Þjóðólfur - 20.09.1901, Blaðsíða 3

Þjóðólfur - 20.09.1901, Blaðsíða 3
in gerðist svo misvitur, að skipa Valtý í þetta sæti, mann, sem vakið hefur jafnmikla sundrungu i þessu máli, og þar af leiðandi getur búizt við harðari mótspyrnu, en honum væri hent. Er óliklegt að nýja stjórnin byrji afskipti sfn af þessu máli með jafhóheillavænlegri ráðstöfun. En fari svo, að stjórnin skipi nú, án stjórnarskrárbreyt- ingar, sérstakan Islandsráðgjafa, er mæti á alþingi, þá hefur hún fallizt á það, sem Þjóðólfur heíur jafnan haldið fram, að til þessa þyrfti enga stjórn- arskrárbreytingu, sem >ísafold« tólskaðist mestút af bæði í vor og endranær. I efri deildar ávarp- inu er og farið fram á þetta, en hvernig geta mennirnir, t. d. biskupinn og yfirdómarinn, skorað á stjórnina að brjóta stjórnarskrána, samkvæmt kenningu ísafoldar? Eða skyldi þetta ekki vera ein vitleysan af mörgum, sem það málgagn þyrfti að biðja lesendur sína fyrirgefhingar á? Nýjar myndasýningar. Ymislegt hefur verið gert á síðari árum í þá átt, að vekja athygli manna erlendis á íslandi, náttúrufegurð þess, sögu og þjóðlífi og má til þess meðal annars telja framkvæmdir hins íslenzka ferðamannafélags, auk auglýsinga frá ýmsum út- lendum stofhunum af líku tagi (t. d. Cook), er hafa gert sér ferðalög hingað til landsins að gróða- vegi á einhvern hátt. Eitt hið öfiugasta meðal til þess, að breiða út þekking á landi voru og þjóðlífi meðal almennings ytra er það efalaust að sýna myndir (landslag, vimmbrögð o. s. frv.) með þeirri aðferð, er breskt myndasýningafélag eitt Gibbons & Co. í Lundúnum hefur nú byrjað á. Er hér staddur um þessar mundir sendimaður þessa félags, Mr. A. Noggerath, og hefur hann þegar tekið ýmsar ljósmyndir hér með svokölluð- um »Kinematograf«, er félag þetta síðar ætlar að sýna á leikhúsum ytra víðsvegar um heim, með fyrirlestrum um hinar einstöku myndir. Með ljós- myndavél þessari er hægt að sýna hreyfingar (t. d. fossaföll, hlaup, hveragos, vinnubrögð, íþrótt- ir o. s. frv.,) og hefur Gibbonsfélagið sérstaklega ætlað sér að ná myndum af hinum norsku hvala- veiðum hér við land. En erindreki þess kom of seint til landsins til þess að geta tekið myndir af þeim veiðiskap. Einnig kom hann of seint til þess að geta tekið myndir af ferðamannaflokk- um o. fl. er hefði getað haft mikla þýðingu í þá átt að draga útlendinga að landinu. — Yfirleitt hefur félagið að þessu sinni ekki haft full not af tilraun sinni vegna þess að ljósmyndarinn hefur komið of seint til þess að geta sýnt ýmislegt, er snertir ferðalög sérstaklega. — Það er enginn efi á þvi, að væri slíkar myndasýningar frá íslandi haldnar almennt og viðsvegar um heim, mundu þær stórum geta stuðlað að því, að ferðamannastraumurinn til landsins ykist, og gæti það þá jafhvel verið um- talsmál, að landsmenn sjálfir styddu að því á ein- hvern hátt, að myndir af þessu tagi gætu komið fram sem fjölhæfilegastar og bezt valdar. tr Gibbonsfélagið á þakkir skilið fyrir að hafa byrj- að á þessu, og er vonandi, að það framkvæmi meira í sömu átt að ári. — Skákbókasöfn. Skáktafliðernú orðið að minnsta kosti 1200 —1300 ára gamalt — nákvæmar verður ekki kveð- ið á um aldur þess — og allt af vinnur það meiri og meiri útbreiðslu, og það einmitt meðal mennta- lýðsins og hinna gáfaðri manna. Ekkert spil er jafngamalt og á slíka fortíð sem skáktaflið og þó á það enn fagra framtlð fyrir höndum. Ekkert spil æfir jafnmikið hugsunina ogerþví jafnaðlað- andi íyrir hugsandi menn; í skáktaflinu er allt komið undir viti og umhugsun, en ekkert und- 'r heppni eða tilviljun, ef rétt er á haldið. Það ef því í raun réttri bæði vísindi og list. Eptir Þvf, sem Berger segir í skákárbók sinni hinni síð- 179 ustu, voru árið sem leið til í heiminum yfir 70 skáksambönd og 1372 skákfélög, en eflaust hafa þau verið fleiri, ef til vill allt að því helmingi fleiri. Eins og eðlilegt