Þjóðólfur - 22.10.1909, Blaðsíða 1

Þjóðólfur - 22.10.1909, Blaðsíða 1
Þ JÓÐÚLFUR. 61. árg. Reykjavík, föstudaginn 22. október 1909. Jti 45. Eg hef i dag selt hr. bankarit- ara Pétri Zóphóniassyni eignar- og útgáfurétt minn að Pjóðótfi frá nœstu áramótum ásamt öllum útistandandi skuldum kaupenda btaðsins á þeim tíma, og tekur hann þá við ritstjórn þess. Skuldir þeirra manna, sem úr btaðinu eru gengnir, fylgja ekki með i kaupunum og verða þœr afhentar öðrum til innheimtu. Til þess að koma i veg fyrir mis- skilning og ósannindaþvaðnr í sam- bandi við sölu þessa, skal þess að eins þegar getið, að blaðið er selt með öldungis sama verði og sömu kjör- um, sem meirihlutaflokknum stóðu til boða, en hann þóttist ekki geta sinnt. Reykjavík 18. okt. 1909. Hannes Þorsteinsson. Bókmenntir. Jóhann G. Sigurðsson: Kvæði og sögtir. Búið hefur til prcnlunar Ben. Bjarnarson. Rvík 1909. Kostnaðarmaður Sigurð- ur Kristjánsson. 332 bls. 8. — Með mynd höf, Framan við.bók þessa er allvel rituð æfisaga höfundarins eptir vin hans og skólabróður, Benedikt Bjarnarson kennara á Húsavík, og lýsir hann honum eíiaust rétt. Jóhann Gunnar varð ekki gamall maður. Hann andaðist úr berklaveiki 1906, 24 ára gamall, útskrifaður þá úr lærða skólanum fyrir tveimur árum. Hafði hann átt við heilsuleysi að stríða mestan hluta þessarar stattu æfi sinnar, og er því engin furða, þótt Ijóð hans séu nokkuð svartsýn og þungbúin. En þau bera vott um allmikinn andlegan þroska og allgóða skáidskapargáfu, er hefði mátt vænta meira af, ef höf. hefði orðið lengra lífs auðið. En nú er þetta að eins brot eitt, og verður ekki við aukið. Flest bera kvæðin það með sér, að höf. þeirra hef- tir fundið sárt til þess, að verða að kveðja lífið á svo ungum aldri, eins og auðséð er, að honum hefur verið Ijóst síðustu árin, þá er veiki hans var tekin að magnast. »Veik er mundin, opin undin, óskin bundin, þreytt er lundin, löng er stundin, lokuð sundin«. Og síðustu erindin í þessum ljóðmæl- um hans eru kveðja til lífsins og von- nnna sinna: »Eg elskaði lífið og Ijósið og ylinn, nú liggur það grafið í djúpa hylinn, Og vonirnarar mínar, sem voru fieygar, sumar dánar, en sumar feigar«. Eins og höf. æfisögunnar tekur fram, hefur þetta unga skáld eins og fleiri orð- ið fyrir áhrifum af skáldskap Jónasar Hallgrímssonar, er honum þbtti vænst um allra íslenzkra skálda. Kennir þeirra áhrifa allmjög í Ijóðum þessum. Svipar þeim að sumu leyti til kvæða »HuIdu« (sbr. síðasta blað), en eru tilfinninganæm- ari og viðkvæmarí yfirleitt, er eflaust staf- ar meðfram af sjúkleika. »Hulua« er hraustbygðari, tápmeiri andlega og Iík- amlega, mun og einnig hafa átt við betri kjör að búa. Ttl Huldu kveður Jóhann Gunnar heit. ástarljóð (bls. 72—73 og 93 —95), en hvort það er Hulda skáldkona, þorum vér ekki að fullyrða, sennilega ekki, heldur einhver önnur dís með dul- arnafni, (huldu nafni) er aunaðhvort hef- ur verið til eða skáldið búið til, verið aðeins hugsjón' hans. Það skiptir og minnstu. En erfiljóð hefur Hulda skáld- kona ort eptir Jóhann Gunnar. Sá er ritar æfisögu hans segir meðal annars: »Alltaf var hann hálfórólegur út af heilsu sinr' og ástæðum, vonir um bata og vonleysið börðust í sál hans, svo að hugurinn var á reiki, enda var slíkt eng- in furða. Óvissan — kveljandi óvissan um líf eða dauða verður eins og sínag- andi ormur og lætur manninn engan frið hafa og er þá ekkert undarlegt, þótt þungar stunur heyrist um kaldar og dimm- ar andvökunætur og kallað sé á hjálp og líf og ljós. Þetta