sem ég hef einu sinni skapað." Hann bendir á vegg sem skiptir salnum á Kjarvalsstöð- um í tvennt; verið er að veggfóðra hann með sérstökum pappír sem er hluti af sýningunni: „Eg nota mikið veggfóður sem einskonar skraut, það truflar lestur verkanna og ég hef gaman af því. Áður voru veggirnir hvítir, hálf „mínim- al", en eftir að pappírinn er kom- inn *á eru þeir orðnir barrokk! Rýmið .hefur þrátt fyrirþað ekk- ert breyst í sjálfu sér. Ég óttast ekkert að takast á við fræg tákn, eins og keðjuna. Vitaskuld er hún frægt og til- komumikið tákn; nægir að minn- ast á elskendur sem eru hlekkjað- ir saman, og aðra sem eru hlekkj- aðir við lífið. Með því að setja keðjuna upp í myndum með þess- ari fjarlægð, og á þennan fagur- fræðilega hátt, ¦ birtist táknið í nýju ljósi sem fallegur hlutur." -efi Birgír Andrésson opnar sýningu í dag dKjarvalsstÖðum sem hann nefnir Náiægð. Morgunblaðið/Einar Falur FURDUFUGLAR OG FRIMERKI Birgir Andrésson sýnir á Kjarvalsstöðum BIRGIR Andrésson myndlistarmaður hefur undanfarin þrjú ár leitað fanga í gömlum Ijósmyndum og og teikningum, og grafið upp myndir af „annars vegar" fólki. Þetta voru förumenn, listamenn, sjómenn, dryklq'- umenn, hugsuðir, rithöfundar, skáld og fræðimenn margs konar sem áttu það tvennt sammerkt að hafa verið uppi á síðari hluti 19. aldar og fyrri hluta þeirrar 20. og að hafa verið utangarðs í samfélagi þess tima. Myndirnar hefur Birgir stækkað upp og endurunnið án þess þó að breyta útliti þeirra og sýnir á Kjarvals- stöðum á sýningu sem hann opnaði þar í dag. Þetta er eins konar portrettsería og er kannski dálítið merkilegt því hér eru komnar á einn stað myndir af flestu því fólki sem skar sig úr og sögur voru sagðar af fyrir um 80-120 árum," segir Birgir Andr- ésson um sýningu sína. Mannamyndirnar eru 60 talsins og kallar Birgir þennan hluta sýningarinnar Annars vegar fólk og vísar þá til þess að þetta var vissulega fólk sem ekki fór sömu vegi í lífínu og samferðamennirnir, bæði í eiginlegri og óeiginlegri merkingu. Hinn hluti sýningarinnar eru myndir af íslenskum frí- merkjum sem Birgir hefur málað á stórar fólíur og birtir hyerja mynd í þrennu lagi, þremur mismunandi litum. Frí- merkin, segir Birgir, eru frá Alþingishátíðarárinu 1930 og hann segir áhuga sinn á frímerkjunum hafa vaknað útfrá vangaveltum um hvers konar ímynd íslendingar vildu hafa af sjálfum sér á þessum tíma...... og hvaða ímynd við vild- um að aðrir hefðu af okkur. Þessar myndir eru kópíur af kópíum af einhverju sem í rauninni hefur aldrei verið til nema sem ímynd í huga þjóðarinnar. Ég er ekkert frábrugðinn öðrum í því að ég er alltaf að leita að sérstöðu. Ég kalla þessa sýningu NJlægð og vísa þá til þess að ég er að reyna að komast nálægt þeirri sér- stöðu sem þetta ákveðna fólk hafði á sínum tíma og einn- ig þeirri sérstöðu sem það vildi skapa okkur gagnvart umheiminum. Ég hef gruflað töluvert lengi í ýmsum þáttum íslenskrar þjóðmenningar sem hægt er nýta sér á „mód- ern" hátt; leita að einhverjum sérkenhum á okkur sem þjóð sem hægt er setja fram á myndrænan hátt. Það er alls ekki hugsunin á bakvið þessar mannamyndir að draga fram einhverja furðufugla fyrri tíma. Þarna er fólk sem á sínum tíma — og líklega enn í dag — væri