er, hafa margir verið til þess að safha ritum um skáktaflið, því að margir dýrk- endur þess eru mennta- og bókavinir. Skákbók- menntirnar aukast líka með ári hverju. Siðast- liðið ár munu hafa komið út um 20 skáktímarit og auk þess voru birtir skákdálkar i hér um bil 400 dagblóðum og tímaritum, og eru þá ótald- ar allar aðrar bækur um skák, er út voru gefh- ar. Margar gamlar skákbækur eru líka býsna sjaldgæfar og því í háu verði. Fyrsta bók, sem prentuð var á ensku, var »The game and playe of the chesse«; kom hún út 1474 og er venju- lega kennd við prentarann W. Caxton, en eigin- lega er það þýðing á riti Jakob de Cessolis. Fyr- ir hana mundi nú gefið 1000 pund sterling (= 18,000 kr.). »Morals of Chess« eptir Benjamín Franklin, Parísarútgáfan frá því seint á 18. öld, var seld nýlega fyrir 100 kr. og er þó mjög lítil bók, nokkrar blaðsíður. Mörg opinber bókasöfh eiga stórt safn skák- bóka og hafa þau venjulega keypt það af einstök- um mönnum. Auðvitað er mikið af prentuðum skákbókum til í hinum stóru bókasöfnum í Lond- on (British Museum), París, Flórens og Róm, en þau söfn eiga líka mörg dýrindishandrit af skák- rituin frá eldri tímum. Eitt hið elzta af stórum skákbókasöfnum átti Ludvig von Bledow (-{-1846), yfirkennari í Berlín; að honum látnum keypti konunglega bókasafnið í Berlín það allt. Annað stórt safh átti og George Allen (•}• 1876), prófess- sor í grísku við háskólann í Philadelphíu, og það keypti bókasafnið í þeim bæ fyrir um 11,000 kr. Sá, er mest og bezt hefur ritað um sögu skáktaflsins, er Antoníus von der Linde (-J-i897); sögurit hans eru í 4 bindum og þykja frábærlega velogskarp- lega rituð; en auk þess hefur hann gefið út lista yfir skákbækur og er hann nauðsynlegur fyrir alla safnara í þeirri grein (Das erste Jahrtausend der Schachlitteratur. Berlin 1881). Hann átti sem sé sjálfur stórt skákbókasafn, en varð af fjárhags- legum ástæðum í lifanda lífi að selja það og keypti konunglega bókasafnið í Haag á Hollandi það. Mjög framarlega, bæði sem skáksögufræðingur, skákritahöfundur og taflmaður, stóð vinur hans, Tassilo von Heydebrand und von der Lasa, sem er látinn eigi alls fyrir löngu •, hann var lengi sendi- herra Prússa meðal annars i Kaupmannahöfh og Stokkhólmi. Hann átti sérlega vandað skákbóka- safn, einkum átti hann stórt handritasafn bæði í frumritum og afskriptum; gaf hann út skrá yfir það og er það nú eign barna hans. Nýlega hefur opinberum bókasöfnum verið boðið til kaups skák- bókasafn hins þekkta skákdæmahöfundar, G. A. Gilberg; átti það að kosta um 8000 kr., en ekki hefur heyrzt, hvort það hefur verið selt enn þá. Stærsta skákbókasafn i heimi á John G. White, málafærslumaður í Cleveland í Ohio; mun það nú vera yfir 4000 bindi og er metið um. 50,000 kr. virði. Hann sparar heldur ekkert til að full- komna það sem bezt og lætur afskrifa óll hand- rit, ef hann getur ekki fengið þau keypt. Sjálf- sagt gefur hann það eptir sinn dag einhverju op- inberu bókasafni, enda væri fásinna, að láta slíkt ágætissafn sundrast eða að tryggja það ekki svo, að þvi yrði haldið saman framvegis. Annar Am- eríkumaður, þekktur skákdæmahöfundur, Eugéne B. Cook í Hoboken, New Jersey, á og mjög stórt skákbókasafn, er ef til vill slagar nokkuð upp i safn White's, en getur auðvitað ekki jafnast við það. Ýms bókasöfn önnur en talin hafa verið hér eiga allstórt skákbókasafn, þannig á t. d. bókasafnið í bænum Grenoble á Frakklandi all- stórt safn, er það fékk eptir franska taflmanninn F. Alliey. Stærsta skákbókasafn á Norðurlönd- um er i Landsbókasafninu í Reykjavfk og eru þar víst um 1000 bindi, og eru þar á meðal marg- ar dýrar og sjaldgæfar bækur.