Morgunblaðið - 08.04.1995, Blaðsíða 1

Morgunblaðið - 08.04.1995, Blaðsíða 1
WtottmMtfaib MENNING USTIR PRENTSMIÐJA MORGUNBLAÐSINS LAUGARDAGUR 8. APRIL 1995 BLAÐ ERU Passíusálmarnir ekki lesnir einu sinni á ári í útvarpið, á föstunni — er eitthvað meira um það að segja? spyr ég Smára. „Já," svarar hann viss í sinni sök. „Þar liggur hundurinn grafinn. Sálmarnir eru einmitt lesnir nú á dögum, en frá tíð skáldsins voru þeir ávallt sungnir í þjóðlegum söngstíl." Tónlistarmenntun Smára Ólafs- sonar er víðtæk. Hann stundaði nám við „Hochschule ftir Musik und Dar- stellende Kunst" í Vínarborg í níu ár. Fyrstu fjögur árin lagði hann stund á tónfræði og hljómsveitar- stjórn en kynntist Passíusálmum Hallgríms og færði sig þá yfir í kirkjutónlistardeild og tónlistarrann- sóknir í sama skóla. Hann vinnur nú að gerð doktorsritgerðar um þjóð- lög við Passíusálmana. „Kjarni þess efnis sem ég er að rannsaka er uppr- uni og þróun þeirra laga sem Hall- grímur gefur upp sem lagboð eða braglínu sem greinir lag við ljóð Passíusálmanna." Af efni í rannsókn sína segist Smári hafa nær endalaust. „í raun er alveg makalaust hvað mikið er til af upptökum frá miðbiki aldarinn- ar af þessum söng, bæði hjá Ríkisút- varpinu og Handritastofnun Árna Magnússonar." Smári segist einnig skoða öll handrit og bækur sem til eru frá 16. öld fram á okkar daga og skrá niður hvert lag fyrir sig. „Eg ber saman þá þróun, sem hefur átt sér stað í niðurritunum, við uppruna laganna. Þau hafa vitanlega breyst í meðförum þjóðarinnar í gegnum aldirnar og fengið svip af þeim tón- listarhætti sem hér var ríkjandi. Þó gamla sálmasöngshefðin, og þar með talin söngur Passíusálmanna fari út úr kirkjunni á seinni hluta 19. aldar þá lifði söngur Passíusálmanna á heimilum. Stór hluti guðsþjónustu- Morgunblaðið/Á. Sæberg SMÁRI Ólafson organisti í Digraneskirkju ætlar að syngja Passíu- sálmana eins og þjóðin söng þá á síðustu öldum. Þjóðlegur fróð- leikur í tónum haldsins fór fram á bæjum. Þar voru húslestrar. Á fóstunni voru Passíu- sálmarnir sungnir, lesið úr píslarsög- unni og síðar hófst kvöldvaka. En þetta breyttist gjörsamlega með til- komu útvarpsins." Hallgrímur Pétursson fæddist árið 1614. Hann var eitt helsta skáld ís- lendinga, en er þekktastur fyrir Pass- íusálmana sem hafa verið ein helstu trúarljóð okkar frá 17. ðld. Passíu- sálmar Hallgríms eru 50 talsins og fjalla um pínu Krists á krossinum. Smári segist vera mjög heillaður af sálmunum og hefur eigin skýringar á því hvers vegna þeir hafi haldið vinsældum. „Ég tel það vera annars vegar vegna þess hve hörð predikun hans um umvöndun og eftirbreytni er, og hins vegar kemur fram í sál- munum djúp iðrun og yfirbót í 1. persónu, sem er samt alltaf almenn þannig að maður getur alltaf gert hana að sínum eigin. Manneskjan sem birtist í textunum er sjálf breysk eins og allar mannverur, og á í erfið- Smári Ólafson er fjöl- menntaður tónlistar- maður sem hefur gert Passíusálma Hallgríms Péturssonar að hugðar- efni sínu til fjölda ára. Þórný Jóhannesdóttir fræddist um þetta helsta áhugamál tón- listarvísindamannsins. leikum með að trúa. Þetta orkar sterkt á mig." Smári segir að í dag sé Hallgrím- ur sakaður