Suðri - 06.10.1884, Blaðsíða 1

Suðri - 06.10.1884, Blaðsíða 1
Af Suðra koma 3 blöð út á mánuði. Uppsögn með 3 mán. fyrirvara frá ára- mótum. Suðri. Argangurinn 34 blóð kostar 3 kr. (erlcndis 4 kr.), sem borgist f'yrir ágústlok ár hvert. arg. Reykjavík 6. okóber 1884. 25. blaö. Ýms landsmál. m. U m a 1 ]) ý ð u m e n n t u n, eptir ritstjbrawi. II. £á er nú að tala um pað, hvernig öllum pessum skólum verði komið á í'ót. Ver töluðum síðast um 14 al- pýðusMít. Hver af peim pyrfti að geta tekið um 40 lærisveina auk bú- staðar f'yrir að minnsta kosti einn kenn- ara. "Vér höfum nú enga trú á, að mikið ynnist með prívat- samskotum, svo bezt mun vera að gera ekki ráð fyrir öðru en að landssjóður láti reisa allar pessar skólabyggingar. Gerum nii ráð fyrir að hver skólabygging kosti um 8 púsund krónur, pá verður pað 112 pús. kr. í allt og pegar par við bætist nú sjómannaskóli og búnaðarskóli, pá verður allur kostnaðurinn við bygging- arnar um 130 pús. kr. Mðrgum kann nú að virðast petta mikið fé, en pcg- ar pess er gætt, að með pví móti væri menntun alpýðu landsins vel borgið, pá vonum vér til, að gjöldin vaxi mönn- um ekki í augum. Auðvitað er, að við pessi byrjunarútgjöld bætast nú árleg útgjöld, laun kennara o. sv. frv. For- stöðumenn alpýðuskóianna finnst oss hæfilega launaðir með 800 kr. auk frí bústaðar. Annan kennara pyrfti líka, og mætti að likindum fá hann fvrir 500 kr. Alls og alls yrðu árleg út- gjöld til hvers alpýðuskóla um 1800 kr., og útgjöldin til sjómannaskólans og húnaðarskólans nokkuð hærri, svo gera mætti ráð fyrir, að hin árlegu i'itgjöld í pessa stefnu mundu nema yíir 30 púsund kr. |>að er nú auð- vitað, að sumir munu vera peirrar skoðunar, að bezt færi á pví, að sýslu- sjóðirnir bæru hin árlegu útgjöld til al- pýðuskólanna, en ætlun vor er, að eðlileg- ast og réttast væri, að landssjóður bæri öll útgjöldin. Sýslusjóðsgjaldið er ekki vinsælt gjald, hvernig sem á pví stend- ur, og vér erum hræddir um, að alpýða manna mundi ekki taka pví vel, að pað gjald væri hækkað stórum, en prif og gengi skólanna eru undir pví komin, að peir hafi hylli almennings, enda virðist oss, pegar á allt er litið, að rúmar 30 púsund krónur sé ekki mikið gjald, pegar pess er gætt, hvort gagn aldir og óbornir gætu af pví haft, að kom- ið væri reglulegu og góðu lagi á al- i\ pýðumenntun landsins. Víst er líka um pað, að með góðum vilja mætti spara dálítið af hinum árlegu útgjöld- um landsins. Hvað stjórn pessara skóla snertir, pá teljum ver pað óheppilegt, að al- pýðuskóiarnir séu nokkuð við sýslu- nefndirnar riðnir. Eina ráðið, til pess að stjórn peirra verði eins, er pað, að voru áliti, að skipaður verði umsjónar- maður, sem standi landshöfðingjanum einum reikning ráðsmennsku sinnar og bali alla umsjón skólanna. Svo ætti Möðruvallaskólinn, kvennaskólinn í Reykjavík, sjómannaskóiinn og búnað- arskólinn fyrir landið að standa bein- línis undir landshöfðingjanum. Skóla- nefndir eru sjaldan til pess, eptir pví sem reynzt hefur hér á landi að styrkja skólana. Fáeinar atlmgasemdir við ritgjörð „óðalsbóndans" í Breiða- fjarðareyjum. Eptir Asgcir Einarsson, alþingisnmnn. í 19. bl. «Suðra» 2. árg. stendur greinarkorn «um sel og fisk á Breiða- íirði» eptir óðalsbónda nokkurn í Breiðafjarðareyjum. Af pvi að mer