Norðanfari


Norðanfari - 08.01.1880, Blaðsíða 3

Norðanfari - 08.01.1880, Blaðsíða 3
 skyldu menn ætla, að Reykvíkingar tækju samt ekki til pessa kærleiksbragðs, fyr en allir hinir efnaðri peirra hafa gjört allt sitt til að Ijetta bágindum fjelagsbræðra sinna, eu peir fara ekki hátt með pað. Sumum pyk- ir pað undarlegt, að pað fjelag skuli ekki geta borið sig sjálft, pótt porskurinn bregð- ist einn vetrar tíma eða tvo, par sem hinir voldugu stórhöfðingjar geta nær pví í viku hverri haít átveizlur upp á mörg hundruð króna, hvernig sem í ári lætur. En pess bfir líka að gæta, að peir gefa sjálfsagt stór- gjafir fátæklingum sínum, pótt peir fari ekki svo langt í góðgjörðaseminni að mag- inn missi nokkuð af krásum sinum og sjampani v'ið pað, annars væri pað ósam- > boðið stolti peirra, sem ríkra höfðingja að taka móti gjöfum frá fátækum bændum til purfamanna peirra., er peir eiga sjálfir að að annast. Siðan ósköpin gengu a í fyrra vetur út af bæjarstjórnarkosningunum, hefir ekkert borið til stórtíðinda í bæjarráðinu, mönnum sem ekki elska ritarann, pykja framkvæmd- ir hans ekki sanisvara áhuga peim, er hann sýndi í pyí að ná pessum völdum, &n pað kemur líklega nokkuð af pví, að ritarinn hefir enn eigi getað orðið embættisbræðrum sinum svo sammála, að hann einu sinni hafi sknfað undir gjörðabók bæjarstjórnarínnar, og nu er svo komið, að Keykvíkingar segja að peir ætli á leikhúsið pegar þeir fara á' bæjarstjórnarfund, má ráða af pví að fund- irnir- sjeu pó alls ekki leiðinlegir, ef vel er leikið á annað borð. Á næst seinasta fundi hafði verið allgóð skemmtun að horfa á og heyra fundarhald bæjarstjórnarinnar, og pó pað sje almanna rómur hja Eeykvíkingum, að landritarinn leiki bezt, pá hef jeg sann- frjett af skynssömum mönnum, að hann ljek alls eigi vel á péim fundi, pví að hinum hámenntaða borgarlýð, sem par var, pótti full ástæða að láta óánægju sina í ljósi með háværu fussi, sem sumum pótti reyndar líkara sjómönnum eða peim sem í Reykja- vik eru kallaðir „götustrákar" en hinum menntaða borgarlýð, aptur á móti Ijet )ýð- urinn ekki ánægju sína í Ijósi með lófa- klappi yfir peiin , sem á peim fundi ljeku miklu betur en ritarinn. Hvar hafa menn svona góða hreppsnefndarmenn, að peir skemmti kjósendum sínum sem leik- arar? Eins prekvirkis er vert að geta, sem stórhöíðingjarnir gjörðu hjer i haust íandi og pjóð til uppbyg->,ingar og andlegra fram- fara, Eins og mörgum er kunnugt, hefir Pjetur Jónsson, sonur háyfirdómarans, nú i næríellt 20 ár stundað vísindin, lagt stund á bæði lögspeki og læknisfiæði. þessi maður hefir samt ekki getað lokið námi sinu i hvorugri pessari vísindagrein; á há- skólanum par, sem hann ætlaði að stunda lögspekina voru peir svo hlálegir við hann, að reka hann burt paðan í miðju kafi; síð- an tók hann að lesa læknisfræði hjer við læknaskólann, en pað fór á sömu leið, að hann var rekinn paðan en íjekk pó fyrir góð meðmæli landlæknis vors, sem seint verður þreyttur á að geía oss góða iækna, leyíi ráðgjafans til a ð m e g a taka próf í læknisfræðinni hjer við skólann, en hve'rnig fór? maðuriiin fjekk ekki staöist prófið prátt fyrir pað, pó yilji landlæknisins ætti að sitja í fyrirrúmi fyrir pvi, sem rjett var og sanngjarnt, Jeg parf