Þjóðólfur - 10.12.1909, Blaðsíða 1

Þjóðólfur - 10.12.1909, Blaðsíða 1
Þ JÓÐÓLFUR. 61. árg. Reykjavík, föstudaginn 10. desember 19 09. Jti 52. Tóuskinn hvít og mórauð kaupir verzlun Gunnars Þorbjörnssonar. Símskeyti frá Khöfn. Þá er blaðið var fullbúið til prentunar kom svolátandi símskeyti, sent frá Kböfn kl. 3 í dag: Vmrœður um íslands mál í /1/7- antshafseyjafélaginu. Doktorarnir Finnur og Valtýr töldu skilnað þjóÖártortíming (íslendinga). (Jón) Sveinbjörnsson gerði svœsna, per- sónulega árás á íslandsráðherra og var áminntur af fundarstjóra. Ráð- herrar og aðrir sljórnmálamenn danskir viðstaddir. Svend Poulsen vildi láta senda herskip til íslands. Varð til athlœgis og ávíttur. — Cooks- plöggin komin. Járnbraut austur I Árnessýslu. Það er altítt, er um einhverjar mikilsháttar nýjungar* mikilsháttBr, ný fyrirtæki er að rseða, að mótspyrna allharðsnúin verður gegn þeim í fyrstu, og þarf opt langan tíma til að brjóta á bak aptur rótgróna hleypidóma og óhug almennings, sérstak- lega ef fyrirtækinu er þannig háttað, að mikill kostnaður útheimtist til að koma því í framkvæmd. Svo er það alstaðar í heiminum, og ekki sízt hér, þar sem kraptarnir erti svo litiir til að ráðast í kostnaðarsöm og stórfelld fyrirtæki. Þannig er því varið með járnbrautar- lagningu austur í sýslur, uppástunguna um fyrsta járnbrautarstúfinn, er komið hefur til tals að leggja hér á landi. Allir viðurkenna að vísu, að þar og hvergi annarstaðar eigi að byrja á slíku verki, svo framarlega sem sýnt verði fram á, að ísland eigi nokkru sinni að hugsa um járnbrautalagningu. Á þessu svæði séu mestar líkur fyrir, að járnbraut geti svarað kostnaði, og geri hún það ekki þar, þá sé ekki tiltök að byrja annar- staðar. Þetta er eflaust rétt, og enginn ágreiningur um það, heldur að eins um það atriðið, hvort járnbraut geti verið nokkurt framtfðarsamgöngtifæri hér á landi, og hvort landinu sé ekki algerlegá ofvaxið, að ráðast í slfkar samgöngubætur, sem aðrar siðaðar þjóðir hafa talið Iífsskilyrði og sjálfsagðar. En sannarlega ber það ekki vott um mikla trú á framtíð lands- ins og framfaráskilyrði þess., að halda því fram, að járnbrautarlagning hér sé vitleysa og geti aldrei orðið annað en vitleysa, vegna strjálbyggðar og mannfæðar. Og þær ástæður láta vel í eyrum margra, sem ekkert þekkja til þess, hversu járn- brautarlagning um strjálbygð héruð annar- staðar hefur á skömmum tíma umskapað landið og gert það fjölbyggt, þar sem skílyrði annars eru fyrir hendi fyrir fólks- fjölgun og aukinni framleiðslu. Og þau skilyrði eru sannarlega fyrirhendi á vestur- hluta Suðurlandsundirlendísins, þ. e. í Árnessýslu allri og Rangárvallasýslu utan- verðri að minnsta kosti. Komist áveitan yfir Skeið og Flóa ( framkvæmd innan skamms, sem vonandi er, kemur það stór- fyrirtæki ekki að meiru en hálfum notum, hvað þá heldttr að fullum notum, nema áveitusvæðið standi í sem allra greiðustu sambandi við höfuðstað landsins, Reykja- vík, og það verður ekki á annan hátt en með járnbraut, því að með hafnargerð á Eyrarbakka eða Stokkseyri verður það aldrei tryggt, fyrst og fremst sakir þess, að það mundi verða ókljúfandi kostnaður að gera trygga skipahófn á öðrum hvor- um þessara staða, og óvíst að það takist viðunanlega, hversu mikið fé sem í það væri lagt. En þótt svo yrði með gífur- legum kostnaði, miklu meiri en járnbraut kostaði austur, þá gæti sú höfn naumast komið að jafngóðum notum sem járnbraut, vegna þess að sjóferðir t. d. á vetrartfma suður fyrir Reykjanesskaga, gætu opt verið ísjárverðar, og óhætt að fnllyrða, að reglulegum samgöngum á sjó, milli EyrarbakkB og Reykjavíkur, gæti ekki orðið haldið uppi allmikinn hluta ársins. Auk þess kæmi höfn á Eyrarbakka, þótt góð væri, ekki að verulegum notum fyrir uppsveitirnar eða austursveitir, nema járn- brautarHnur