fundu vinir Jóhanns og fundu hvernig honum leið, og var hann þó dulur nokkuð um dýpstu kenndir sínar jafnvel við þá og forðaðist jafnan að hafa hátt um sársauka sinn og sviða. Og það er sárt fyrir ungan mann með öra og viðkvæma sál og brennandi þrá til lífs- ins að ganga með þann grun nótt og nýtan dag, að hann beri dauðann f blóð- inu og allar vonir lífsins séu dæmdar til að fölna og verða að engu eptir skamm- an tíma«. Sögurnar eru ekki sérlega veigamiklar. Hin lengsta þeirra, »Ást og auður«, er um fátæka og umkomulausa, en fríða stúlku, er bregður heiti við almúgamann, er hún elskar, og giptist auðugum kaup- manni, en verður brátt óánægð í hjóna- bandinu, hleypur burtu frá manninum, verður sjúk og deyr. Öllu betri saga er hin næsta, »Gyðjan«, um hviklynda stúlku, er einnig bregður heiti við unnusta sinn, efnalausan skólapilt, og giptist efnuðum skósmið, og lýkur þar þeirri sógu. Þá eru »Bréf« nokkur, er sjúklingur skrifar á banabeði, vini sínum Og er sjúklingurinn auðvitað höf. sjálfur, eða ekki verður annað séð. Hann setur sig að minnsta kosti í spor sjúklingsins. Og bréf þessi ber þvf 1 raun réttri að skoða sem regluleg sendibréf til vinar hans, enda þótt þau hafi ekki rituð verið með því millibili, sem þar segir eða nokkru sinni send verið. Þessi bréf eru einmitt hið bezta í allri bókinni, bæði í bundnu og óbundnu máli, svo þýð og viðkæm, en sorgarmóða yfir öllu, og orðum mjög hóglega stillt, enginn ofsi eða örvílnan, heldur kyrlátur friður og ró með svo óend- anlega miklum raunablæ. Maður kynnist höf. jafnvel betur af þessum bréfum, en af öllum Ijóðmælum hans. Síðast í bók- inni eru tvær smágreinar, »GulI« og »Við ána«. Þessi bók Jóhanns Gunnars opnar enga —== ^amkepiiin lifi ! Hiirra l ==— Sápueyðsla vex meö vaxandi siömenning. Pað er því ekki lítils um vert að geta fengið góða sápu fyrir lítið verð. Verzlun undirritaðs hefir því láni að fagna að geta boðið borgarbúum og öðrum góða jsrrsjenssipii. fyrir lítið verð. Merkin eru tvö og heita: Ðemantssápa. verð í 100 pd. tn. kr. 13,25, i 10 pd. kössum 1,45 au. Kry stallssápa, verð i 100 pd. tn. kr. 15,25, í 10 pd. kössum 1,65 au. ___________ Ællsn* iiihIhíOíi* ókeypis. ______ NB. Til eftirbreytni fyrir »H/f Sápuhúsið« mætti geta þess, að verzlunia kaupir aftur hina tómu sápukassa, séu þeir óskemdir, fyrir 10 au. stykkið. Reynið sápu þessa og berið gæði hennar saman við sápu þá, er þér hafið notað undanfarin ár, og munuð þér úr því ekki kaupa grænsápu annarsstaðar en í verzlun B. H. BJARNASON. nýja, ókunna heima 1 skáldskapnum, og fiest í henni gleymist eflaust fljótt. En það er þó sumt í henni, sem ef til vill mun lifa lengur en höf. auðnaðist að lifa. Og þá hefur hann ekki lifað til einskis. fjárkreppan og framtíðarhorfur bæjarins. EpUr Hjarranda. Vanalega er það viðkvæðið, er menn hitt- ast á strætum og gatnamótum hér í bænum, að deyfðin f öllum viðskiptum hafi aldrei jafnmikil verið, og atvinnuleysið í fram- tíðinni sé mjög ískyggilegt, útlitið yfirleitt hið allra versta, og sennilegt, að menn verði að flýja bæinn undan skattafargi og allskonar álögum, er stöðugt margfald- ist að sáma skapi og gjaldþol manna minnki. Væri þetta rétt, þá væri veruleg hætta á ferðum fyrir bæinn. Og svo er að vísu, að þessar kvartanir eru á nokkrum rökum byggðar, þótt útlitið sé ekki jafh- lskyggilegt, eins og menn gera sér 1 hug- arlund. En gott er það alls ekki, þótt vonandi sé, að betur rætist úr en á- horfist. Af hverju stafar þá þessi apturkippur, þessi