Þjóðólfur - 26.06.1891, Qupperneq 1

Kemnr út & föst.udöK-
um — Verö árg. (Bo arka)
4 kr. Erl'endie 5 kr. —
Borgist fyrlt 15. júli.
ÞJÓÐÓLFUR
Uppsögn slirifleg, bnndin
við áramót, ógild nema
ltomi til útgefanda fyrir 1.
október.
XLIII. árg. Reykjavíb, íostudajíinn 26. júní 1891. Rr- 29.
Gagnfræöaskóli í Reykjavík.
Aptur og aptur lieyrast raddir um það,
hve nauðsyulegt það sje, að öflugur, al-
niennur menntaskóli væri hjer í Reykjavík. !
Það or heldur ekki furða, þegar þess er
gætt, hve margir unglingar vaxa hjer upp,
og fyrir þá, sem ekki ætla sjer að ganga
embættisveginn, verður ekki sagt að til sje
nein menntunarstofnun, cr veiti hæíilegan
undirbúning undir hin ýmsu störf lífsins.
Hjer er að vísu til barnaskóli og liann
í mjög góðu lagi, en þess ber að gæta, að
barnaskóli er að cins barnaskóli, þar lýk-
ur náminu við fermingaraldur, og getur
hann því eptir eðli sínu ekki veitt þrosk-
uðum unglingum nægilega almenna mennt-
un fyrir lífið. f Hafnarfirði er gagnfræða-
skóli og mun vera í besta lagi bæði að
kennslu til og öðru, það sem hann nær,
en bæði er það, að sjálfur gagnfræðaskól-
inn er að eins einn bekkur, en gagnfræða-
námið — eigi jiað að vera að verulegu
gagni — útheimtir að minnsta kosti tveggja
ára nám og er þó ekki nóg1, og svo er
annað það, að í Reykjavík er mest fjöl-
menni á landinu saman komið á einum
stað, og hjer eru því langflestir unglingar,
er vafalaust mundu sækja gagufræðaskóla
hjer i bænum, ef kostur væri á, en eiga
mun óhægra með að ganga á skóla í |
Hafnarfirði. Auk þess liggur það í lilutar- j
ins eðli, að hvergi á landinu getur gagn-
fræðakennsla verið eins fullkomin og á-
vaxtarsöm eins og einmitt í Reykjavík.
Hjer geta verið og eru fullkomnari kennslu-
áhöld, söín, svo sem bókasöfn, myndasöfn,
náttúrugripasöfn o. s. frv. Þess má enn
fremur geta, að lijer er fleira að sjá en
víðast auuars staðar á landinu, lífið er í
ýmsum greinum fjölbreyttara, og það verð-
um vjer að hafa hugfast, að það er líjið,
sem vjer lærum fyrir, ekki hvað síst þeg-
ar um gagnfræðanám er að tala.
Eu nú er spurt: Er nokkur vegur til
þess, að vjer getum fengið gagnfræðaskóla í
Reykjavík? og í öðru iagi: er nokkur
’) Á Möðruvallaskóla cr námstírninn tvö ár, en
l>eir, sem lítið sem ekkert hafa lært áður, eru ]>ar
jal'naðarlegast prjú ár, tvö ár í neðri bekknuin, og
er l>á kennsluuni liagað Jiaimig, að fyrra árið þar
er eins konar undirbúniugsár.
von til þess, að þingið vilji leggja fram
þann kostnað, sem til þess mun þurfa?
Fyrri spurningunni viljum vjer svara
játandi. Það er vegur til þess að koma
lijcr upp gagnfræðaskóla og hann engan
veginn fjarska torvc-ldur, en sjerstakra
fjárfrainlaga væntum vjer ekki þar til af
þinginu, af því að þess er engin þörf. j
Viljum vjer nú biðja lesarann af liafa þol-
intnæði, mcðan vjer leitumst við að skýra
mál vort.