um að hafa ekki haft gott brageyra. „En það er ekkert skrýtið þar sem nú eru sálmar hans sungnir með fjögurra radda útsetn- ingum fyrir orgel sem undirspil. En það er allt annað tónlistarkerfi en það sem Hallgrímur samdi sína sálma við. Það er önnur hrynjandi sönglags- ins sep breyttist með tilkomu orgels- ins. íslenska sönghefðin byggir á söng sem var í hámarki í Evrópu um 1200 en hafði nær algerlega þurrk- ast út á 17. öld. Þannig get ég sagt að það sönglag sem sungið var hér fram í byrjun 20. aldar megi sækja aftur til 12. aldar." Smári ræðir um þróun tónlistar á meginlandi Evrópu og á íslandi fyrr á öldum og segir að rétt eftir 1600 hafi sú tónlist og kveðskapurj Evr- ópu sem íslenska tvísönglagið á ræt- ur sínar að rekja til breyst: „Tónlist- in er negld niður í fastar atkvæða- bundnar áherslur sem koma alltaf á sömu stöðum. Stærsti hluti tónlistar sem við þekkjum í dag er byggður SJÁ BLS. 2. LR gagnrýnt fyrir ódugnað við tekjuöflun FORMAÐUR Leikfélags Reykjavík- ur segir það hafa legið undir gagn- rýni borgarinnar fyrir ódugnað við að afla tekna með útleigu Borgar- leikhúss. Félagið hafi sárlega vant- að 50-70 milljónir í styrk áriega. Samstarfsnefnd á vegum borgar- stjóra sem yfirfarið hefur rekstur Borgarleikhússins skilar tillögum sínum innan skamms. Samkvæmt heimildum Morgunblaðsins er þar m.a. rætt um að auka útleigu húss- ins og opna það betur fyrir frjálsum leikhópum en gert hefur verið-^til þessa. Hjörleifur Kvaran borgarlög- maður segir ljóst að leikhúsið hafi ekki verið markaðssett sem skyldi. Stofnskrárbreyting skoðuð í gildandi stofnskrá milli borgar- innar og LR um Borgarleikhúsið, segir að félagið hafi úrslitavald um hvort og hvaða leiklistarstarfsemi fer inn í húsið. Hjörleifur segir að borgin gæti ekki þrýst á um að opna húsið fyrir öðrum leikhópum nema með breytingum á stofn- skránni, og eitt af því sem verið sé að skoða er hvort til greina komi að breyta henni. Einnig hafí þróun styrkveitinga Reykjavíkurborgar til LR verið i athugun. ¦ Aukin útleiga/D8 Gróska í leik- húsi í New York Boston. Morgunblaðið ÞRÍR einþáttungar eftir David Mamet, Elaine May og Woody Allen á sviði Variety Arts-leik- hússins neðarlega á austanverðri Manhattan, hafa vakið athygli í New York og hlotið góða aðsókn. Þáttur Woody Allen, Central Park West, þykir sýnu bestur. Allen fæst við gamalkunnugt efni; ástir og örlög, taugaveiklun og óöryggi New York-búa af efri millistétt. Samtölin eru meitluð og ærslafullur húmor fleytir kerl- ingar á undiröídu alvörunnar. Þetta er ekki eina verkið sem vert er að sjá í New York um þessar mundir. Uppsetning Circle in the Square-leikhússins á Vanja frænda eftir Chekov með Tom Courtenay, James Fox og Amöndu Donohoe er eftirlæti gagnrýnenda. Forsýningar eru að hefjast á Les Parents Terribles eftir Jean Cocteau með Kathleen Turner (Body Heat, Serial Killer Mom) í aðalhlutverki. Mikil aðsókn var að leikritinu Englar yfir Ameríku eftir Tony Kushner, en uppsetning þess kostaði 2,2 millj- ónir Bandaríkjadollara og var enn tap á því þegar sýningum var hætt í desember, þótt það hefði gengið í eitt og hálft ár. ¦ Að bjóða/7

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.