Þjóðólfur - 01.04.1899, Side 2

58
Athugasemdir
um heyásetning, böðun og vegagerðir.
Eptir séra Jóhannes L. L. Jóhannsson.
Það eru sannarlega þung útgjöld og marg-
víslegar kvaðir, sem hvlla á alþýðu lands vors nú
á tímum. Skattar til landssjóðs eru nú fyrir sig,
enda eigi mjög háir, og svo eru þær fjárkröfur
bæði nauðsynlegar og líka orðnar svo gamlar, að
menn eigi kippa sér upp við þær; en það er ým-
islegt, sem af sveita- og héraðsstjórn leiðir, sem
sífelt eykur útgjöld manna og allmargt af því
virðist mér óþarft og enda skaðlegt. Allir vita,
að fátækra-tillögin hafa á landi þessu víða verið
afarþung, svo hreppamir hafa nálega eigi undir
þeim risið a sumum stöðum. En nú er svo kom-
ið, að fátækratillagið er á ýmsum stöðum eigi
nema lítill hluti af útgjöldum hreppanna. Meg-
inpartur útsvaranna gengur til alls annars en að
bjarga lífi fátækra manna frá hungurdauða og
þau sveitaþyngsli, sem sýslusjóðsgjald, refaveiðar.
heyásetning og íjárskoðanir o. fl. hafa valdið,
fara ávallt slvaxandi. Víst er fátækratillag sveit-
anna víða feikihátt, en það ætti að vera mark-
mið allrar stjórnar að reyna að koma því til
leiðar, að það yrði sem minnst og flestir yrðu
sjállbjarga. Með viturlegri löggjöf má að lík-
indum nokkuð gera að í því efni, og þar sýn-
ist mér frumvarp séra Þorkels um eins árs hrepps-
helgi vera hið allra viturlegasta og mannúðleg-
asta, sem fram hefur komið til umbóta því ástandi
sem nú er. £n bezta ráðið til að minnka þarf-
imar til þurfamanna er þá auðvitað það, að sjá
nm, að tjárhagur fólks geti batnað. Því fer nú
samt fjarri, að sllkt sé gert, þar sem stöðugt er
verið að þyngja útgjaldaálögur bænda með
hverju ári. Ymsar sýslunefndir eru ósparar á
að leggja í kostnað ýmsum nýjum fyrirtækjnm
til eflingar, en hvort þau ávallt borga sig er
eigi víst. Nú er vont ve-izlunarárferði á landi
hér, þar semútiend varaer fháu verði en hin inn-
lenda f lágu, svo menn eiga fullt í fangi með
að lifa og standast gamlar álögur, þótt nýjum
sé eigi bætt við. En það er nú öðru nær en að
þing og stjórn hugsi um slíkt. Ein nýja álagan
skapast við heyásetningarlögin nýju, sem eg held
aðséueptirþvísemhérálardi hagar til einhver hin
vanhugsuðustu lög, sem hugsazt geta, þótt tilgangur-
inn auðvitað hafi verið góður. Það er merki-
legt, að menn sem kunnugir eru íslenzkum sveita-
búskap skuli koma upp með annað eins.
Lög þessi hafa þegar fengið sinn dóm, svo
að þvf leyti þarf eigi um þau að tala. En kostn-
aður sá, er af framkvæmd þeirra gagnslausu laga
leiðir er alls eigi lítill fyrir sveitasjóðina, og svo
kemur það í sumum hreppum svo frámunalega
ranglátt niður að taka borgunina til ásetn-
ingarmanna úr sveitarsjóði, því á þó nokkr-
um stöðum er fjöldi gjaldendanna, sem enga
lifandi skepnu á, og verða þeir þá augsýnilega
að borga fyrir hina fáu, er skepnur hafa, en að
slíkt sé ekkert réttlæti geta allir skilið, nema ef
til vill höfundar laganna. Annars er það skað-
legt og mjög ófrjálslegt, að stjórnin sé með nef-
ið niðri í öllu hjá einstaklingunum og vasast í
þeim málum, sem henni koma eigi beinlínis við.
Það verður jafnan sannmæli, að sú stjórnin er
verst, sem stjórnar mest, en hin bezt, er stjórnar
minnst, og þeirri gullvægu reglu fylgja hinar
stjórnvitru engilsaxnesku þjóðir. Það má líka
nærri geta, að meðfædd eigingirni og náttúrleg
gróðalöngun manna muni í þessum og þvílíkum
efnum vera hin bezta hvöt fyrir einstaklinginn til
að gera rétt, því enginn vill f rauninni sinn eiginn
skaða. Mönnum lærist og bezt að stjórna sjálf-
um sér og eigum sínum með því að láta þá sem
mest sjálfráða en verða að ósjálfstæðum aum-
ingjum, þegar þeir eru vandir á að láta aðra
hugsa og ráða fyrir sig.
