Fjallkonan


Fjallkonan - 19.10.1900, Blaðsíða 1

Fjallkonan - 19.10.1900, Blaðsíða 1
Komur úteina sinni í viku. Verð árg. 4 kr. (erlendis 5 kr. eða l'/a doll.) borgist fyrir 1. júlí (erlendis fyrir- fram). ±J BÆNDABLAÐ TJppBögn (skrifleg)bund- in við áramót, ógild nema komin sé til út- gefanda fyrir 1. októ- ber, enda hafi hann þá borgað blaðið. Afgreiðala: Þing- holtsstrœti 18. VERZLUNARBLAÐ XVII. árg. Reykjavík, 19. október 1900. tfr. 41. Landsbankinn er opinn hvem virkan dag kl. 11—2. Banka- Btjórnin við kl. 12—1. Landsbókasafnið er opið hvern virkan dag kl. 12—8 og einni stundu lengur til kl. 3 md., mvd. og ld. til útlána. Forngripasafnið er i Landsbankahúsnu, opið á mánud., miðvikudöguin og iaugardögum ki. 11—12 f. m. Náttúrugripasafnið er í Doktorshúsinu, opið á sunnu- dögum kl. 2—3 e. m. Ókeypis lœkning a spítalannm á þriðjndögum og fostn dögum kl. 11—1. Óktypis tannlækning í Hafnarstræti 16, 1. og 3. mánu- dag hvers mán., kl. 11—1. Þannig stöndum vér. Eftir Örn. Það er kominn tími fyrir oss, að fara að tala rólega og stillilega hver við annaa. Alþingiskosningar era nú gengnar um garð, og aldrei hafa þær verið sóttar með jafnmiklu kappi og nú. Flokkarnir standa andvígari hver öðrum en nokkru sinni fyrr, og það er ekki hægt að sjá, hvílíkt tjón getur af því hlotiat Stjórnarskipun hvers lands er án efa mjög þýðingarmikil. Margir menn hafa Iátið líf sítt fyrir frelsi föðurlands síns. Sú þjóð ávinnur sér frelsi, sem vinnur sem einn maður væri; su þjóð glatar því, þar sem hver höndin er upp á móti annari. Vér verðum að koma stjórnarskrármálinu í svo gott horf á næsta þingi sem mögulegt er. Það sem ekki fæst þá, verðum vér að ávinna oss smámsaman þar á eftir. — öeti næsta þing trygt grundvöllinn undir samvinnu milli þings og stjórnarinnar, er slagbrandurinn tekinn úr dyrunum. Látum oss nu lærast að „stryka yfir stóru orðin", ókvæðisorðin, svívirðingarorðin; Árni og Bjö'rn, Pétur og Páll geta allir verið heiðvirð- ustu menn, þó þeir hafi gagnólíkar pólitískar skoðanir. Ég þori óhikandi. að haida því fram, að meiri hluti þjóðar vorrar vilji í alvöru, að land vort hafi sem mest pólitískt frelei. Mismunurinn er þá aðeins í því fólgiun, á hvern hátt eða með hverju móti álitið er, að þjóðin geti orðið þessa frelsis aðnjótandi. Barnið getur ekki á einum degi, eða alt í einu, orðið fullorðinn maður. Sú þjóð nær ekki fullu frelsi á tveimur mannsöldrum, sem búið er að halda í áþján 5—600 ár. Það er ekki tími til nú, að þrátta um, hve mikið frelsi vér viljum fá alls. Nú er aðeins að ræða um það, hvað mikið frelsi er ekki að- eins bráðnauðsynlegt, heldur og von og vissa fyrir að geta fengið nú þegar. Hverir eru stjórnmálaflokkarnir? Alment eru þeir nefndir Valtýingar og „Anti"- Valtýingar. Sumir skreyta sinn eiginn flokk með nöfnunum: „heimastjórnarmenn" og „föður- íandsvinirnir" o. s. frv., en mótstöðumenn sína með „landráðamenn", föðurlandssvikara" ög þar fram eftir götunum, en þess konar kjarn- yrði eru fremur marklítil. Þau geta að sönnu vakið úlfúð og ósamlyndi, og tafið fyrir öllu samkomulagi, en þau færa oss aldrei eina hárs- breidd áfram að því takmarki, sem nauðsynlegt er að ná. Biöjiö ætíö um: OTTO MONSTEDS danska smjörlíki, sem er alveg eins notadrjúgt og bragðgott og smjör. Verksmiðjan er hin elzta og stærsta í Danmörku, og býr til óefað hina beztu vöru og ódýrustu í samanburði viö gæðin, * Fæst hjá kaupmönnunum. að honum |takist með tímanum að komast að því takmarki, er þeir æskja eftir. Hvaða flokkurinn er nú sterkastur? Eg held það séu engar ýkjur, þótt sagt sé, að það sé aðalvinstriflokkurinn. Kosningarn- arnar nú munu sýna, að hann einn hefir fengið að minsta kosti jafnmörg atkvæði og andstæðu flokkarnir: hægri menn, eldri vinstri mennirnir og þeir miðlunarmeun, er þeim fylgja. Hver þessara f jögra flokka hlýtur að verða landinu heilladr júgastur í Nokkrir hóflega íhaldssamir hægri menn geta verið þarflegir, ef hinir ákafari vinstri meun fá yfirhönd. Afturhaldsmenn eru aftur á móti