af- skrifað sem aumingjar og rugludallar, en margir þessara einstaklinga voru miklir hæfíleikamenn sem fundu sig ekki í samfélaginu. Engu að síður er einhver sérstakur innileiki í mörgum sögum sem sagðar eru af þessu fólki og ég hef vissulega sterka samkennd með því. Sú tilfinning er þó ekki kveikjan að þessu verkefni, öllu heldur má segja að samkenndin hafi kviknað eftir að ég fór að safna saman þessum myndum og kynna mér sögu þessa fólks." Birgir er ekki tilbúinn að samþykkja þá tilgátu að í „furðufuglum" fyrri tíma sé að finna fyrirrennara lista- manna dagsins í dag. Samfélagið hafi hreinlega ekki gert ráð fyrir þeim og sé orðið umburðarlyndara. „Eg held að þetta fólk sem þarna um ræðir hefði einnig verið afskrif að í dag og lokað inni. Sá er mesti munurinn að í dag eru svona einstaklingar teknir úr umferð. En auðvitað spyr maður sjálf an sig stundum eftir að hafa eytt í þetta ómæld- um tíma og fj'ármunum: hvernig í andsk ... datt mér þetta í hug?" - hs Tónleikar í Hafnarborg TRÍÓ REYKJAVÍKUR ÁSAI LEON SPIERER OG JULIU3 ONNUR tónleikaröð Tríós Reykjavíkur í Hafnarborg í Hafnarfirði hefst með tónlcikum næstkomandi föstudagskvðld, 6. september, klukkan 20.00. Ásamt meðlimum tríósins, Guðnýju Guðmundsdóttur fiðluleikara, Gunnari Kvaran sellóleikara og Halldóri Haraldssyni píanóleikara, koma tvéir kunnir hljóðfæraleikarar fram: fiðluleikár- inn Leon Spierer, fyrsti konsertmeistari Fílharmóníuhljómsveitar Berlínar, og flautuleikarinn Julius Baker, en hann var fyrsti flautu- leikari við Fílharmóníulujómsveit New York-borgar og fleiri virtar hljómsveitir. Á efnisskránni eru verk eftir Martinu, Mozart og Brahms. Isamtali við Guðnýju og Gunnar kom fram að efnisskrá tónleik- anna er fjölbreytt: „Tónlist frá þessari öld, Vínarklassík og rómantík. Við byrjum á sónötu fyr- ir tvær fiðlur og píanó, eftir tékk- neska tónskáldið Martinu. Hann samdi geysilega mikið af kammer- tónlist og smærri verkum, en hefur lítið verið leikinn hér, þrátt fyrir að mörg verka hans hafi orðið mjög vinsæl. Þar leikur Spierer með okk- ur, en í næsta verki, hinum fræga Flautukvartett Mozarts, leika þeir báðir, Spierer og Baker. Að lokum leikum við svo mjög stórt kammer- verk, Píanókvartett í A-dúr eftir Brahms, en við vitum ekki til þess að hann hafi verið leikinn áður hér á landi. Það er geysilega fallegt og magnað verk." , I fyrsta og síðasta verkinu leikur Guðný á lágfiðlu, en það er ekki hennar venjulega hljóðfæri. „Það kemur vitaskuld til af því að það er ekki pláss fyrir tvær fiðlur. En ég hef gert töluvert af því að leika á lágfiðlu á tónlistarhátíðum erlend- is, og síðan hef ég haft þetta með í kammertónlist. Það er spennandi og munurinn er helst sá að lágfiðl- an er stærri!" Tríó Reykjavíkur var stofnað formlega árið 1988, og hefur síðan leikið á fjölda tónleika hér heima og erlendis. I fyrra var tríóið með Julius Baker tónleikaröð, ferna tónleika, í Hafn- arborg og þetta verða fyrstu tón- leikarnir á öðru starfsárinu þar. „Við fáum gesti til liðs við okkur á fyrstu og síðustu tónleikunum í vetur," segja Gunnar og Guðný. „Þetta er alltaf viss áhætta, við höfum ekki neinn tryggan fjárhag, en í fyrra gekk þetta mjög vel og

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.