Morgunblaðið - 30.06.2000, Qupperneq 4

4 D FÖSTUDAGUR 30. JÚNÍ 2000
MORGUNBLAÐIÐ
BÍÓBLAÐIÐ
Aðalsteinsson
Parlez
vous
Holly-
woodaise?
HÚN skekst víðarjörðin en á
suðurlandinu. Skjálftamaslarí
Hollywood kipptust við þegar
fréttir bárust af væntanlegum
kaupum franska fjölmiölafyrir-
tækisins Vivendi á Universai.
Sumir segja að skjálftinn hafi
verið svo stóraö Hollywood hafi
tekið við af Látrabjargi sem
vestasti hluti Evrópu. Þykir
þeim sem völdin séu að færast
óþarftega mikið úrhöndum
„innfæddra".
Hollywood hefur áöur
lent í klónum á út-
lendingum. Fyrstfyrir
tíu árum þegar jap-
anska risafyrirtækið Matasush-
ita keypti Universal. Næst
keypti franski bankinn Credit
Lyonnais stóran hlut í MGM og
árið 1994 keypti Sony Colum-
bia. Þessartilraunirutan-
aðkomandi aðila til að kaupa
sig inní draumaverksmiðjuna
hafa oftar en ekki endað meö
táraflóöi. Eigendur Matasush-
ita höfðu engan skilning á kvik-
myndaframleióslu og drógu sig
í hlé. Þegar Giancarlo Parretti
varoröinn framkvæmdastjóri
MGM (fyrir hönd Lyonnais) til-
kynnti hann að hans aöalstarf
yrði að „negla stelpurnar". Og
þó Sony eigi ennþá Columbia,
þá byrjaöi ævintýrið ekki vel.
Fyrsta framleiðsluáætlunin,
sem var lögð fyrir Sony, gerði
ráð fyrir framleiðslu á 20 mynd-
um næsta árið og aö líklega
myndi græðast fé á 10 þeirra
en tap veröa á 10. Nýju eigend-
urnir báðu framleiöslustjórana
vinsamlegast um að framleiða
ekki þær 10 myndir sem tap
yrði á!
Þessar sögur eru teknar sem
dæmi um getuleysi útlendinga í
Hollywood (allra nema Parrettis
væntanlega). Staöreyndin ersú
að það þarf ekki útlendingatil
þess að klúðra málum hér. Nú-
verandi eigendur Universal,
Seagram (þekktastir fyrir
brennivínið sitt), voru að renna
á rassinn þegar The Mummy
sló loks í gegn og bjargaöi
þeim. 90% af framkvæmda-
stjórum eru í bransanum til að
„negla stelpurnar" (restin er
sennilega á eftir strákunum),
en eru bara ekki nóguhrein-
skilnirtil að viöurkenna það. Þá
má ekki gleyma því að margar
af skærustu stjörnum og hæfi-
leikaríkustu listamönnum Holly-
wood hafa komið frá Evrópu.
Síðast en ekki síst, þá kemur
stór hluti af þeim peningum,
sem Hollywood-myndireru
geröarfyrir, frá Spáni, Frakk-
landi og Þýskalandi.
í miðjum skjálftahrinunum
fengu kvikmyndagerðarmenn í
Hollywood staöfestingu á því
aö framleiösla þeirra hefur
hvergi nærri glatað jötungripi
sínu á áhorfendum. Sömu
helgina og Gone in 60
Seconds, þar sem Nicoias
Cage stelur bílum í bunkavís,
varfrumsýnd í Los Angelesjuk-
ust bílaþjófnaðir í borginni um
55%!
Gone... ereins amerísk og
kvikmynd getur orðiö og sannar
með óyggjandi hætti að Banda-
ríkjamenn þurfa enga utan-
aökomandi hjálp við að láta
stela bílunum sínum.
Mynd Woody Allens, Lævís og lipur, er næsta mynd BÍÓBLAÐSDAGA
Sean Penn er með virtustu leikurum samtímans og fer á kostum í hlutverki
djassarans Emmets Ray. Þykir vel að Óskarstilnefningunni kominn.
Samantha Morton leikur daufdumba vinkonu tónlistarmannsins Emmets
Ray [Sean Penrí) - og hlaut Óskarstilnefningu fyrir.

