Fjallkonan - 08.06.1887, Side 2

62
F J A L L K 0 N A N.
Hefir nú stjórn þjóðbúsihs. alþingið, lagt næga
stund á að efla efnahag og mentun alþýðunnar?
Margt hefir það að vísu gert í þá stefnu. enn því
miðr sýnist fleira af framkvæmdum þess heldr miða
til að eyða afurðum og auðstofni landsins, heldr enn
til þess að auka hann og tryggja. Meðan þingið var
ráðgefandi, lagði það skatt á bændr, „búnaðarskóla-
gjald“, sem með tímanum átti að verða stofnfé lianda
mentunarstofnunum handa bændum. Enn síðan þing-
ið fékk lögvald, hefir það ekkert um það liugsað,
hvernig þessu fé hefir verið varið, að því leyti sem
það hefir verið haft til búnaðarskóla, hvort það kemr
þjóðinni að nokkrum notum eða engum, sem auðveld-
lega getr átt sér stað bæði fyrir illa stjórn og fyr-
ir fjárþröng skölanna. Þetta virðist ekki vera bú-
mannleg stjórn, og þetta er þó hið mesta, sem þing-
ið heflr enn þá gert til undirbúnings fyrir mentun
bænda. Enn þar á móti hefir það með kappi og á-
huga leitazt við að gera stöðu embættismanna svo
trygga og góða, sem fært hefir verið, og auk þess
fjölgað embættum. Það getr verið að þessa haíi ver-
ið þörf, enn liitt átti þá ekki ógert að láta. Það
var ekki síðr nauðsynlegt, að tryggja stöðu bænda
með nægri mentun og þekkingu, og jafnframt með
þeim lögum er sýndu mönnum, að það væri ekki ó-
nýtt að vinna með dugnaði, enn ekki nteð lögunt sem
elta dugnaðiun með vaxandi álögum. Ekki með lög-
urn, sem heimila slóðununt og letingjunum efni dugn-
aðarmannsins, án þess að ltann hafi nokkurt vald
yfir efnum þeirra og atvinnu, lteldr tneð lögum, scm
skylda dugnaðarmanninn til að framfæra slóðann og
letingjana gegn fullum umráðum yfir efnuin þeirra
og atvinnu, þar til þeir ltafa borgað sína skuld. Þess
ber víst að geta, að þingið hefir undanfarið veitt ár-
lega 20,000 krónur tii eflingar búnaði í landinu, og
ég veit að þetta litia fé hefir þó gert mikið gagn,
sérílagi að því leyti er snertir frantkvæmd í jarða-
bótum. (Niðrl.).
Frá útlöndum
er fátt að frétta. í Frakklandi kafa orðið deilur um fjárlogin,
sem hafa leitt til J>ess, að ráðaneyti Goblets er farið frá, og hef-
ir Grevy gengið seinlega að mynda nýtt ráðaneyti. Ráðanoyti
pað er nú er komið til valda, er af íhaldsmannaflokki; Rouvier
heitir forsætisráðlierra og Ferrou hermálaráðherra. — 24. maí
hraun leikhúsið „Opera comique“ í París; 200 manna biðu bana.
— í Belgíu eru verkmannaóspektir; uppþotin í fyrra urðu á-
rangrslaus fyrir verkmenn. Þingið þar hefir samþykt lög, er
nefnd eru „sveltilög", og leggja toll á innfluttan slátrfénað og
kjöt, enn við það hefir verðið á þeirri vöru hækkað mjög. Af
þessu leiddi verkföll. Yerkmenn eru þar heill her, og getr ofsi
og hungr leitt þá út i gifrlegustu óyndisúrræði. — Frá Rúss-
landi heyrast jafnaðarlega málþráðarfregnir um árangrslaus
banatilræði og líflát níhilista. — Eftir fregnum trá Neapel lítr
svo út sem Ítalía muni komast í stríð við Abessiníu. — Frá Dan-
mörk ekki að frétta annað enn sömu deyfð í pólitík og viðskift-
um. 1 f. m. dó Jakobsen ölgerðarmaðr, einn af rikustu mönn-
um Dana.
Til „Sameiningarinnar",
kaflann, sem stóð í Fjallkonunni 11. des. f. á um alþýðument-
un og barnalærdóm, þá lýsir sér þar undarlegr ruglingr í hugs-
un höf. Hann segir, að ritstj. „FjaJlk." sé í vandræðum og
þori ekki að nafngrein.i höfund bréfkaflans, „þvi þaðgætidreg-
ið dilk eftir sig“. Hvaða dilk, með leyfi að spyrja? Skyldi
ekki hver maðr á landinu hafa leyfi til þess óátaliun að láta í
ljós skoðun sína um alþýðumentuu, eins og önnur alraeuu mál-
efni? Eða á slikt að vera bundið við vissa menn eða vissar
stéttir? Það er óviðkuunanlegt, að fá slikar beudingar frá
Ameriku.
