Þjóðólfur - 05.04.1890, Qupperneq 1

Kemur út á föstudög-
um — Verö árg. (60 arka)
4 kr. Erlendis 5 kr. —
Borgist fyrir 15. júli.
ÞJÓÐÓLFUR.
Uppsögn skrifleg, bundin
viö áramót, ógild nema
komi til útgefanda fyrir 1.
október.
XLII. árg.
ReykjaTÍk, laugardaginn 5. apríl 1890.
Nr. 16.
Dansk-íslensku kaupmennirnir
eru ekki af baki dottnir enn með að
reyna að bola burtu allri samkeppni við
sig í versluninni á íslandi, eptir því sem
þeim er lífsmögulegt. Áður hafa þeir
reynt að spilla fyrir löggildingu versl-
unarstaða og hefur furðanlega tekist það
stundum. Nú dugir það ekki lengur.
Nú eru það lögin frá síðasta þingi um
að fá útmældar lódir á löggiltum kauptun-
um o. /?., sem þeir láta reiði sína bitna
á. — Auðmjúkir hafa nokkrir þeirra skrið-
ið fram fyrir fótskör ráðgjafans með allra-
þegnsamlegasta bæn um, að hann ráði
ekki konungi til að staðfesta lögin.
Það'mun ýmsum vera minnisstætt, að
kaupmaður hjer á landi, sem hefur um-
ráð yfir landi á löggiltum verslunarstað,
hefur getað bolað þaðan kaupmanni, sem
ætlaði að setjast þar að, með því að neita
að láta af hendi lóð handa honum til
verslunarafnota, og landsyfirrjetturinn
hefur undirskrifað það með því, að dæma
það rjett að vera, að eigi verði móti vilja
landeiganda tekin lóð til verslunarafnota,
þótt á löggiltum verslunarstað sje. Sömu-
leiðis hefur kaupmaður reynt að hamla
því, að keppinautar hans gætu lagt land-
festar á lóð hans handa skipum sínum,
og þannig reynt að bola þeim frá afnot-
um af höfninni.
Áðurnefnd lög miða nú til að koma í
veg fyrir hvorttveggja þetta með því
meðal annars að ákveða, að eigendur og
umráðendur óbyggðra lóða í löggiltum
kauptúnum eða stórra óbyggðra lóða í
kaupstöðum sjeu skyldir til að láta af
hendi til verslunarafnota svo mikla ó-
byggða 168, sem útmælendum (lögreglu-
stjóra og 2 tilkvöddum mönnum eða í
kaupstöðum byggingarnefndinni) þykir
þörf a til hinnar fyrirhuguðu verslunar,
enda sje loðin eigi nauðsynleg við rekstur
verslunar eða iðnaðar, sem þar er fyrir;
fyrir lóðina á eigandinn að fá hæfilegt
endurgjald, sem útmælendurnir ákveða,
ef málsaðilar koma sjer ekki saman.
Sömuleiðis mega þeir, sem eiga höfn þá,
sem löggilt kauptún er við, ekki bægja
ueinum frá að leggja skipum sínum þar
við akkeri eða frá aðgangi að höfninni,
til þess að ferma eða afferma skip, að
svo miklu leyti, sem það kemur ekki í
bága við þeirra eigin bryggjunot, og ekki
heldur getur landeigandi varnað að gjöra
hringa, landfestar eða önnur skipsfesta-
áhöld þar á höfninni. Þetta ásamt ýms-
um þar að lútandi ákvæðum er efni lag-
anna.