mm
Á meöan starfsbræöur hans missa unn-
vörpum flugið eöa heltast úr lestinni, held-
ur Woody Allen sínu striki og kemur meö
hverja gæöamyndina eftir aöra. Sæbjörn
Valdimarsson gaf síöasta áratug þessa
einstæöa kvikmyndageröarmanns og
háöfugls auga, en ein nýjasta mynd hans,
Lipur og lævís - Sweet and Lowdown, er
næsta mynd BÍÓBLAÐSDAGA.
WOODY Allen er ekki á þeim bux-
unum að hægja á ferðinni þó tán-
ingsárin séu að baki, hann orðinn
hálfsjötugur. Það er ekki hár aldur
ef menn eru emir og virkir og Allen
hefur sjaldan verið jafn eldfjörugur
og einmitt nú. Lævís og lipur -
Sweet and Lowdown, sem var
frumsýnd í fyrrahaust vestan hafs
en verið er að taka í hús víða um lönd
þessar vikurnar, er 33. mynd hans
sem leikstjóri, sú fertugasta sem
hann skrifar og þá hefur hann leikið,
bæði stór hlutverk og smá, í einum
48 myndum. Þetta er mikið afrek,
ekki síst þegar haft er í huga að Al-
len var ekki kominn í gang fyrr en
um miðjan sjöunda áratuginn. Ekki
nóg með það. Síðasti áratugurinn
hefur verið sá frjósamasti og það
sem mest er um vert: Allen hefur
ekki stigið feilspor frá Shadows and
FogC 92).
Margir voru þeirrar skoðunar að
handritshöfundunnn/leikstjórinn
væri farinn að glata hæfíleikunum
þegar Alice kom fram á sjónarsviðið
1990. Síðasta gæðamyndakafla hafði
lokið 1986, með Hönnu og systrum
hennar, síðan komu fjórar myndir í
röð í slakari kantinum; September
(’87), Radio Days (’87), Another
Woman (’88), og að lokum skásti
kaflinn í New York Stories (’89),
annars mislukkaðri mynd þriggja
leikstjóra. Þá vildu margir afskrifa
þennan bráðfyndna og beitta háð-
fugl. Allen var á öðru máli og kom
með Crimes & Misdemeanors (’89).
Myndin er meðal hans bestu, vann til
fjölda verðlauna, einkum leikur Al-
ans Alda og Martins Landau. Sjálfur
var Allen tilnefndur til Óskarsverð-
launa fyrir leikstjórn og handrit.
Aftur tók okkar maður dýfu, ólög-
in þrjú í röð, líkt og við Islands-
strendur. Fyrrgreind Alice (’90) stóð
ekki undir væntingum eftir C & M,
þó hún teljist alls ekki í hópi slökustu
mynda Allens. Husbands and Wives
(’92) er á svipuðu róli, en Shadows
and Fog (’92) er mislukkuð tilrauna-
starfsemi.
Upp reis Allen úr meðalmennsk-
unni með Manhattan Murder Myst-
ery (’93) og ennfrekar Bullets Over
Broadway ári síðar. Þar rís Allen
enn og aftur í hæðir sem bráðsnjall
og meinfyndinn handritshöfundur.
Endurtók leikinn ári síðar með
Mighty Aphrodite. í báðum mynd-
unum nýtur hann aðstoðar fram-
úrskarandi gamanleikara sem ekki
hafði verið mulið undir til þessa.
Jennifer Tilly og Mira Sorvino þökk-
uðu fyrir tækifærið með stórleik sem
færði þeim frægð og frama og fjölda
verðlauna og tilnefninga. Sorvino
fékk m.a. Oskarsverðlaunin fyrir
bestan leik í aukahlutverki.
1996 kom Allen flestum aðdáenda
sinna hressilega á óvart er hann
sendi frá sér fyrstu söngvamyndina,
Everyone Says I Love You. Slapp
frá því. Áhorfendur fengu m.a. að
heyra leikstjórann þenja raddbönd-
in, upplifun sem var svosem ekkert
sérstaklega eftirsóknarverð og vafa-
mál hvort hann leggur slíkt fyrir sig
aftur. Þau leystu hinsvegar sönga-
triðin vonum framar, Edward Nort-
on, Julia Roberts, Alan Alda, Drew
Barrymore og Goldie Hawn.