skaðlegir. Það er gott að ganga í taug, efyfir gjár og jökulsprungur er að fara, sé hægt að losa af sér taugina jafnskjótt og vegurinn verð- ur greiðfærari. Það er gott að hafa kjölfestu í ofviðrum, en þó ekki þá kjölfestu, sem hringlar fram og aftur, og ekkert skip kemst lengd sína áfram fyrir kjölfestuna eina. Eldri vinstri mennirnir (Benediktungar) hafa nú lifað sitt fegursta. Þeir vóru á sínum tíma brautryðjendurnir, þó þeim heppnaðist ekki að ryðja höfuðbjörgunum úr vegi. Tvent í kröf- um þeirra hlaut að útiloka alt samkomulag: — 1. að konungsvaldið væri að mestu afuumið og fengið í hendnr landstjóranum, og 2. að enginn ráðgjafi væri fyrir íslands hönd í ríkisráði Dana. Þetta síðara atriði er vert að athuga nákvæmara. Eldri jvinstri mennirnir vilja fá allri stjórn- arbótinni komið á með einni stjómarskrárbreyt- ingu. Þetta Iítur glæsilega ut í fyrstu, en sé nánara aðgætt, koma agnúarnir í Ijós. Stjórn- in verður auðvitað ófúsari á að láta undan í einu í tuttugu atriðum en tveimur, enda þ6 hún viti fyrirfram, að öll tuttugu atriðin muni koma fram smámsaman. Láti þjóðin sér nægja fá atriði í senn, getur stjórnin ekki barið því við, að þjóðin sé ekki fær um að taka á móti breytingunum, en getur haft það fyrir ástæðu, séu kröfurnar færðar át í yztu æsar. Fáar stjórnarskrárbreytingar ættu og að verða bet- nr og vandaðra úr garði gerðar, en ef um marg- ar væri að ræða. Miðlunarmennirnir standa að þvi leyti betur að vígi en eldri vinstri mennirnir, að „prógram" þeirra er bygt á og í líkingu við nýlendustjórn- skipun þeirrar þjóðar, sem hefir hepuast betur í raun og veru eru stjórnmálaflokkarnir fleiri en tveir. Vér skulum reyna að gefa þeim þau nöfn, semþeir eiga með réttu. Plokkarnir eru þá þessir: 1. Aðalvinstrimennirnir. Flokkur þessi vill fá bót á stjórnarástandinu frá því sem nú er, krefjast ekki meira í svipinn en sýnilegt er að fengist getur, en nota hvert tækifæri, sem býðst til að ávinna meira. Flokkur þessi vill byggja á stjórnarskrárbreytinga frumvörpun- um frá 1897 og 1899, án þess að binda sig við það eitt, sem felst í þeim. Fyrsta skilyrðið álítur hann að fá sérstakan ráðgjafa, sem sjálf- ur mæti á alþingi, og þingið geti samið við, því þá hljóti samvinnan milli þingsins og stjórn- arinnar fyrst að byrja í raun og veru. Þar að auki sé áríðandi að komast sem fyrst að einhverri niðurstöðu í stjómarskrármálinu, en þegar grundvöllurinn sé lagður í því, verði hægara að sinna atvinnumálunum, en nú sé á- kafinn svo mikill, að þýðingarmikil atvinnumál kunni að fara í glundroða fyrir ósamlyndi, sem riði á að allir vinni að með spekt og still- ingu. 2. Hægrimennirnir. Þeir eru eins og ann- arsstaðar, vilja láta alt sitja í sama horfinu og hafa ótrú á öllum breytingum. Þeir snúast jafnan í iið með veikari flokknum, þegar þeir sjá, að sterkari flokkurinn ætlar að koma ein- hverju fram. 3. Eldri vinstrimennimir (leifar af flokki Benid. sál. Sveinssonar). Vildu þeir á sínum tíma fá alinnlenda stjórn innanlands með land- stjóra, er hefði nærfelt konuugsvald, og með ráðgjöfum sér við hlið, en engau ráðgjafa fyr- ir íslands mál í ráðaneyti konungs eða í rík- isráðinu. Breytingum þessum vilja þeir koma öllum á í einu. Nú sem stendur munu þeir flestir skipa sér með hægri mönnunum móti aðalvinstrimönnunum. 4. Miðlunarmennirnir frá 1889. Vilja sams- konar landstjórn innanlands og eldri vinstri- mennirnir, en ráðgjafi fyrir íslandsmál sé þar að auki í ríkisráði konungs, er megi endur- kalla þau lög innan 12 mánaða, er landsstjór- inn samþykkir, eðameðöðrum orðum, að stjórn- arskipun landsins sé eins háttað og í nýlend- um Breta. Flokkur þossi hefir lítið látið á sér bera síðustu árin. Sumir úr flokki þessum draga sig nú bersýnilega í hlé. ' Aðrir taka saman höndum við hægri menn, og loks eru ýmsir, sem fylgja aðalvinstriflokknum í von um,

x

Fjallkonan

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Fjallkonan
https://timarit.is/publication/122

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.