í áðurnefndri bænarskrá móti lögun-
um finna kaupmenn flest að þeim. Þeir
segja, að þau veiti þeim, sem stofna
vilja verslun, „meiri rjett yfir lóðinni,
en eigandinn sjálfur hefur“. . [Auðvitað
verður eigandinn að láta lóðina af hendi,
en þar sem hann þarf eigi sjálfur á
henni að halda til verslunar eða iðnaðar
og fær fyrir hana fullt verð, þá eru ekki
þetta nein ósköp og ekki meir en kem-
ur fyrir í hverju siðuðu landi, þar sem
menn verða að láta af hendi land fyrir
fulla borgun, þegar almenningsheill heimt-
ar það, eins og t. d. til vega, járnbrauta
o. s. frv.]. Þeir segja, að lögin sjeuþví
til hindrunar, að fiskverkunarstaðir verði
endurbættir eða búnir til (!); þeir bera
megnasta vantraust til útmælendanna og
segja, að „þeir þurfi ekki einu sínni að
koma á staðinn“! [Hvernig skyldu þeir
þá eiga að mæla iit lóðina?]; „eigandinn
þurfi ekki að vera við útmælinguna“, [þó
að gengið sje út frá þvi í lögunum], „að
eigi þurfi að taka tillit til, hvað eigand-
andinn vill fá fyrir lóðina“, eða „hvað
hann hefur kostað upp á hana“ [sem
reyndar eru hreinustu ósannindi, því að
án þess að hafa eitthvert tillit til þessa,
er eigi hægt að ákveða „hæfilegt endur-
gjald“ fyrir lóðina]. Þeir kvarta undan,
að eigi megi áfrýja útmælingargjörðinni
t. d. til amtmanns eða ráðgjafans [eins
og þeim hvorum fyrir sig, sem eru langt
frá staðnum, sje betur treystandi í þessu
efni en lögreglustjóra og 2 óvilhöllum
og kunnugum mönnum eða í kaupstað
byggingarnefndinni]. Loks lýsa þeir
Eyrarbakkahöfn og hve bagaleg lögin
sjeu fyrir eiganda hafnarinnar. [Fyr má
nú vera bagi en svo, að geta ekki bolað
keppinautum sínum frá afnotum af höfn-
inni!].
Þettp, er mergurinn í aðfinningunum;
þetta eru nú óargadýrin, sem lögin vekja
upp á vegi kaupmannanna, og sjá allir,
hve voðaleg þau eru.
En það eru ekki að eins dansk-íslensku
kaupmennirnir, sem hjer sjá ljón áveg-
inum. Svo lítur út, sem stjettarbræður
þeirra í Kaupmannahöfn hafi ekki síður
sjeð þennan óttalega voða, því að i kaup-
mannablaðinu Kjöbenhavns Börs-Tidende
er tekin upp dönsk þýðing af lögunum
og bænarskrá kaupmanna til ráðgjafans
móti þeim með formála, sem ekki síður
ber vott um speki og fróðleik höfundar-
ins, en gremju hans yfir meðferðinni á
dansk-islensku kaupmönnunum. Það er
eins og höfundurinn hafi aldrei heyrt nefnt
það, sem Danskurinn nefnir Expropria-
tion, sem fólgin er í því, að með lögum
má skylda menn til að láta af hendi
eign sína gegn fullu endurgjaldi, þegar
almenningsheill krefur, og er það heim-
ilað hjer á landi með BO. gr. stjórnar-
skrárinnar.
Þeir, sem skrifað hafa ráðgjafanum
móti lögunum, geta þess, að þeir hafi
í ágúst í sumar, meðan þingið var að
ræða lögin, snúið sjer til ráðgjafans í
sömu erindum, en til þingsins sendu þeir
ekki eitt einasta orð um frumvarpið. Það
er ekki í fyrsta sinni sem dansk-islensku
kaupmennirnir gera slíkt, að ganga fram
hjá löggjafarþingi Islendinga, en makka
„privat“ við ráðgjafann. Þeir hafa
stundum gert það áður og hafb sitt fram.
En ólíklegt er, að svo fari nú, því að
svo vill vel til, að stjórnin sjálf lagði
þetta frumvarp fyrir þingið, og allt, sem
talið er upp hjer að framan af aðfinn-
ingum kaupmannanna, stóð í stjórnar-
frumvarpinu. Það er því furðu djarft,
að vjer ekki komumst frekara að orði,
að fara fram á það við ráðgjafann, að
hann ráði ekki til að staðfesta sínar eigin
tillögur, sitt eigið frumv. Mikil óska-
börn og eptirlætisgoð ráðgjafans mega
kaupmennirnir vera, ef hann gefur því
nokkurn gaum; að óreyndu getum vjer
með engu móti gert ráð fyrir slíku.