Eftir þetta skemmtilega hliðar-
skref var komið að Deconstructing
Harry (’97), þar sem gamli, góði All-
en berar allar sínar skoðanir og
þankagang á sinn undarlega en heið-
virða hátt. Dregur ekkert undan og
einhverjir hneykslast. Aðalpersónan
er vinsæll rithöfundur í krísu. Búinn
að fá allt og alla upp á móti sér: fyrr-
verandi eiginkonur, viðhöld, fjöl-
skyldu og frændgarð. Þá blanda sér
persónur nýjustu bókarinnar í at-
burðarásina. Sumar óhóflega gagn-
rýnar og ekki til að auðvelda hið
flókna líf og sálarstríð Harrys. Sjálf-
ur var Ailen að raða saman brotum
úr eigin lífí á þessum tíma en nokkr-
ar myndir hans bera með sér sterk
sjálfsævisöguleg einkenni. Decon-
structing Harry er frekar vanmetin
og tvímælalaust með hans bestu
verkum.
Skammt er stóira högga á milli.
1998 kemur Celebrity fram á sjónar-
sviðið, þar sem leikstjórínn skoðar
eigið líf á sinn persónulega, kald-
hæðna hátt. Kenneth Brannagh leik-
ur blaðamann, eilíflega á höttum eft-
ir molunum sem falla af borðum
fallega og fræga fólksins. Sem er í
sókn, meðan hann hjakkar sjálfur í
sama farinu. Brannagh má teljast
viðunandi Allen en Leonardo Di
Caprio hirðir leiklistarverðlaunin,
enda að leika sjálfan sig (ofdekraða,
dómgreindarsljóa stórstjörnu).
Þá er röðin komin að Lipur og
lævís, sem fékk góða dóma í Banda-
ríkjunum, þar sem hún var frum-
sýnd á haustmánuðum, en er að
skjóta upp kollinum þessa dagana í
Evrópulöndum og víðar. Allen fjallar
um óvenjulegt lífshlaup djassgítar-
leikarans Emmet Ray (Sean Penn),
útistöður hans við konur, glæpa-
menn, músíkanta og eigin brautar-
gengi á líflegum og djössuðum fjórða
áratug 20. aldar. Emmet er ekki
raunveruleg persóna en miklar sög-
ur fara af stórleik gæðaleikarans
Sean Penns í hlutverkinu. Sem hann
túlkar af slíkri snilli og trúverðug-
leika að menn hafa á tilfinningunni
að Emmet hafí verið stór kafli í sögu
sveiflunnar á fyrri hluta aldarinnar.
Penn var tilnefndur til Óskarsverð-
launanna í vetur en varð að láta í
minni pokann fyri Kevin Spacey.
Samantha Morton var einnig til-
nefnd til Óskars fyrir frammistöðu
sína sem daufdumb lagskona djass-
leikarans í þessu forvitnilega verki.
En þetta er ár Engilfríðar Jónsdótt-
ur, einsog flestir muna.
Fjölmargar forvitnilegar persón-
ur koma við sögu einsog jafnan í All-
en-myndum. Eitt af aðalsmerkjum
hans er einstaklega vel heppnað leik-
araval og AJlen í þeirri yfirburðast-
öðu að allir slást um að fá þó ekki sé
annað en að bregða íýrir í myndum
hans. Kauplausir, eða svo gott sem.
Lipour oglævís engin undantekning.
Fyrir utan Penn og Morton er hún
mönnuð úrvalsleikurum. Anthony
La Paglia (sem er alltof sjaldséður),
Uma Thuman og furðufuglinn og
leikstjórinn John Waters (CryBaby,
Hairspray, Female Trouble, o.s.frv.)
eru í hópnum sem kemur við sögu.
Ekki má gleyma að tónlist djass-
goðsagnarinnar Django Reinhardts
er í stóru hlutverki. Henni og per-
sónunni fléttað ríkulega inní líf hins
uppdiktaða Emmets.
Django var stómenni í djass-
heiminum, margir halda því fram að
þessi rúmenski sígauni hafi verið
áhrifaríkasti djassgítarieikari sög-
unnar. Forvitnilegt verður að sjá
hvemig fléttan skilar sér, því líkt og
flestir vita, er djassinn önnur ástríða
Allens á eftir kvikmyndagerðinni.