Norðanfari


Norðanfari - 09.10.1880, Blaðsíða 1

Norðanfari - 09.10.1880, Blaðsíða 1
nnimiL 19. ár. Akureyri, 9. október 1880. 2ír. 59—60. Áskorun. (Eptir «Fróða»). Til pess að komast, ef verða raætti, bet- ur í skilning um eðli norðurljösanna, sem að nokkru íeyti er enn þá ráðgáta, hefir undir- skrifaður reynt að koma því til leiðar tvö síðustu árin, að þessar loptsjónir væru athugaðar í Nor- egi, S'víþjóð og Danmörku. Mjer hefir heppnast að fá í þessum löndum menn svo hundruð- um skiptir, er hafa verið fúsir til að styðja þetta mál, og er þegar komið frá þeim ekki svo lítið safn af skýrslum. Yæri mikið und- ir pví komið, að athuganir þessar yrðueinn- ig gjörðar á íslandi, er liggur svo norðar- lega og gæti því greitt ríflegt tillag í þessu eíni. Jeg leyfi mjer því að skora á vini náttúrunnar að athuga norðurljósin, og get pess um leið að talsvert af eyðublöðum til a5 rita á skýrslur um athuganir með nauð- synleguui leiðarvísi er nú sent ýmsum af prestunum, og að aðrir þeir, er vilja taka þátt í þessu, geta látið herra kaupmarin j. g. Möller á Blönduósi vita það; munu peim Pá verða sendar á sumrinu þær leiðbeiningar er þörf er á. Björgvin í Noregi í júnímánuði 1880. Sophus Tromholt (gagnfræðakennari). * Vjer óskum að sem flestir íslendingar, fyrst og fremst þeir sem menntaðir eru, og hinir aðrir, sem hafa hæfilegleika til þess, vildu verða við framarsettri áskorun hins heiðraða norska vísindamanns, og vjer von- um að landar vorir sjeu vinir náttúrunnar og unni vísindunum eigi síður en aðrir Norð- urlandabúar, með því líka að vjer íslending- ar erum, einna bezt settir til að geta gefið gaum að hinum dásamlegu norðurljósum. Eitst. svo nefnt: «Ágrip af æfi síra forkels Arn- grímssonar Vídalíns» eptir |>(órarin) B(öð- varðsson), og þykir vert að vekja athygli á ónákvæmni og villum, er þar koma fram. Á 131. bls. segir, að faðir sjera forkels, Arn- grímur lærði, hafi dáið «!!7. júní 1647», eu hann mun vafalaust hafsT dáið 16 48, eins og almennt er talið1. Er þá ognæstað ætla, að dagsetningin sje einnig röng, og eigi að vera 2 2. júní2. Á 133. bls. segir, að ritið «Krists Eftirbreytni» htfi «fyrst» (!) verið prentað: Hól. 1676, en hafi bókin eigi optar prentuð verið enn þá, sem telja má víst, er orðið «fyrst» rangt og villanda. A 134. bls. segir, að sohur sjera forkels Arngrímur skóla- meistari hafi dáið árið «1704» og litlu síðar, að hann hafi dáið «fáuni*arum» eptir 1702 (eða 1701), sem líklega á að vera hið sama. En rjettara mun, að hann hafi dáið 17 0 37 eins og almennt er talið3. Höfundurinn vitnar um Arngrím til Jóns Eiríkssonar kon- ferenzráðs, og virðist hafa lauslega lesið eða misskilið athugasemd eptir þann merka höf- und*, er getur þess, að J»ormóður Torfason í brjefi, dags. 23. júní 1704 ljúki lofsorði á Arngrím látinn, og hafi höfundurinn óvart gripið ritár brjefsins íyrir dauðaár Arngríms, (er J. E. eigi getur). — Að öðru leyti þyk- ir litið varið í þetta tvegda eða þriggja blaða rit/sem mest er um íorfeður hans og niðja og sitthvað annað. Jeg vil um leið drepa á «Æfiágrip Jóns biskups Árnasonar» eptir Grím Thomsen í «Tímar. Bókm.fjel.», 1. árg., 49.-63. bls. |>ar sem rit Jóns biskups eru talin upp á 60.—61 bls., segir, að ritið Donatus sje Til «Norðan fara». í Kirkjut., 2. árg. 131.—136. bls. er 1) H. E. Sciagr., 135. bls., Esp. Árb., VI, 126., Sv. N. Prestat., 144. bls. An. O. 1856, 218. bls. (og víðar). 2) Víkverja, 1. ári, bls. 20. 3) H. E. Sciagr., 34. bls., Esp. Arb., VIII. 82. bls. (og viðar). 