Þá eru hinar óvinsælu og gagnslausu bað-
skipanir á sauðfénu annað gott dæmi til að sýna
afskiptasemi yfirboðaranna og óhlífni þeirra við
að auka fólki útgjöld. Sauðfé er nú í svo lágu
verði, að það þolir illa að mörgum nýjum kostn-
aði sé á það bætt, enda eru menn farnir að tala
um, að eigi borgi sig lengur að eiga sauðkind-
ur með öllu þessu ástandi. Það er enda komið
svo langt, að fjöldi manna er sumstaðar farinn
að tala um að flýja af landi burt til Vesturheims
sakir afskiptasemi yfirboðaranna, nýrra sívaxandi
útgjalda og ófrelsis þess, sem af öllu þessu leiðir.
Mér virðist sem þing og stjórn gangi nú í lið
með verzlunaróáraninni til að flæma fólkið af
landi burtu. Hvað baðskipanirnar snertir þá
eru það vor góðu amtsráð, sem þær eru að kenna.
Nú er það alreynt og alkunnugt, að kláðanum
verður aldrei útrýmt með baðskipunum og böð-
unum. Með öllum hamaganginum á Suðurlandi
í mínu ungdæmi bæði niðurskurði og böðun, lif-
ir þó kláðinn enn þá, og þó ætla menn sér enn
þann barnaskap að geta útrýmt honum, og það
þrátt fyrir það, að margir af þeim sem líta eiga
.eptir, að baðskipunum sé hlýtt, munu gera þetta
allt sér þvert um geð og sárnauðugir, af því að
þeir hafa enga trú á böðuninni og er illa við
hana. Það má nú nærri geta, að þar sem þeir,
er sjá eiga um framkvæmdirnar á einhverju eru
í sömu fordæmingunni og með sama viljaleysi,
sem þeir er framkvæma eiga hlutinn, þá muni
eptirlitið verða mest til að sýnast og firra sig
vandræðum. Þetta á bæði við um heyásetningar
og baðanir. Eg þykist viss um, að sjálfur dýra-
læknirinn sé á þeirri skoðun, að kláðanum verði
aldrei útrýmt hér á landi, eptir því sem tilhagar
hjá oss, þar sem sauðfénaðurinn er villidýr hálft
árið en húsdýr hinn tímann. Því í öðrum lönd-
um, þar sem fé er sífellt í gæzlu hefur ekki tekizt að
útrýma honum. Og til hvers er þá að vera að
neyða menn til að baða? Auðvitað ekkert nema
til að ergja menn og auka þeim kostnað. Með
böðun verður kláðinn aldrei sigraður til fulls í
landinu og reyndar með engu, en eigi að síður
þarf hann aldrei að verða hættulegur, ef vara-
semi og hirðing er viðhöfð, því með góðum tó-
bakssósu-íburði má lækna hann á hverri kind,
enda mætti hverjum einstökum manni eiginna
hagsmuna vegna vera annt um að ala hann ekki
og það er nú kominn inn hjá öllum almenningi
sá hugsunarháttur og þrifnaður, að allir bændur
berjastviðað veralausirvið fjárkláða,svohérþarfeng-
ar æðri skipanir til, sem líka er náttúrlegt, því eng-
inn villsjálfumsérillt. Margföldreynslasýniraðýmsir
af þeim sem hafa baðað fé sitt ár eptir ár geta aldrei
við kláðann losnað og að hann er magnaðast-
ur hjá þeim, sem líklega kemur af því, að þeir
treysta baðinu ofvel og trassa því aðrar lækn-
ingar. En aptur aðrir sem brúka ekkert annað
en íburð árum saman eru lausir við kláða og
útrýma honum hjá sér, undir eins ef hann kem-
ur.
Frmh.
„Um nautgripapækt
og smérgerð“.
Eptir S. B. Jónsson, Winnipeg.
Svar gegn „athugasemdum", hr. S. Þ.
Það gleður mig að sjá, að landar mínir heima
hafatekið bendingar mínar í Þjóðólfi síðastl. vor
um búnaðarmál Islands til íhugunar. — hvað
sem nú verða kann um framkvæmdir. — Og
víst er um það, að ritstjórar Þjóðólfs og sumra
annara blaða hafa tekið vel í málið, einsogvitr-
um og þjóðræknum mönnum sæmir.
En þegar eg les athugasemdirnar hans hr.
Sigurðar Þórólfssonar í 34. og 35. nr. Þjóðólfsf.