ekki að segja yður orsökina til allra pessara hrakfalla, ef pjer hafið heyrt manninn nefndan pá vitið pjer likloga hvað pessu veldur. Eptír allt petta ' sækir Pjetar um prestaskólann, hann var nú sú eina stofnun, sem ekki var lokuð fyrir honum. Margir voru svo illgjarnir að segja, að stiptsyfirvöldin myndu ekki láta pau ósköp spyrjast, að pau veittu pessum manni inntöku, enda pótt hann sje bróður- sonur biskupsins, og forstöðumaður presta- skólans mótmælti pví sterklega, að presta- skólinn yrði gjörður pessum manni að sein- asta athvarfi , eptir að hann væri útrekinn aí' öllum öðrum æðri visindastofnunum bæði utanlands -og innan og pað einmitt fyrir pað, er aldrei myndi prestum sæma frem- ur en öðrum, heldur miklu siður. En petta gátu hin háu stiptsyíirvöld ekki tekið til greina, pau sáu enga ástæðu fyrir pvi að synja honum inntöku, par sem hann hefði aldrei við morð nje pjófnað kenndur verið og landshöfðinginn var á sama máli, og Pjetur pví tekinn á prestaskólann sem hæfur til pess að verða kennimaður Guðs orðs og kenna Guðs götu í sannleika. Mik- ið álit hafa háyfirvöldin á prestastjett vorri, vandfengnir pykja peim menn í hana og mikil er sú umhyggja, sem biskup vor ber fyrir sóma heunar og andlegri velferð.pjóð- ar sinnar, ef dæma skal eptir pessu. Svar til Valdimars Ásmundarsonar. «Hossir pú heimskum gikki hann gengur lagið á og ótal asnastykki af honum muntu fá; góðmennskan gildir ekki gefðu duglega á kjapt, slíkt hefir pað jeg pekki pann allra hezta krapt.» B. Gröndal. (eldri). Nýlega hefir birzt í «Norðl.», nr. 51— 52, níðgrein eptir Valdimar Ásmundarson um kvæðabók Jóns heitins Árnasonar, eða öllu heldur um Björn ritstjóra Jónsson, blað hans og prentsmiðju og undantekningarlaust um allt, sem hjá honum hefir verið prentað. það sýnir meðal annars hvað höfundur greinar pessarar er sampykkur sjálfum sjer, par sem hann f ,«Norðanf.», nr. 41—42, bls. 83., hrósar «A.ðalsteini», skáldsögu síra Páls Sigurðssonar á Hjaltabakka, sem pó var prent- uð í «prentsmiðju Norðanfara», er höf. níðir mest. Annars er greinin augljós vottur pess, að hún er rituð í haturs fullum anda til ritst. B. Jónssonar, og sjer til munngætis_ hefir Valdimar. tuggið upp pá verstu dóma, sem hann á æfi sinni heiir heyrt um blaðið Norðanf. og sem faralangt út yfir sannleikans takmörk. Kitstjóri Björn er svo góðkunnur pjóð sinni, að slíkt svertir hann ekki hið minnsta, enda hefir hann hingað til hrund- ið af sjer slíkum árásum með dug og dáð,- svo jeg parf engann hlífðarskjöld að bera fyrir ritstjórann í pví efni. Samt vil 'jeg í fám orðum hjer nokkuð um ræða, pví að mjer er vel knnnugt, að ritst. hefir tvisvar tekið Valdimar upp af götu sinni, bæði næst- liðið suniar og áður, pegar hann varatvinnu- laus á Akureyri, en póttist ofmenntaður til að slá gras, sem flestir aðrir alpýðumenn, en pareð harm mun ekki hafa komið sjér sem hezt, eins og máske víðar, mun hann hafa farið frá ritstjóranum aptur, með ekki sem beztum vitnisburði. Annars eptir lagalegu og siðferðislegu sjónarmiði að dæma, á pað ekki vel við pegar vinnuþjónninn vill hreykja sjer ylir húsbónda sinn með stórbokkaskap, og par á moðal vclgjörðamann sinn, pví pá er sannarlega «hver gulllnífan upp af annari». En