lægju frá höfninni upp í héruðin, og þær línur mundu kosta afar- mikið fé, auk þess sem miklu óþægilegra og. dýrara yrði að skipta um samgöngu- færi, þ. e. flutningur á járnbraut nokkuð af leiðinni, en flutningnr á skipi annan hlutann. . En þetta gæti þó komið til mála,, ef gerð yrði allgóð höfn á Eyrar- bakka án afarmikils kostnaðar. En því er ekki að heilsa, samkvæmt áliti sér- fróðra manna og samkvæmt því sem öldungis. ósérfróðir menn í þeim hlutum geta sjálfir séð nokkurn veginn. Miklu tiltækilegri væri hafnargerð i Þorláks- höfn, en sá staður liggur ver við, er ver f sveit komið. Það mun sönnu næst, að mótspyrna manna austan fjalls gegn járnbrautarlagn- ingu austur í Árnessýslu, mun aðallega hafa verið fólgin 1 röngtim ítuyndunum i héraðsbúa tim að höfn á Eyrarbakka eða Stokkseyri væri miklu æskilegri, og vinn- | andi vegur að framkvæma það verk. Sannleikurinn er sá, að járnbrautarmót- : spyrnan hefur ekki að eins verið hjá þinginu eða þjóðinni yfirleitt, heldur hjá þeim, er fyrst og fremst mtindu hafa mest grætt á þessu fyrirtæki, en það eru þati héruð, sem hinni fyrirhuguðu járn- braut er ætlað að liggja um. Og má það undarlegt virðast. En þess er engin von, að þingið berjist með alvöru fyrir þessu , máli, meðan það er ekki áhugamál þeirra, er fyrst og fremst ættu að bindast fyrir að hrinda þvl áleiðis, en það eru sýslu- búar sjálfir. En þá virðist vanta trúna á það, engu síður en aöra. Meðal þeirra, sem mest hafa stutt málið og reynt að hrinda því áieiðis, er hr. Þor- valdur Krabbe verkfræðingur. Hefur hann ritað nokkrar leiðbeinandi greinarí blöðin um mál þetta, og lýst þvf með órækum rökum, að járnbraut austur í sýslur gæti mjög vel borgað sig, og mundi ekki að eins verða þeim héruðum, er brautin lægi um, til stórþrifa, heldur öllu landinu í heild sinni, því að gegn peningaupphæð þeirri, er fram þyrfti að leggja, kæmi margs konar beinu og óbeinn hagnaður, þar á meðal ekki sízt verðhækkun á eignum á brautarsvæðinu og framleiðslu- aukning, sem brautin skapaði með því að opna leið fyrir kraptmeiri og betri at- vinnurekstur en ella, auk vellíðan og þæg- inda hjá mönnum á því svæði, sem braut- in liggur utuj og svo aukið þol til skatt- gjalda m. fl. Það væri og heldur ekki lítilsvert fyrir íbúa austursýslnanna, að fá greiðan veg til þess að koma landbúnaðar- afurðum sínum á markað í Reykjavík, og einnig fyrir Reykjavíkurbúa, að fá greiðan flutning á þeim vörum. Sérstaklega gæti þetta orðið stórhagnaður fyrir báða aðila í mjólkursölu, því að þótt mjólk austan úr sveitum yrði seld að mun ódýrari, en mjólk er seld hér 1 Reykjavík, þá yrði sú sala mikill hagnaður fyrir sveitabænd- ur, sem nú geta ekkj notfært sér mjólkina sem verzlunarvöru, nema að eins rjómann f smjörbúunum. og það að eins um lítinn hluta ársins víðasthvar. Og kaupendum hér í Reykjavík yrði jafnfratut stór hagn- aður að þeim viðskiptum, í stað þess að kaupa mjólkina með afarverði, eins og nú er, og opt öldungis ófáanleg, eða af mjög skornum skammti, enda þótt ná- grennið leggi til mjólkurframleiðslu sína. Þá er járnbraut væri komin milli austur- sýslanna og Reykjavíkur, mætti daglega flytja mjólk að austan hingáð til bæjarins. Járnbraut austur mundi þá ekki að eins útvega bændum austanfjalls ágætan, nýjan markað fyrir mjólkina sína á öllum tím- tim árs, heldur mundi brautin beinlfnis verða til þess að auka framleiðslu þessar- ar vörutegundar og annara, ekki sfzt þá er Flóaáveitan væri komin á. En aukin framleiðsla er einmitt skilyrði fyrir þjóð- þrifum vorum, að vér óflum meira en vér eyðum. Það er meginregla fyrit allri sannri þjóðmegun, máttarstólpinn undir sjálfstæði hvers einstaklings og höfuð- hyrningarsteinn undir gjaldþoli og góðum efnahag þjóðfélagsins í heild sinni. Engin þjóð getur verið sannarlega