Ný tíðindi - 20.04.1852, Blaðsíða 2

Ný tíðindi - 20.04.1852, Blaðsíða 2
34 Við ísafjarðardjúp hefur verið ágætur fiski- afli, en hákarlaafli lítill og selaveiði nærri því engin. I Steingrímsfirði hefur selur þar á móti aflazt nokkurn veginn í nót. Af mönnum þeim, sem voru á skipi því, er um var getið í 7. bl., að farizt hefði í Höfn- unum, var hinn elzti 26 ára; hinir allirumog innan tvítugt. 2 af þeim voru kvongaðir, og annar þeirra var sá, sem bjargað varð. For- maðurinn hjet ,T. Halldórsson. Skipið og 3 af mönnunum voru frá Kotvogi í Höfnum. A t li u §• a s e m d ' við lýsin;/u á ókenndum fiski (sjá Ný Tíðindi, 7. bl. 10. Marz 1852). Eptir Benedict Gröndal. Lýsing sú, sera er í ofan nefndu blaði, virðist mjer einkar vel og greinilega samin af þeim, sem ekki hefur stundað náttúrusögu. Hið fyrsta, sem mjer finnst iuega leggja til grundvalíar, þá er menn vilja nota hana, er það, að menn álíli, að það sje til, sem nefnt er, en hitt, sem ekki er um getið, sje ekki til. Við þessa höfuð- reglu styðst jeg í rainni skoðun á fiskinum. ]>að er þá fyrst, að jeg er viss um, að hefðu bæði augun verið sama megin, þá mundi þess hala verið getið, en þaf stendur ekkert ura, og því munu þau hafa verið sitt hvoru megin, eins og er á fiestum fisk- um. Jeg er lika viss um það, að þar sem svo vel og skilmerkilega er sagt frá uggasetningunni (nema, ef til vill, sporðinum), þá mundi hafa verið getið um got- raufarugga ; en hans er ekki getið hið minnsta, og álít jeg því, að hann haíi enginn verið. Af þessum hlutum, og öðru fleiru í lýsingunni, í- mynda jeg mjer, að fiskur þessi sje engan veginn lúðu- eða flyðrukyns. Ekkert dýr af þeirri ættkvísl hefur sitt augað hvoru raegin, heldur bæði á annari hvorri sömu hliðinni, og er sú hliðin ætíð bungaðri en hin, og dökk. Fiskurinn hefir og án efa verið eins* báðu megin að öllu leyti, því annars mundi þess hafa verio getið, þar sem svo margt ómerkilegra er nefnt. I engu af þeim verk- ura, sem jeg hefi notað við lúðukynið (eða flyðruætt- kvíslina), stendur neitt um það, að nokkur flyðra hafi fagurrauða ugga, og jeg held jeg niegi fullyrða, að menn þekki enga slíka fiyðru." Allar flyðrur og iúður hafa gotraufarugga, sem þenna fisk vantar. Að lyktum er engin fiyðra eins löng og mjó, og þcssi fiskur er sagður; því Icngd fiyðranna, þegar menn bera hana saman við breiddina, er aldrei, eða mjög sjaidan, meiri, en eins og 4 til 1, og því kaila dýraíræðingarnir líka mynd þeirra „oval" eða „rhomboedrisk" (skáferhyrnda) ; II i p p o g 1 o s s u s er ekki heldur nema 3^ sinnum lengri, en hann er breiður til, og hann er einna iengstur og mjóstur af flyðrukyninu. En nii höfum vjer fyrir oss fisk, sem er 4| al. i lengd, og } al. á breidd, það er með öðrum orðum, sem er sex sinn- um Iengri, en hann er breiður til. Eptir þvi sem jeg kemst næst, eptir lýsingunni á fiski þessum, held jeg, að það hafi verið fiskur nokkur, sem reyndar optar en einu sinni hefir fundizt lijer við land, og víðar, en sem þó niá kaliast sjaklgæfur. Vjer köllum hann á íslcnzku Vogmær (eða Vogmeri), hann helir aldrei, svo menn viti, verið dreginn á öng- ul. Vegna líkamsbyggingar sinnar heiir hann gefið nátlúrufræðingunum nóg að hugsa, og fengið ýmiss nöfn, því hann cr mjög veikur af sjer, eða brothæltur ; og hefir hann mjög sjaldan fundizt óskaddaður. Uggar hans eru haria brothættir ; á flestum þeim, er mcnn þekktu fyr, vantaði sporðinn ,svo menn hjeldu, hann væri sporð- laus (svo sem Artedi). Sporðurinn er ekki beint aptur úr stirtlunni, heldur á ská, upp og út (þess vegna segir Eggert Olafsson „að sporðurinn hali han g- i ð við", í ferðab. I, pag. 594), og er sýldur í raun og veru. Bakuggar eru tveir, hinn fremri cr ekki ncma nokkrir beingeisiar, og ekki samtengdir með himnu; hann brotnar optast af; aptari bakugginn nær frá haussendanura apt- ur að sporði; í honum eru 172 beingeisiar, beygjanieg- ir, sameinaðir með himnu. Eyruggarnir eru að síuu leyti eins, og rjett þar fyrir ncðan kviðuggarnir, sem eru sundurlausir beingeislar, og brothættir. Gotraufaruggi er enginn ; því kallar Gronovius hann: G y m n o- g a s t e r, og Danir : Barbug (Brúnnich, zool. fund. p. 132.), það er : sá sem hefir uggalaiisan kvið. Munnbeinasetningunni er þannig háttað, að kjálkarnir geta skotizt fríiin, og þá verður höfuðið framdregið og trjónumyndað. En þegar trjónan er ekki fram skotin, þá sýnist höfuðið styttra og breiðara, og þásnýr inunn- urinn upp á við. Efri kjálkabeinin, sem eru sitt hvoru megin að ofan verðu við munninn, eru iauf- eða blaá- mynduð, og sjást, þegar fiskurinn teygir munninn fram, 1) Ritgjörð þessi barst rajer í hendur 10. d. marzm., og Iofaði jeg þá þegar að taka hana. En 6. d. þ. m. fjekk jeg aðra ritgjörð um sama efni frá herra Á. 0. Thorlacius í Stykkishólmi, sem hann hefur ritað 22. d. marzm. Sú ritgj. er þessari svo iík, að jeg er hræddur um, að lesendum, „Nýrra Tíðinda" myndi þykja það ósparlega I'arið með rúmið, ef jeg tæki þær báðar, og því hef jeg heldur tekið þá, sem jeg hafði fyr iofað. Ritgj. herra Thoriaci«- usar er þó, að minni hyggju, engu miður samin, en þessi, og hefur það atriði um fram hana, að h ö f. hefur sjálfur s j e ð 3 .vogmerar, og er þeim mun vissari i ætlun sinni um Kópavíkurfiskinn, enda þó hann »æi hffnn ckki sjálfur. Að öðru leyti styðst liann við hjer um bil sömu bækur um þetta efni, og Gröndal gjörir. — Vegna þess að svona steudur á, bið jeg herra Thorlacius, að virða mjer það til vorkunnar, þó fyrirhöfn hans sje þannig að nokkru Ieyti orðin mín vegna til ónýtis, og jafn framt votta jeg honum, í nafni allra fróðleiksvina, þakklæti fyrir starfa sinn, og tiiraun til þess að leiðbeina löndum sínum í náttúrusögunni, sem þeim er svo injög á- bótavant í, eins og mörgu öðru. M. Grímsson.

x

Ný tíðindi

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ný tíðindi
https://timarit.is/publication/77

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.