pareð pá var verið að prenta kvæðabók Jóns sál., gat V. ekki látið hana fara varhluta, par hann máske hefði pegið að lesa prófark- irnar til að fá krónur í vasann, eður í öðru lagi, til að fá ástæðu til að níða gamlan og mæddann heiðursmann, og par á ofan vel- gjörara sinn, og lýsir slíkt einstakri fúl- mennsku. Valdimar upp kveður svo látandi dóm um fyrnefnda kvæðahók: að hún sje í fyrsta lagi rangt prentuð og «prentvillur skipti hundruðum»*, ennfremur að hún sje «snauð að efni og innihaldi, nýtilegust kvæði í hók- inni sjeu kvæði pau, er áður hafá verið prentuð og einstaka lausa vísur, en meginið sje ónýtt, par að auki sje í bókinni svívirði- legasta klám, sem særi blygðunarsemi hvers manns». J>essi dómur kemur víst öllum á óvart, sem pekktu Jón sál. Árnason á Víðimýri og Ijóðagjörð hans. Hvað prentvillunum viðvík- ur, pá er víða «pottur brotinn» í pví tilliti, og pó smærri bækur sjeu, pá er hægt að leiða rök að pví, að prentvillur hafa skipt hundruðum, pó ekki hafi verið prentaðar í prentsmiðju Norðanfara. Að bókin sie snauð að efniog innihaldi, er ekki svara vert. |>ar sem V. kallar nýti- legast pað sem áður var prentað, kemur til af pví, að hann hefir heyrt pví mest hrósað, og heyrt mest um pað talað. En í sann- leika að tala, stendur hitt pví ekkert á baki, t. d. ljóðabrjefin, sem hafa mann eptir mann verið skrifuð upp, og meira að segja eru komin suður á land skrifuð. Ljóðabrjefið til Halls Ásgrímssonar í Kaupmh., pótti par á- gætlega vel ort, og eru pó flestir íslending- ar í Höfn meira og minna menntaðir. J>að var hvorutveggja, að Jón sál. var fiestra manna vinsælastur, skemmtilegastur og vel gáfaður, eins eru Ijóðmæli hans pjóðleg og skemmtileg, og til dæmis má telja pað, að tvö af höfuðskáldum vorum kváðu eptir Jón sál., sem pó naumast höfðu ásýnd hans sjeð og hafa peir litið allt öðrum augum á hans sanna og fagra andans atgjörfi, en höfundur Norðlingsgreinarinnar. Mest má pykja í pað varið, að bókin lýsir góðum og Guðelskandi manni. pó að V. Á. máske, eptir smekk pessarar aldar pyki ekki mikið varið í slíkt. Og yfir höfuð að tala, er bókin komin á prent eptir ósk margra góðra og merkra manna, og að Valdimar Ás- mundarsyni ólöstuðum, hefir Jón sál. Arnason engu minna skáld verið. Tökum Snót hina nýu og rannsökum vel, og má pá fijótt sjá, að pjóðhátíðar söngur Valdim. er mest megn- is tóm stæling eptir aðra, og pað hálfar hend- ingar teknar frá öðrum, t. d. sira Mattíasi og Gröndal. |>að er vissulega betra, að yrkja einfaldara og eiga pað sjálfur, en að taka annara, pví slíkt er aldrei nein prýði í sjálfu, sjer. I byrjun á Kvöldvísum sínum tekur Valdim. næstnm heila hendingu úr gömlu Sálmabókinni, eptir Gröndal eldra. par seg- ir svo: • «Nú gengur sól að gylltum beð». En V. segir: «Nú gengur sól að silfur beð og sezt á gullinn demantsstól». petta pykir oss skringilega til orða tekið, að sólin, pegar *) Líklega eru pessi mörg hundr. prent- villur ekki i peim'hluta bókarinnar er V. Á. sjálfur las prófarkirnar af, pó gjörir hann enga undahtekmngu á pví, enda mun hann máske hafa litið fljótlega á prófarka- lesturinn. og pótt hann ágætur eins og bemakeilmgarvisurnur í píi tíð. Ritst.

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.