Morgunblaðið - 23.03.1997, Síða 2

2 B SUNNUDAGUR 23. MARZ 1997
MORGUNBLAÐIÐ
BISMARCK siglir úr orustunni, eftir að hafa sðkkt Hood. Skipið hafði líka hlotið „skotsár" og sjór komist inn, enda sést hve sigið það er að framan.
Bismarck
Prínz Eugen
faorfoíffjú
SM\'
NORECSHAF
Færeyjar
tfood
Prínce of Wales
Vktorious
King Qeorge V \_____
Repulse f~?
Norbur-
| sjór
ÞYSKA-
LAND
St. Nazaire
Blscayafíói
FRANCE C
Ark Royal
Sheffíefd
F
ir rumn
stærstu
RÆGASTA og mannskæð-
asta sjóorusta seinni
heimsstyijaldarinnar var
háð á Grænlandssundi fyr-
hálfri öld. Þá var sökkt
og frægustu herskipum
beggja stríðsaðila, HMS Hood og
Bismarck Þjóðverja eftir æsilegan
eltingarleik suður Atlantshafið. Hafa
fram á þennan dag verið skrifaðar
ótal bækur um atburðinn og bæði
skipin. Slíkt áfall var þetta báðum
stríðsaðilum að einmitt þeim herskip-
um þeirra sem áttu að hafa alla yfir-
burði og voru stolt þjóðanna væri
sökkt, Bismark í sinni fyrstu orustu
og Hood á fáum mínútum.
Hood, orustuskip hans hátignar
Bretakonungs, hafði verið byggt í lok
fyrri heimstyijaldarinnar. Herskipið
mikla hafði í 20 ár verið stolt Breta
og borið hróður þeirra á
heimsreisum. Þetta var 42
þúsund tonna glæsiskip, sem
þúsundir manna höfðu eytt
milljónum klukkustunda í að
smíða og tugir þúsunda
manna höfðu siglt á. „Það
var hápunkturinn á ferli
hvers manns að hafa verið í
áhöfn Hoods, þó maður væri
færður yfir á önnur skip flot-
ans“, sagði Dick Tumer, sem
siglt hafði á Hood 1936-
1939 og var því ekki um
borð í hinni örlagaríku ferð.
Nú var hann á leið í Græn-
landssund á danska varð-
skipinu Triton til að leggja
blómsveiga á „gröf“ þess
vestur undir ísjaðrinum.
„í öll þessi ár hafði Hood
sýnt milljónum manna um
heim allan gildi Konunglega
breska flotans. Svo lengi
hafði það verið ekki bara
stærsta skip flotans heldur
alls heimsins. Yfírburðir þess
með tigulegum línum og
reisulegu yfirbragði höfðu
gert það í hugum margra
að tákni herskipsins volduga,
„The Mighty Hood“, eins og
það var kallað . Þessvegna
var áfallið svo mikið. Og
þessvegna var svo mikilvægt
að ná_ Bismarck og sökkva
því. Ég veit ekki hvemig
þjóðin hefði lifað áfallið af
án þess,“ sagði hann.
Hood-samtökin
Munum
MIHNAST
þeirra
Sjónvarpsleiðangur
ITN sjónvarpsstöðin breska er að
vinna heimildamynd um HMS Hood.
Framleiðandinn Bob White frá ITN
og og Colin Barrat stjómandi mynd-
arinnar gengu ásamt tökumannin-
um Steve Montgomery í að gera það
að veruleika að minnast Hood og
mannanna sem þar fómst á staðn-
um. Það var ekki einfalt mál. Þeir
leituðu fyrst án árangurs til breska
flotans um skip til fararinnar. Þeim
var vísað á Dani, sem væm með
vel búin eftirlitsskip á þessum slóð-
um. Þar var þeim ljúflega tekið og
skipstjórinn Svend Erik Madsen á
varðskipinu Triton tók að sér að
fara frá Reykjavík á réttan stað
vestur undir ísröndina með leiðang-
urinn, Hoodfélagana ijóra, sjón-

Hood féll heldur
í gleymskunnar dá.
HMS
ekki
1974 var stofnað í Bretlandi
„The Hood-Association“. í
félaginu eru þeir sem um lengri eða
skemmri tíma höfðu verið skipveijar
á Hood og nokkrir aðstandendur
þeirra sem fómst á skipinu. Félagar
vom flestir um 280, en er af eðlileg-
um ástæðum farið að fækka. Klúb-
burinn kemur árlega saman í
Portsmouth. Þá syngur séra Ronald
Paterson messu í fallegri lítilli kirkju
til að minnast þeirra sem fórast og
menn tala um þetta stórkostlega
skip.
Ted Briggs, einn af þeim þremur
sem af komust þegar skipið sökk,
er formaður félagsins. Annar lést
fyrir 20 mánuðum. Briggs ætlaði
að koma með í pílagrímsferðina á
Triton norður í hafið þar sem skipið
sökk, en var veikur. En auk Dicks
Turners og séra Ronalds Paterson-
ar, sem var sjómaður á Hood
1933-36, vom í ferðinni varafor-
maðurinn Johanna Warran, dóttir
yfírlæknisins á skipinu, og Don
Fimden, sem var á því 1938-41.