*) X. 1) Þess er skylt að geta, að þetta skákbókasafh ,Á banasænginni'. ,Páskahugvekja'. Með þessari yfirskript hefur hinn alkunni þjóðvinur(!) herra E. Hjörl. ritað í 21. tbb ísafoldar þ. á. frásögu um miður góða meðferð á sjúkum hreppsómaga í Snæfellsnessýslu fyrir 6 árum síð- an, og mun sagan eiga að vera um meðferð og fráfall vinnustúlkunnar Margrétar Jónsdóttur, sem dó i þeim hluta Breiðuvíkurhrepps, er liggur i Búðasókn, vorið 1895. Saga þessi virðist i flest- um atriðum fara utan hjá sannleikanum, og þess vegna leyfi eg mér, sem fyrverandi hreppsnefnd- aroddviti ofannefnds hrepps, að leiðrétta hin ó- geðslegustu ósannindi í frásögunni um meðferð sjúklingsins, með því að birta hér fyrst vottorð þess hreppsnefhdarmanns, sem eg hafði — sök- um fjarlægðar minnar og fl. — falið á hendur öll hreppsnefndarleg eptirlit í þeim hluta hrepps- ins, hvar hann —nefhdarmaðurinn— var búsettur, og annað vottorð sama manns, sem líkskurðar- vitnis. Vottorðin hljóða svo: Þegar eg sem þáverandi hreppsnefndarmaður í Breiðuvíkurhreppi á útmánuðum 189S skoðaði, ásamt Eiríki presti Gíslasyni á Staðastað, vinnu- konuna Margréti Jónsdóttur í Öxl þar i hreppi, er þá lá sjúk, sá eg, að rúmi því, er hún lá í, var háttað á þessa leið: Ofan á henni var í stað rekkjuvoðar brekán nokkuð fornt, en þó heilt og eigi mjög óhreint; ofan á því voru einhver föt, líkast tveimur fornfálegum pilsum; þur ofan á voru breiddir tveir pokar þversum, eigi óhrein- legir. Undirklæði i rúminu, sá eg að voru þessi: Ofan á heyinu, sem undir varí því, voru tveir pokar (mig minnir þversum); þar ofan á var rekkjuvoð, sem virtist vera brotin til helminga þversum yfir, og þannig notuð tvöföld. Rekkju- voð þessi var hreinleg, og alls engan vott þess sá eg, að sjúklingurinn yrði að hafa hægðir til baks og kviðar i rúmið, sökum hirðingarleysis, og eigi varð eg heldur þess var, að fýlulykt eða ódaun legði upp úr rúminu, að undanteknu því, að úr brekáninu lagði mjög megna svitalykt. Þetta votta eg hér með, og er fús til að gefa þær upplýsingar aðrar um þetta mál, er í mínu valdi standa. Jafnfram get eg þess, að Eiríkur prestur skoðaði sjúkling þennan, Margréti J6ns- dóttur, með mér fyrir tilmæli mín; mæltist hann í fyrstu undan að verða við tilmælum mínum — taldi sér slikt starf óviðkomandi.þvíþað værííverka- hring hreppsnefhdarinnar einnar að svo komnu, og að hann hefði þá eigi tíma til þess, en þó beið húsbóndi sjúklingsins prests heima hjá sér til þess að fylgja honum (prestinum) kringum Jökul til hestakaupa. Ólafsvik, 29. apríl 1901 Einar Þorkelsson. Vitundarvottar: Friðrik Kristmantisson GuSmundur Kristjdnsson. Það skal hér með vottað, að eg var kvaddur til þess að vera viðstaddur, þá er Gísli læknir Péttirsson 30. aprfl 1895.kruf ði lík Margrétar Jóns- dóttur vinnukonu frá Óxl í Breiðuvíkurhreppi, á- samt þeim Brynjólfi hreppstjóra Daníelssyni, Birni hreppstjóra Andréssyni og Þorsteini trésmið Hjálm- arsen, og skal því yfirlýst, að enginn þeirra, er að líkskurðinum var, kastaði klæðum, að undan- teknum Birni hreppstjóra og Þorsteini trésmið, er að eins fóru úr yfirhöfnum sínum. Jafhframt skal því yfirlýst, að mig getur ekki rekið minni til, að nokkur lús væri á líkinu, og eru það þvi ósannindi einber, að svo hafi hrannirnar af lúsa- vargnum á líkinu sótt ákaft á þá, er kringum það vóru, að einn þeirra hafi orðið að fara úr hverri spjör. Staddur að Búðum, 2. maí 1901 Einar Þorkelsson. Vitundarvottar: Sveinn Klemensson Armann Jónsson. Þótt margt fleira sé að athuga við páska- Landsbókasafnsins er allt gjöf frá hinum góðkunna W. Fiske í Florence, er stöðugt hefur sent Lands- bókasafninu fjölda annara bóka næstl. 20 ár. Hann hefur og nýlega sett bókasafn á stofn f Grfmsey og sent þangað margar fræðibækur og skemmtibækur, bæði danskar og íslenzkar, einnig myndir og landa- bréf m. fl. Er það fallega gert og hugulsarhlegt gagnvart hinum afskekktu eyjarskeggjum. Ritst.

x

Þjóðólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðólfur
https://timarit.is/publication/72

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.