sjálfstæð, nema hún sé efnalega sjálfstæð. Pólitiskt sjálfstæði ogefnalegt ósjálfstæði og aumingjaskapur getur ekki farið saman. Það er alveg eins með heilar þjóðir eins og hvern einstakling. Sá maður getur ekki verið sjálfstæður f orðsins iéttu merkingu, sé hann bundinn á óleysanlegan skuldaklafa og f vandræða fjárkröggum. Hann verð- ur þá svo háður lánardrottnum sínum, að hann getur ekki hagað sér öðruvísi en þeim þóknast, hversu sjálfstæður sem. hann ánnars kann að vera í hugsunar- hætti. I framkvæmdinni verður hann ósjálfstæður, margfjötraður og bundinn, hversu leitt sem honttm er það. Hann verður að offra sjálfstæði sfnu á altari efnaskortsins til þess að reyna að halda sér og sfnum sem lengst uppi í Iífsbar- áttunni. Og eins og þessu er þannig háttað með hvern einstakling, eins er því varið með þjóðfélagið í heild sinni. Það verðttr að vera efnalega sjálfstætt til þess að geta notið sfn að fullu. Og vegurinn til þess er fyrst og fremst aukin fram- leiðsla. Að aukning hennar verður að vinna af öllum mætti. Og einn höfuð- þátturinn í þeirri baráttu eru auknar og endurbættar samgöngur í stórum stíl, svo að afurðir manna fái sem beztan og hagkvæmastan markað á svo stuttum tfma sem unnt er. Járnbraut austur er því einn aðalþátturinn í framförum lands- ins og atvinnuvega þess, og nauðsynlegt menningarfyrirtæki til þess að rétta oss úr hnútnum og skipa oss á bekk með menningarþjóðunum. Svo aumir erum vér þó ekki, að vér kæmumst ekki ein- hvernveginn tit af því, að greiða afborgun og vexti af því fé, sem járnbraut austur í sýslur mundi kosta. Auðvitað yrði lagningarkostnaðttrinn mikilleða eptir laus- legri áætlun Krabbes verkfræðings um 31/2 miljón kr. Ert ókleift getur það ekki talist, þá er þess er gætt, hvað. koma mundi í aðra hönd, og hversu afarmikil- vægan og margháttaðanhagnað fyrirtækið hefir í för með ser, beinlínis og óbein- línis. Um leiðina .austur — hvar járnbraut- in ætti að liggja — hafa verið nokkuð skiptar skoðanir. Krabbe verkfræðingur hafði hugsað sér í fyrstu, að brautin lægi úr Reykjavík upp Mosfellsdal, þaðan þvert austur yfir Mosfellsheiði. um Jóru- kleif eptir Grafningnum, að austanverðu við Ingólfsfjall og að Ölfusárbrú, en jafnframt taldi hann aðra leið hugsan- lega: frá Reykjavfk meðfram vegiríum að Kolviðarhól, yfir fjallgarðinn sunnan við Lágaskarð og austur í Ölfus, þaðan ept- ir þéirri sveit og að brúnni. Þeir sem kiínnugir voru staðháttum þóttust sjá, að miklir örðugleikar mundu á því að leggja brautina um Jórukleif niður í Grafning, enda hvarf verkfræðingurinn frá þeirri leíð, er hann hafi athugað hana nánar. Og syðstu leiðina um Lágaskarð — þótt miklu greiðari væri — taldi hann mjög óá- rennilega vegna snjóa á háfjallinu. Þá er það loks 'þriðja leiðin, sem hann hef- ir hallast að og telur álitlegasta og sam- kvæmthenniyrðibrautarstefnan þessi: Frá Reykjavík upp Mosfellssveit (um Gröf, Blikastaði, Lágafell, Helgafell, Mosfell) upp á heiðina sunnan til við Skeggja- staði, nálægt Stardal, framhjá Feilsenda og fyrir sunnan Stýflisdal, framhjá Kára- stöðum og niður í Almannagjá nálægt Öxarárfossi (Langastfg), um Þing- völl, austur hjá Vatnskoti með fram vatn- inu að norðan yfir suðurenda Hrafnagjár, skammt frá vatninu og þar þvert austur yfir fyrir norðan Arnarfell og Miðfell (fremur en vestanvert við það meðfram vatninu) framhjá bænum Miðfelli og nið- ur að Kaldárhöfða, nálægt Efri-Brú um Syðri-Brú og að Asgarði og þaðan að Sogsbrúnni, yfir Sogið á nýrri brú og meðfram Ingóllsfjalli að Olfusárbrú, og þaðan austur Flóa að Þjórsárbrú með álmu niður á Eyrarbakka, auk annara aukabrauta vfðar t. d. um Grfmsnes,

x

Þjóðólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðólfur
https://timarit.is/publication/72

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.