Höf. segist ekki vilja fortaka, að einhver prestr kunni að
hafa ritað bréfkaflanu, enn „orðin verða ómerk, sem rödd úr
kirkjunni, ef enginn þorir við þau að standa“. Spyrjum uú
fyrst: hvað meinar hann með „rödd úr kirkjunni?" Ef það
er sama sem rödd frá prestastéttinni, eins og höf. virðist ætl-
ast til, þá er mér spurn: er kirkjan og prestastéttin eitt og
hið saina? Það mun vera kaþólsk kenning, að svo sé, enn vér
prótestantar látum kirkjuna innibinda bæði kennilýð og leik-
menn. Það er þvi enginn efi á, að nefndr bréfkafli er rödd
úr kirkjunni, svo framarlega sem einhver meðlimr þjóðkirkj-
unnar íslenzku hefir ritað hann.
En — „orðin verða ómerk, ef enginn þorir við þau að
standa“. Hvernig stendr á því? Ef þau á annað borð hafa
sannleik að geyma, þá er spurn: verðr sannleikrinn að lygi við
það, að hann vantar undirskrift manns? Höf. gefr í skyn, að
það, að slíkar greinir birtast nafnlausar bendi helzt á, að „dreng-
skaprinn sé á þessum tímum að dvína hjá þjóð vorri“. Það er
undarleg ályktun. Veit þá ekki höfundrinu, að ótalmargar
greinir um almenn málefni koma út nafnlansar daglega í öll-
um blöðum um allan heim? Það er eins og höf. varði hér
eingöngu um menn, enn ekki um málefui. Ef allar nafnlausar
, greinir í blöðum bera vott nm ódrengskap höfundanna, þá iná
„Sameiningin" sannlega lialda húslestrum sinum áfram. Síðan
koma þessar makalausu setníngar hjá höf.: „Það getr tull-
j komlega sameinazt sönnum drengskap að rísa öndverðr upp á
J móti kirkju og kristindómi*“ . . . „Enn það er þó einmitt k.rist-
: indómrinn, sem á að lijálpa drengskapnum við“. Hér er rugl-
iugriun og ósamkvæinniu í íneira lagi.
Hvað er kristindómriun ? Höfuðatriði hans ern þessir and-
legu fullkomleikar: vísdómr, heilagleiki og kærleiki. Þetta
I er upphaf lians og endir ; þetta er inark og mið lians. Þessi
eru hin mikilvægu málefni, sem haun vill f'á framgengt á jörð-
unni. Þar sem nú höf. segir það vera vitanlegt, að „eigi mjög
fáir menn hér á landi sé keuning kristindómsins fullkomlega
andstæðir11, þá eru þetta að vorum skilningi svo stór orð og
um leið svo ósönn og óviðrkvæmileg, að höf. ætti að hugsa sig
j betr um, áðr enn liann lætr slikt frá sér íara.
Enn ruglingr höf. kemr allr af þvi, að hanu blandar saman
tveimr ólíkum hlutum: skipun kirlcjulegra málefna og kristin-
dóminum. Að finna að einhverju, jafnvel i ytri skipun þjóð-
kirkjunnar, það kallar hann að „gefa kristindóminum olnboga-
skot“. Þarna er misskilningrinn. Höf. meinar auðsjáanlega,
að eigi fáir menn á íslandi sé skipuu þjóðkirkjunnar og ef til
vill sumum kenningum hennar andstæðir, og það kann satt vera;
enn hitt ekki, að menn sé kristindóminum andstæðir.
Guðfræðingar og kennivöld þurfa annars að vara sig á þess-
ari sorglegu hugsunarvillu, sem ritstjóra „Sam.“ hefir á orðið ;
þvi að hún er ekki svo óalmenn hjá þéim. Það er ekki svo
fágætt, ef fundið er að einhverju í kreddum þeirra eða kirkju-
siðum, að þá sé það lagt út sem ein af stórsyndum og kallað
að ráðast á kristindóminn. Þeir sjá auðvitað, hvern hag þeir
hafa af þessu sem aftrhaldsmenn; þvi að — gagnvart fáfróðum
almúga hafa klerkar og kirkjuvaldsmenn varla fengið annað
sterkara vopn í hendr enn það, er þeir gátu látið líta svo út,
sem það að mótmæla þeim væri sama sem að standa í gegn
guði.
í enda greinar sinnar áttar höf. sig skyndilega og segir það
„vel hugsanlegt, að kristindómrinn meðal þjóðar vorrar geti
ekki lifnað viðfyrr enn kirkjan á íslandi er komin i alt annað
horf enn nú er“. Hér endar ruglingr höf., þvi að hér er viðr-
kent, að kirkjan á íslandi sé þó ekki = kristindómrinn i öll-
Þar sem ritstjóri „Sam.“ i 2. árg. nr. 1 fer orðurn um bréf-
1) Orðið er auðkent af höf. þessarar greinar.
<