ÞJÓÐVERJAR höfðu séð HMS Hood liggja ásamt öðrum stærstu herskipum Breta í Scapa Flow og héldu að
Bismarck gæti komist óséður og óáreittur suður Grænlandssund og út
og var snúið í veg fyrir það.
Atlantshaf. En Hood var farið úr höfn
GRÆNLAI
NORÐUR-
ATLANTSHAF
Bismarck sokkt
PÓL-
D
varpsmennina þijá, blaðamann
Morgunblaðsins, tvo sjóliðsforingja
frá Royal Navy og Nato, Philip
Holihead og Jonatan Worthington,
auk lúðurþeytara frá Royal Navy
til að setja syip á minningarathöfn-
ina um Hood. Allt frá því við komum
öll um borð í Reykjavík miðvikudag-
inn 12. mars lögðu Madsen skip-
stjóri og öll hans áhöfn sig fram
um að veita af einstakri ljúfmennsku
alla aðstoð þessa þijá sólarhringa á
sjó. Allir virtust hafa áhuga á mál-
inu. Strax mætti einn úr áhöfninni,
„allt muligt maðurinn" Lars Ras-
musen, með líkan af Hood sem hann
hafði gert og færði fulltrúum Hood-
félagsins.
Það var skaplegt veður er Triton
stefndi vestur frá landinu til ákvörð-
unarstaðar á 63 gráðum og 20 mín-
útum norður og 31 gráðu og 30
mínútum vestur. Triton er eins og
Vædderen sérsmíðað til siglinga á
norðiægum hafsvæðum, við Færeyj-
ar og Grænland, og styrkt til íssigl-
inga, bæði í lagnaðarís og samfelld-
um ís. Það hefur þyrludekk og Linx-
þyrlu. Skipstjórinn nýtti ferðina og
tímann til þyrluæfinga fyrir mann-
skapinn, þar sem kvenlæknirinn um
borð, Inger Sörensen, var m.a. hífð-
ur upp og niður af hallandi þilfar-
inu. Og til skipulagningar á helgiat-
höfninni daginn eftir á þilfarinu.
Leitað að flakinu
En það hékk fleira á spýtunni.
Síðan tókst að finna flakið af Bis-
marck á hafsbotni út frá ströndum
Frakklands hafa sjónvarpsmennirn-
ir gælt við þá hugmynd að þó stað-
arákvörðun sé ekki nákvæm verði
að fínna HMS Hood, sem sprakk
með svo miklum hvelli að hann seig
í hafið í tveimur hlutum og á að
vera á tveggja og hálfs km
dýpi. Um nóttina þegar við
komum á staðinn gerðu
Madsen skipstjóri og menn
hans tilraunir til að finna
það með Sonartækjum. Þó
ekki væri líklegt að það
tækist í þessari fyrstu at-
rennu söfnuðust allir
spenntir í kring uppi í
brúnni. Geislinn frá sonarn-
um á að geta náð 4 km, sem
segir þó ekki mikið þegar
leita þarf á stóra svæði og
beita honum á ská. Enda
fannst ekkert í þetta sinn.
BlómSveigum
varpað í hafið
Fimmtudagsmorguninn
13. mars söfnuðust allir
saman á þyrludekkinu þar
sem fánar blöktu í hálfa
stöng. Það var 20 hnúta
vindur af N-NV og tveggja
gráða frost. Séra Ronald
Paterson hélt helgistund.
Áhöfnin hafði kvöldið áður
fúslega lært og æft enska
sálma, sem allir sungu full-
um hálsi upp í vindinn og
sjávargnýinn. Forsöngvar-
inn Philip Holihead kom í
stað hljóðfæris og menn
fóm með faðirvorið. Prest-
urinn lauk máli sínu með
orðunum: Við munum minn-
ast þeirra. Og allir tóku
undir: Við munum minnast
þeirra.
Framan við áhöfnina á
Triton í röð á þilfarinu stóðu
í norðankulinu þessir fjórir
öldungar, eftirlifendur Hood
og áhafnarinnar, með blóm-
sveiga sína. Þeir gengu út að borð-
stokknum hver af öðrum. Johanna
Warran varpaði blómsveig í hafið
frá Hood-félaginu í minningu um
liðsforingjana og sjómennina sem
fómst með HMS Hood. Einnig blóm-
um frá fjölskyldu sinni til minningar
um föðurinn John Warran og sam-
skipsmenn hans, frá ekkjunni
Frenu, syninum James og dótturinni
Jóhönnu. Einn af dönsku skipveij-
unum gekk fram á eftir og varpaði
í hafið blómsveig frá Bismarck-
félaginu, eftirlifendum af skipinu
sem sökkti Hood, „til minningar um
félaga á sjó“. Þá var varpað í hafið
blómsveig frá skólaskipinu Ganges
til minningar um drengina sem voru
í þjálfun á Hood og létu lífið, öðmm
frá Konunglega danska sjóhernum
og skipinu Triton til minningar um
Hood, einnig frá breska sendiráðinu
í Reykjavík. Turner lét falla í sjóinn
kross til minningar um Drury,
merkjamanninn á Hood, frá frænda