pykir sumt í grein pessari tortryggilegt og litlar áreiðanlegar sannanir færðar fyrir sumu, pá dirfist eg að gjöra nokkrar athugasemdir við hana. Höf. byrjar með pví, að hann segir frá pví, að selurinn sé hið mesta og versta rándýr við allar fiskitegundir. |>etta getur höf. tæplega sannað, pví að hann hefur varla svo ljósa pekkingu á öllum rándýrum í sjónum t. d. hákarlinum, sem opt veiðist með troðfullan mag- ann af alls konar fiskitegundum, en petta gjörir reyndar lítið til og sýnir að eins ritmáta höf. Enn fremur segir höf., að láturselur og vöðuselur rífi í sig fiskinn svo undrum sæti; látursel- urinn leiki sér opt með pyrskling og roskinn fisk í kjaptinum, og pessa að- ferð hans geti menn helzt séð í út- eyjum. Eg veit nú ekki, hvaða eyjar hann kallar úteyjar, en pó ímynda eg mér að Bjarneyjar megi teljast meðal peirra pví að aðrar eyjar liggja eigi utar í peirri eyjaröð, sein pær eru í; ætla eg ekki að præta neitt við höf. um pessa sögusögn hans, pví að eg tel víst, að 93 kunnugir menn sanni hana með hon- um eða beri hana til baka, en sögu get eg sagt honum: Eg réri út í Bjarneyjum 14 vetra gamall drengur; var opt róið út í hina svo nefndu ála, vestur af Bjarneyjum (par fyrir vestan eru Alasker, sem selur var pá við); sá eg aldrei nokkurn sel taka fisk eða heyrði pess getið, og var pó nægur fiskur pá á Bjarneyjarmiðum, pví að eg fekk í minn hlut 3 hundruð stór. Arið eptir réri bróðir minn í sama skiprúmi og fekk hálfu minni hlut, en hvort pað hafi verið seláti að kenna eða pað gæti verið að fiskiganga væri misjöfn af öðrum orsökum í veiðistöð- um, læt jeg reynda og greinda menn dæma um. Höf. segir, að útselurinn rífi í sund- ur fiyðruna, og éti vir henni pað bezta; get eg vel trúað pví (pótt höf. kunni nokkuð að ýkja pað sem annað) pví að áreiðanlegir menn hafa sagt mér að láturselur drepi flyðrur, pegar pær gangi mjög grunnt. En ef petta flyðrudráp er eins mikið, og höf. gerir orð á, er undarlegt að menn (einkum óðalsbændur) á eyjunum, sem eru utar, skuli ekki veiða mikið af flyðrum, pegar pær ganga svona í greipar selsins innar og nær landi1. |>essu næstkem- ur höf. með mikla röksemdagrein og segir: «Hér vestanlands vita menn pað af reynzlunni, að fiskafli hefur aldrei verið stöðugur, nema par, sem allur selur hefur verið eyðilagður eða fæld- ur í burt að mestu» og tekur hann dæmi af ísafirði, að aldrei hafi verið eins stöðugurafli á Isafjarðardjúpi eins og síðan selurinn var fældur paðan burtu eða eyðilagður. Nú pykir mér fara vandast málið. Hvergetur sann- að pað, að vöðuselurinn hafi verið fæld- ur eða eyðilagður frá ísafirði? Eg held að bæði ísfirðingum og öðrum hafi pótt vænna um hina arðsömu vöðuselaveiði en svo, að peir hafi viljað fæla hann í burtu, en að eyðileggja vöðuselinn var peim ómögulegt. Að sönnu hafa sumir haldið, að nótnaveiðín haii fælthannfrá landinu, en fyrir pví er engin sönnun, pví að löngu áður var hún tíðkuð í í>ing- eyjarsýslu og víðar í norðurlandi, og 1) Ætli pcir gætu eigi búið sér til flyðru- mið nálægt cyjunum moð niðurburði likt og Eggert sál í Hergilsey gjorði, og vcidili par mikið af' flyðrum.

x

Suðri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Suðri
https://timarit.is/publication/118

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.