skyndilega apturfór og hnignun á hag almennings? Það er ekki svo erfitt að gera sér grein fyrlr því. Ástæðurnar eru hverjum manni auðsæjar. Það er hmn afargreiði aðgangur að peningalánum í bönkunum að undan- förnu, og þarafleiðandi fjárgróðabrall einstakra manna, óskynsamlegar húsa- byggingar og óeðlilegur vöxtur bæjarins, ekki byggður á aukinni framleiðslu eða aukinni velmegun bæjarbúa, heldur á al- gerlega lausum, ótraustum grundvelli, nfl. skyndilegri, geysimikilli verðhækkun á fasteignum bæjarbúa, einkanlega á öllu landi bæjarins, langt fram yfir sannvirði eða rétt verðgildi eignanná. Þetta óeðli- lega verð gat haldizt uppi meðan pen- ingaveltan var sem mest og allt var í uppgangi, að þvf er virtist. En það var fyrirsjáanlegt, að þetta var hrófatildur eitt og að apturkastið hlaut að koma þungt og alvarlegt, þá er peningalindin tók að þverra, jafnframt þvf, sem menn áttu að innleysa skuldbindingar sínar. Það sem meðal annars hratt mjög fram þessari óeðlilegu og óheillavænlegu verð- hækkun var meðal annars þessi fávíslega gullsótt, er greip bæjarbúa, eptir að menn þóttust finna gullvott í Vatnsmýrinni. Þá ætlaði allt að umhverfast. Og það er þessi svonefndi gullfundur, sem gert hef- ur bænum stórtjón. og gert apturkastið enn þyngra, en það ella hetði orðið. Þassi »gullfluga« kom þvf einmitt á versta tíma þarna upp úr mýrinni. Hefði hún t. d. komið nú, hefði hún ekkert ógagn Unnið. En af því að hún flaug um bæ- inn á þeim tfma, þá er boginn var ann- ars spenntur svo hátt, sem unnt var, þá gerði hún illt verra. Framtíð Reykjavík- ur verður trauðla byggð eða tryggð á Vatnsmýrargullinu, sem enginn veit um, hvort þar muni fyrirfinnast að nokkru iáði, og sízt svo, að það borgi sig nokk- urn tíma. Það er að minnsta kosti of snemmt að meta Reykjavíkurland til pen- inga eptir þeim mælikvarða, að þar sé alstaðar gnægð gulls í jörðu. En 1 raun- inni var það gert jafnskjótt sem gullvott- urinn fannst (hafi hann þá nokkurntím* fundizt) og löngu k eptir. Það er fyrst nú fyrir skömmu, að gulltrúinhefur gugn- að svo, að hún hefur ekki getað haldið lóðum bæjarins f hinu óeðlilega verði. En með verðfalli lóðanna hefur auðvitað fylgt verðfall allra fasteigna, allra hús- eigna í bænum. Og það er þetta verð- fall, samfara peningaþurð í bönkunum, er valdið hefur apturkipp þeim, sem nú er kominn og mörgum hefur orðið að fóta- kefli, svo svinnum sem ósvinnum. Því að það er einmitt hið lakasta á öiltim vandræðatímum, að skuldin skellur ekki eingöngu á þeim, sem mest hafa valdið hnignuninni, heldur á öðrum, sem sogast óvörum inn f hringiðuna, og komast ekki út úr henni aptur, nema ef til vill með stórkostlegum eignamissi og stundum með gersamlegu gjaldþroti. Það er auðvelt að stofna margskonar og margbrotin fyrirtæki, þegar allt er í uppgangi og trúin mikil. Þá er auðvelt að ánetja marga. En svo, þá er hinir erfiðti dagar koma, þá er stór tekjuhalli verður í reikningnum, í staðinn fyrir á- ætlaðan stórgróða, og allt gengur hröðum fetum niður & við, þá getur það orðið svo tilfinnanlegur hnekkir fyrir fjölda manna, að langan tíma þurfi til að losna aptur úr þeim læðingi. Og því fleiri, sem eru við slík fyrirtæki riðnir^ því víðtækari verða afleiðingarnar. Oskilsemi og óáreiðanleiki í viðskipt- um hefur verið einn aðalfylgifiskur þessa óholla, ranghverfa viðskiptalffs, er höfuð-

x

Þjóðólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðólfur
https://timarit.is/publication/72

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.