á., þá fannst mér satt að segja ekki til um, hversu
fljótfæmislega þar var fjallað um málið, eins
alvarlegt og þýðingarmikið málefni og það í
sannleika ef fyrir framtíðarhag landsins.
En svo skal það þó játað, að hinn heiðraði
höf. virðist vera samþykkur skoðun minni um
annað aðalatriði málsins, sem sé að þvíer snertir
geldgriparæktar spursmálið, sem ritgerð mfn í
Þjóðólfi fjallaði um, og má það heita góðra
gjalda vert.
Eg hefi annríkis vegna ekki komizt til að
skrifa á móti þessum »athugasemdum« hr. S. Þ.
fyr en nú, og vona eg, að fólk afsaki það vin-
samlega.
Það gat anðvitað átt vel við að mótmæla
áætlunum mínum og útreikningi í málinu með
gildum og beinum rökum, útúrdúra- og hártog-
analaust, málinu til upplýsingar, efþess hefði verið
nokkurkostur. En að rísa svona upp á móti málefninu
íheildsinni, sem öldungis ógildu, alveg tilrauna_
og sannanalaust, állt eg að sé alls ekki afsakan-
legt, jafnvel þótt útreikningur minn hefði verið
að áliti manna þar heima ónákvæmur (nfl. of
hár), meðan ekki er þá heldur fyrir hendi nokk-
ur sannreynd, byggð á almennri reynslu í land-
inu, fyrir því að eg hafi á röngu að standa.
— — Vegna þess að afleiðingin gat hugs-
anlega orðið sú, að málið félli algerlega fyrir
þau mótmæli, af því að það hafði í sér fólgna
áður óþekkta og í byrjuninni talsvert kostbæra
tilbreyting frá almennri venju, — en Isl. vana-
fastir eins og kunnugt er — og var þá með þvf
komið í veg fyrir möguleikarn til þess, að þjóð-
in gæti notið þeirra hagsmuna, sem leiða kynnn
af því, eða hefði kunnað að leiða af því, að
málið kæmist til verklegra framkvæmda. — Og
var þá framið eða gat verið framið voðalegt
nlðingsverk gegn þjóðfélaginu í heild sinni, ef
málið var eða er í sannleika eins þýðingarmikið
fyrir hag landsmanna, og eg er sannfærður um
að það er.
I.
Setjum nú svo til að byrja með, að hr. S.
Þ. hefði rétt fyrir sér í því, að nýmjólkurpottur-
inn sé nú sem stendur ekki nema 10 aura
virði upp til sveita á Islandi, (í stað 12 aura
eins og mér taldist til að hánn gæti orðið).
En af því leiðir auðvitað ekki það, að hann
geti ekki orðið 12 aura virði eða vel það með
þeirri aðferð, sem eg hélt fram, sem sé með því
að ná '/4—*/5 meira sméri úr mjólkinni en áð-
ur, og jafnframt það, að gera vel verkað og út-
gengilegt smér.
Þetta ættu allir heilvita menn að getaskilið.
Einmitt það, að nýmjólkurpotturinn er
nú 10 aura virði á Islandi (og eg ætla að
taka orð S. Þ. gild um að svo sé), þá er það
hin greinilegasta sönnun fyrir þvl, að hann
geti orðið að minnsta kosti 12 aura virði
eða */ó meira, þegar úr honum fæst */s til ‘/4
meira smér en áður, og þar með betra
heilnæmara og verðhærra smér en áður.
Getur hinn háttvirti herra Sigurður Þórólfs-
son ekki skilið þetta?
— Það, að '/e er minni en r/s eða er
nfl. eins víst að áliti manna hér, eins og það
að 2 og 2 séu 4.
Allt tjasið um það, að eg meti mjólkurpott-
inn of hátt (n.fl. á 12 aura), er því, eins og
allir sjá, marklaust bull langt fyrir utan umtals-
efnið.
Og nú bið eg menn að taka vel eptir —
— I ritgerð minni í Þjóðólfi s. 1. vor, hélt eg
engu frarn um það, hvers virði mjólkurpott-
urinn væri nú á Islandi, og þessvegna átti ekki
við, að reyna. neitt til að sýna fram á, að eg
hefði gert það. En eg hélt þvl fram, sem
sagt, að með nýrri, sérstakri aðferð við smér-
gerð, meðal annars með notkun rjómaskilvind-
unnar, mætti hafa svona mikið uppúr mjólkur-
pottinum, semsé 12 aura, o. s. frv. — En rjóma-
skilvindan er vél, sem höfð er til þess að ná
rjómanum úr mjólkinni, undireins og hún kemur
úr spenunum, og þarf þá aldrei að »setja» hana.
Þessi vél er ef til vill sama áhaldið, og hr. S.