Fjallkonan


Fjallkonan - 29.03.1898, Blaðsíða 1

Fjallkonan - 29.03.1898, Blaðsíða 1
Kemr At um miíja viku. .Arg. 3 kr. (erlendis 4 kr.) Auglýsingar ódýrar. FJALLKONAN. Gialddagi 15. JúU. Up sögn skrifleg fyrii 1. okt. Afgr.: Þingholtsstræti 18 XV, 13. Reykjavík, 29. marz. 1898. Sauðfjárrækt o. fl. Eltir sunnlenzkan bónda. I. Atvinna er lífsskilyrði Norðr- landabúa. Atvinnumálin eru því þýðingarmestu málin fyrir oss, og vera þau aldrei of vel rædd. Enn við umræðurnar skýrast hugmynd- irnar fyrir mönnnm, og þegar svo sannfæringin er fengin fyrir því, að eitthvað sé verulega til bóta fyrir atvinnu og lífsframdrátt rnanna, fara þeir að leggja hönd á verkið, og reyna að gera sér að góðu reyasluna, þar sem hún er fengin, gamla ?ða nýja. Reynslan kennir áreiðanlegast. Fjallk. hefir nýlega (9.—10. bl.) flutt greinir um búnaðarmál. Greinin „heyskortr" vítir það, að nú er minna notuð beit fyrir sauð- fé enn áðr tíðkaðist. Þatta er rétt, og svo alkunnugt, að það veit hvert mannsbarn svo að segja. Hver smaladrengr þekkir hinar gömlu borgir (byrgi, skýli), sem finna má á flestum jörðum víðs- vegar um Iand, svo eigi þurftiD. Bruun til að finna þær í einu héraði og gefa þeim nafn. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé mikil búnaðar-aftrför, að yfif- stöður og beit er svo mjög lagt niðr víða, eða víðast hér um Snðr- Iand. Hér er venjulega sajólétt á vetruœ, og því oftast nægir hag- ar, enni fénu notast ekkí eins að þeim, er það er eftirlitslaust. í illvíðrum, sem hér eru tíð, eink- um landsynnings-slagviðri og út- eynnings-éljagangr, hröklast féð undan og berst þannig oft af bezta haglendinu á annað lakara, eða það leJtar heim til húsa í hryðjunum og fer svo ekki aftr á jörð þann daginn. Oft kemr það og fyrir, að féð kemr ekki heim að kveldi í hrakviðrum, og liggr úti rennvott í Iélegu skjóli, og er slíkt eigi heilsusamlegt, sízt ef svo frystir um nóttina, eins og títt er í þess kyns veðrlagi (um- hleyping). Væru húsin þur (þakið vatns- helt), og ef samvizkusamr hirðu- maðr fylgdi fénu, mætti hér sunn- anlands beita fé næstum daglega vetr eftir vetr til mikils heysparn- að*r. Ug því er venjulega beitt all- mikið, þó því sé ekki fylgt í haga. Menn eiga hér óvíða að venjast löngum hagleysum eða innistöðu fyrir fullorðið fé og hross, og því er það, að ef út af venju ber, eins og nú í vetr (og í fyrra hvað haggæði og heilsu fjárins snerti), þá komast menn í heyþrot, eins og eðlilegt er; því þar sem venj- ast má 6 mánaða innistöðu, er sett á samkvæmt þeirri venju, enn sé venjan 1—2 mánaða inni- gjöí, setja menn að miklu leyti á jörðina. Svo er margt til greina að taka, þegar verið er að dæma um bú- skap bænda. Þar er oft hægra „um að tala enn i að komast". Og þröng8ýni er fjarskalega al- ment hjá náunganum. Oss Sunnlendingum er oft núið því um nasir, að vér stöndum á baki bændum í öðrum landsfjórð- ungum, einkum í meðferð sauð- fénaðar. Það er sagt, að vér þol- um ekki 6 viksa skorpu; þá verð- um vér heyþrota, og að skepnur vorar skríði fram horaðar á vor- in, ef eitthvað bjátar á. Enn vitið þér það eigi, skraf- arar, að hér er landið útþvættara af úrkomura árið um kring, enn t. d. norðanlands, og að jörðin þar afleiðandier rýrari hér enn þar? Bæði hey og beit er kjarnmeira í snjóasveitunum, og hagar oft far- sælli þar sem minna er um klaka og áfreða. Afféttarlöndin eru betri nyrðra, eystra og vestra; þar er fé feitara á haustum og hefir „raeiru að má". Þó hefi ég það eftir áreiðanlegum sögnum, að t. d. garolir sauðir í Múlasýsl- um, sem eru eins og ístrumoli að haustinu, geti oft á vorin að eins borið bera skjátuna; svo hart er þeim boðið; og má nærri geta. að þeirra eigin fita er þeim á við mörg heypund, samanborið við sunnlenzkt fé, sem svo Iítið má af holdum missa, tíl að geta heit- ið í góðu standi á vorin. Það er því, eftir því sem ég hefi komizt næst, ekki fjarri sðnnu, að i Þingeyjar- og Múlasýslum sé eigi meira ætlað hverri kind af hey- megni, enn hér syðra, þar sem allvel er sett á, og dugi þó venju- lega eins vel þar sem hér, enda þótt um helming muni eða meir á innigjafar-tímanum. Enn hirð- ingin er líklega betri þar enn hér, enda miklu hægara að hirða vel fé í þurrviðra-héruðum. í nefndri grein (9. bl.) er þess getið, að fé sé nú orðið „krank- samara síðan húsavistin varð lengri." Þetta er einnig rétt. Bráðapest (fár) var áðr í mörgum sveitum næstum óþekt, þar sem nú farast hundruð fjár úr þeirri sýki árlega. En þá var féð líka miklu meira enn nú háð þeim eðlilegu afieiðingum gjafarlausrar útbeitar, að horfalla hrönnum saman, þegar harða eða snjósama vetr bar að höndum, og féll þá ætíð alt hið óhraustasta, enn það sem hraustast var, og bezt hæft fyrirloftslag þad og lifnaðarhátt, sem það átti við að búa, það lifði af, og hélt kyninu við. Enn síðan meðferðin batnaðí að talið er: fé var meira hýst og gefið inni, fór í flestum vetrum svo að alt lifði. Svo fór hið veiklaða húsfé að æxl- ast, enn híð harðgerða útigangsfé að deyja út. Menn fluttu búferl- um með hjarðir sínar í hin ólík- ustu Iönd og loftslag; hreystin úr- ættist fljótt, enn veiklunin eykst; og svo er pestin orðin árleg plága; og ef eitthvað ber út gf með vetr- &i-eldið á þessu veiklaða húsfé, er hor og dauði hin eðlilega afleið- ing. Það g6tr ekki lifað neraa það sé svínalið, sem kallað er. Ástandið er nú orðið svona í flestum héruðum sunnanlands.

x

Fjallkonan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fjallkonan
https://timarit.is/publication/122

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.