Norðri - 24.08.1857, Blaðsíða 3

Norðri - 24.08.1857, Blaðsíða 3
en þetta cr missyning, líkt og annab. Hljó&staf- urinn í iirn er aí) upphali a; cn þctta a lielzf cl;ki vi<i, ncina |)ar scni a fcr á cptir í eniling- unni (örn, örnti, örniiin; crni, ernir; en arnar, arna). Hljdbstafurinn í björn er ab uppliali i (í hinuni gotneska tungna(lokki); cn þctta i hclzt ckki viÖ, nema þar seni i fer á cptir í end- ingiinni (hjörn, björnu, björnum; bjarn- ar, bjarna; en birni, birnir). Hjcr fcr á eptir sú fræöagrein, ab ý sje liljóí)- varp af jó, eu o' liljóÖvarp af <5, og vakli j því, af) liijóf varpiö wdýpki“ (!). En ý er ekki aö eins liljóövarp af jó, hcldur einnig af j ú, cn optast af ú, og stundum af ó (úr — ýra, fljúga — flýg, bjóba — býö, ból — b ý 1 i). Og hvab kenmr int til, ab hljóbvarpib „dýplcar“ (!) þar sein ekkert j er í fruinliljóbinu (út — ý t u, súpa — sýp, ból — býli)? Enda er lijer allt ööruvísi ástatt, enn Gbr. ætlar; og er ú, aö uppliali, auk- ib u; önnur aukning af u var fyrir öndverbu iu, og hefur sú breyzt í jú (i rýrzt, en u þróazt); cn þetta j ú snýst í j ó fyrir framan t, b, s, I, n (optast na-r), r, m, þab er í stuttu máli: fyrir framan laiinliljób og m, (sb. drjújia, kljúfa, rjúka, fljúga, vib skjóta, bjóba, kjósa, o. s. frv,). Allar þrjár aukiiingarnar: ú, j ú, j ón eru þá samar ab uppruna og jaln-þungar í máli, sem sjest á því nb bera sauian súpa, krjúpa, þ j ó t a, vib ræturnar s u p, krup, þut, eba vib satip, kraup, þaut, sem cru liinar meiri aukn- ingar rótanua. Eptir þessti er nú etigiu furta, í þó ú, j ú, j ó, hali öli sama hljóbvarp (ý), og þarf ekki j ab valda þar neinu mn (livorki í jó nje jú). A hinn bóginn er ó víbast livar komib í stabiun fyrir seint a (og licfur oe ab hljóÖvarpi), j cn stundiiin er ó sprottib af ú. Hin fyrri ó-teg- und er mikiu ríkari og dregur Iiina síbari ó-teg- und eptir sjer aÖ hljóbvarpinu til: bœr af bó — (sb. bóndi og bóandi, fyrir búandi) fyrir bú —; en þú bcr vib, aÖ hinni síbari ó-tegund kippir í kyn, og snýst hún þá í ý (ból — b ý I i) Nú kemur ný spcki: „ f ui é er þad tid srtjjt', ttil noklatf tla'tiu jinuast ti/ þesti, atlþnd er liljóil- varp af j tí, t.-il.: sé, tré, fé, lcné. af tjd, trjdin, Tfjátn, knjtitn, stjnir þetta, ad é ber ad úlitn sem Thljödstaf, oy ad þad þvi er rinijt ad rita je; Tatt fornu ritndu ntenn é eda e', é, tuj hendintjar Ti hn'dskaj) sýna', ad ft aml/nrdrinn Itejir i fuvnötil verid samr otj nú. t. c/.; -llijdiiit JéU otj liélt vc/li ““. Er il í s c hljóðvarp af j á í sjáV! Er þá er í ber Idjóbvarpaf era íbcraV! Nei, þettaliljób- varp kemur úr leggmun hans Gubbrands! Og liitt er jafn-frálcitt, ab e ■ sje liljóÖvarp af já í, Iiinum orbununi. e í tre cr ekki fr.amar hljób- varp af j á í trjám (fyrir trjóm, seiu er eldra), enn ip í skip cr hljóbvarp af i p u 111 í skipum, eba amb í lamb af ömbum í liimbum, eba a n <1 r í G u ö b r an d r af ö n d u in í G u b b r ö n d- ; uin. Enda er óþarli ab ræba lijer lengra um ; þub mál; því þó bún vruri jafn-sörm, scm hún er i ósönn, þessi „gubbrenzka“, ab b sje hljóbvarp af j á, þá getur ekki þar af leiÖzt, ab e beri ab 1 „álíta sam liljóbstaf“. Lítam á liljóbbreytingarnar já — e og j ít — j o, og sjáum, livort iiin síbari breyting verÖtir ekki ininni og nær eÖli þó bábar sjeu rangar, ef þær á ab meta scm hljóbvarp. En livaÖ á þetta nib- urlag (um hendingar í kveöskap)'? A þab ab vcra nokkurs konar „smibshögg“, ab framburbúrinn hafi veriÖ samur í forniild og liann er nnV Er |)á I framburburinn ekki je núV Eba eiga hending- I arnar fbll ... velli ab sanna ab je geti ekki '[ mcrkt sama hljób og eV VerÖa hendingarnar ; rangar, cf jeg skrifa , Hrjánn fjell ok hjeit vclliV „En fornmenn rita ýmist e eba ....“. þeir rita reyndar á íleiri vcga, enn Gijr. segir. A þá ab taka upp alla þeirra ritsháttu í þessu efni, og skril'a ýmist e, eba ó, eba ee, eba óe, eba eó eba óó, o. s. frv. V Ellegar á ab taka upp nokkra af þoiin (tvo, þrjá, fjóra) V eba einn af þeimV En c er ekki þar á mebal I f>ab er satt, ab j e er ekki fornt hcldur; og þaÖ er af því j tíökast ekki í fornöld á þann Iiátt sem nú er; en ie er fornt, og er þab sama og j e. Nokkru síbar segir, ab „hljóbvarpsmyndir“ sjeu „mest vib liafÖar vib einsatkvæbis orb“. Jeg svara því þannig: þó þetta væri „heilagiir sannleiki“, þá er liitt víst, ab hljóbvarp finnst ekki í neinni orbmvnd, sem ekki hefur verib iiema cin samstafa fyrir öndverbu. þcgar Gbr. er búinn ab ncfna eins atkvæbis reyndir (gel, el, fel, o. s. frv.), kemur ályktun í þessum orbltm: „ttr þetta eilt af mtirjit siinnnn Tn,óti þvi, atl horjid j eda i sé nndirrdt hljtid- „rarjisink'. [>ab er ab skilja: „af því þcssar „myndir eru nú ekki nema eitt atkvæbi liver, þá „er auÖvitab, þær hafa aldrei verib Iengri“. En þctta er ekki annaÖ cnn „gubbrenzka“; því þab

x

Norðri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðri
https://timarit.is/publication/78

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.