í ýmsum löndum norðurálfu gengur sú
alda yfir, að nauðsyn beri til þess að losa
um takmörkin milli hinnar svonefndu lærðu
mcnntunar (menntunar embættismanna) og
hinnar almennu menntunar (gagnfræða-
menntunarinnar). Til þess að geta staðið
sem best í stöðu sinni, þarf embættismað-
urinn ekki siður en gagnfræðingurinn að
vera heima í ýmsum greinum, sem snerta
hið daglega viðskiptalíf, en ef til vill ekki
embætti hans beinlínis, með öðrum orðum:
hann þarf talsvert af aimennri menntun
ekki síður en gagnfræðingurinn og livað
er þá eðlilegra en að báðir sjeu samferða,
meðan hið almenna gagnfræðisuám stend-
ur yfir, en svo fyrst að því búnu skilji
leiðirnar ? Nú á dögum grípa hin almennu
fræði svo mjög inn í lífið, einkum hafa
náttúruvísindi rutt sjer svo mjög til rúms
á seinni árura, að óumflýjanlegt er orðið
að auka að mun kennslu í þeim, enn frem-
ur krefur þörf tímans öflugrar kunnáttu í
nýrri tungum og þekkingar á seinni tíuia
bókmenntum. Auk þess er það orðið við-
urkennt, að í skólunum þurfi líkaminn
ekki síður síns uppeldis með en sálin, og
þannig ryður hinn svoncfndi uppeldisiðn-
aður (slöjd) sjer meir og meir til rúms. 1
Til þess að geta koraið þessu við, eru ekki j
önnur ráð en að minnka kennsluna í ein-
hverju öðru, og niðurstaðan er víðast sú,
að ekki sje annar vegur til þess en afneina
kennslu í annari af hinum fornu dauðu
tungum, latínu eða grísku, og verður það
þá að vera grískan, þar eð hún að öllu
samtöldu stendur nútíðinni fjær. í Dan-
mörku, þar sem flcst gengur fremur hægt
og hóglátlega, er hreyfing þessi í fullum
gangi. Að vísu eru ýmsir því mótfallnir,
að þessi breyting á skólanámi komist á,
en alltaf verða þeir fleiri og fleiri, sem
fylla hinn flokkinn, enda dylst það eigi, að
tíminn kallar, þarfirnar krefja, að eitthvað
sje gjört í þessa átt, ef land og lýður á
ekki að verða aptur úr öllu. Meira að
segja aðalkennarinn í grísku við háskól-
ann, prófessor Gertz, er einnig á því,
að nauðsyn beri til að afnema grísku að
mestu eða öllu leyti í latínuskólunum,
kennslumálaráðgjafinn einnig, og má því
telja víst að þessi breyting muni ekki eiga
mjög langt í land í dönskum skólum,
Nú viljum vjer snúa málinu að sjálfum
oss. Því er ekki að nejrta, að stöku sinn-
um hafa heyrst raddir í þá átt, að skóla-
menntun vor sjc ekki svo samkvæm þörf-
um vorum eða löguð fyrir lífið, sem vera
ætti, sjerstaklega að því leyti,whve mikill
tími gangi til gömlu málanna. Því verð-
ur heldur ekki neitað, að sje ofhlaðið á
skóla í Danmörku með því að nema, auk
alls þess, sem þarfir nútímans sjerstaklega
krefja, bæði hin fornu mál, þá er því ekki
síður þannig varið fyrir oss, sem auk hinna
fornu mála höfum einu fleira að nema af
núaldarmálunum en Danir. Þó hætt yrði
að kenna gríska tungu í latínuskólanum,
þá er þó engan veginn svo að skilja, að
þar með skuli kasta grískum bókmennt-
um. Þvert á móti. Svo fögrum bókmennt-
um, sem liinar grísku eru og sem með
rjettu mega heita perla fornaldarinar, get-
um vjer ekki kastað frá oss, svo að vjer
eigi bíðum stórtjón í menntunarlegu tilliti,
sjálfu yrði sleppt, að kenna glöggt yfirlit
yfir bókmenntirnar, og það getum vjer
gjört, án þess að málið sjálft sje kennt,
að sínu leyti eins og vjer getum þekkt
sögu, menntir og Iærdóma Gyðingaþjóðar-
innar, án þcss að kunna liebresku1. Hvað
þar á móti latínuna snertir, þá vilj-
um vjer halda eins fast í hana eins og
vjer erum á því að afnema grískuna.
Gegn um latíuuna eru bókmenntir forn-
aldarinnar komnar til vor; af latinunni
eru framkomin hin rómönsku mál (ítalska,
*) Dví má ekki gleyina, að guðfræðingar þurfa
að kunna grísku; í því skyni yrði að bafa sjerstak.
lega nám i grísku á prestaskölnnum; til þess að
koma því við, mætti lengja námstímann um citt
ár, svo að hann yrði þrjú ár í stað tveggja, sem
nú er.