4) Neðanm. á 47. bls. í ritinu „Om Is- Iands Opkomst" : Sór. 1768. — ásamt öðrum málfræðiritlingum hans — prentað: Khöfn «1734», en á eflaust að vera 17331, og að orðabók hans Nucleus sje prentuð: Khöfn «1728», enáað vera 17 382. Enn fremur er «Fingrarím» hans talið prent- að «1712», en eigi mun vera til eldri út- gáfa þess enn frá 1739. — |>etta, þótt smátt sje, óprýðir þessa annars ágætu ritsmíð. ls/8 1880. — E. 0. B. — Mjer þykir svo sem misjafnir dómar sjeu felldir yfir lestrarbók Steingr. Thorsteins- sonar, skyldi jeg nú ekki mega smegja áliti mínu um bók þessa, tnilli blessaðra dóm- endanna í Nf. 43—44 og í «Mána» viðaukabl. við nr. 12? jpessi góði «2» fernokkrum en miður fögrum orðum um hina dönsku lestr- arbók St. Th. í blaðinu «Mána» og ætlast hann, sjálfsagt til að hann hafi rekið enda- hnútinn á dóma um bók þessa! Hann vill sjálfsagt láta sitja við þennan skynsamlega vitnisburð, sem hann gefur bókinni, eins og hann væri öldungis rjettur!! en jeg ætla að þessi heiðraði «2» hefði mátt þakka fyrir, hefði honum eigi misheppnast meira í dómsriti sínu yfir þessa bók, en hðfundi hennar við útgáfuna, því það, sem þessi heiðraði «2» tel- ur bók þessari til lasts, munu fiestir þeir, er hafa nokkuá lært o"g kennt í aonsku teija* bókinni til gildis. J>essi heiðraði «2» telur það aðalgalla að engin íslenzk útpýðing sje sýnd í henni, en það ætla jeg einn hinn mesta og bezta kost bókarinnar, því hin ís- lenzka þýðing í þesskonar bókum er öldung- is til ills eins, eins og á bók Sveinbjarnar, því nemendur læra þýðinguna utan að víða hvar, skeyta miður um að skiljabvert danskt orð, leggja minna á sig að komast að þýð- ingu hinna dönsku orða og skaða sjálfa sig talsvert þar við; margir læra bæði dönskuna 1) Latn. orðmyndafræði: Rvík 1868, form. V. bls. . 2) Sjá s. st. og H. E. Sciagr., 34. bls. Bindindissaga trúarboða eins í London. (Framh.). »-A-ð vera niaður, Jakob, fað- ir, ástrikur eigininaður og þrekmaður i framkvæmd". „Viljtð þjer að jog verði algjör bind- indismaður"? wÞJer getið gjört eins og yður sýnist með það, en það er vissulega nauðsynlegt, að allir haldí sjer fr'á drykk, þegar þeir ekki hafa stjórn á sjálfum sjer. Jeg mundi reyna það, ef jeg væri sem þjer. Bragðið eigi einu dropa í mánuð , sparið fje yðar, látið kouu yðar fá auka skilding og biðj- ið forstöðumanninn að geyma hitt". »-Nsi«, sagði hann, „jeg ætla að geyma það sjálfur. j6g vil ekki fara aðgjöramig að hvolpi fyrir eipn mánuð". ,,Jeg fann Jakob fjórum sinnum þenn- an mánuð, í hvert siim áður envið skild- um, tók hann upp dálitinn leðurpung, taldi fram, ef jeg man rjett 90 kr. (5' pd. sterl. 15 shill.) og sagði: „Hjerna, herra minn! íeg hefi efnt loforð mitt og jeg hefi gefið Jenny (konunni) aukaskilding líka". Hann sagði: „Jeg ætla mjer eigi að verða algjör bindindisfjelagsmaður, en jeg ætla að halda áfram annan mánuðinn". Jeg læt það nægja að segja, að hann gjörði það, og þá er jeg heimsókti hann var binn sami pungur ávallt framdreginn úr vasa hans og sagði hann brosandi: „Horf- ið þjer á, herra minn!,, og hellti gullpening- unum i lófann á sjer og hypg jeg það hafi hlaupið yfir ellefu pund (o: 198 kr.), þó gat það verið að eins tiu pund, þetta veit jeg ekki fyrir víst. Er jeg bafði átt tal við bann um hrið, pá fór jeg til forstöðumannsins. Við áttum tal saman og hann var, eins og jeg sjálfur, öldungís hissa á umbreytingu hans úr ljóni i laoib Jeg lagði nú það til við vin minn, að hann tæki nú fjeð heim til sín, og útveg- aði jeg honum tima til þess. Jeg mælti: — 125 — „Jeg vil fyrst fara og finna konu yðar og þjer bíðlð niðri á meðan fáein augabr'ógð, meðan jeg tala við hana. En jeg skal eigi segja neitt um fjeð. Jeg fór inn i berbergið. Ó, kæri les- ari! Jeg get naumast lýst því, það var svo hörmulegt, að þvi er ekki hægt að lýsa. Enginn stóll, rúmmynd, líkast hrúgu af dökkum druslum, dyngdum saman út I borni, en eitthvað svipað thekistu var notað fyrir borð. Jeg bauð konunni smárit, og var að tala um Jesú kærleika, er hún tók til máls: „Jeg ætla þjer sjeuð biblíu-maður. Jeg þakka yður fyrir hjerkomuna, en bóndi minn er mótfallinn þessháttar hlutum; og ef hann kæmi, er jeg hrædd um, að bann færi illa með yður". Nu var Jakob kominn upp á loptið. Hún heyrði til og sagði: „Flýið, berra minn, jeg vonaðist ekki eptir bonum á þessum tima". Er hún sá að jeg hikaði,

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.