Heimskringla - 12.09.1923, Blaðsíða 1

Heimskringla - 12.09.1923, Blaðsíða 1
SenðtTS eftir verSlista tll Royal Crown Soap Ltd. 654 Mata St., Winnipsg. Verulaun gefii fyrir Couponi og umbúðir Coupons og umbúoir Soiullö eftir vi-rMixiii til Iloyal CroTvn Soap Ltd. «54 Mnln St., Wlnnlpeg-. XXXVII. ÁRGANGUR. WINNIPEG, MANITOBA, MIÐVIKUDAGINN 12. SEPT. 1923 NOMER 50 Ganada. Japan veitt hjálp. Hinir ægilegu jarðskjálftar í Japan og höniiujngarnark sem af þeim hafa leitt, hafa hvarvetna snert hugi manna og vakið sam- hrygð með hinum þjáða lýð. Þrátt fyrir það, að Japan sé allvel stætt og eí' til vill fært um að ráða sjálf fram úr þessum óvæntu vandræð- um, gotur það okki dulist neinum, að þar er ærið verkefni fyrir aðrar ])jóðir að sýna mannúð sín'a og hjálpfýsi. Hverjuni manni, sem sneiil hefir af samhrygð til bá- staddra, hlýtur að vera ijúft að sýna hana- í sambandi við þessar sviplegu raunii', som Japan hefir ratað í. Canadastjómin sendi skip í víkunni sem leið hlaðið vistum frá Vancouver áleiðis til Japan. Og "Rauðakrossféiagið" í þessu landi, hefir tekið að sér, að gangast fyrir því að l'rokari hjálp sé veitt. Byrj- aði það að vinna að fjársöfnun í þessu fylki og eflaust öllum fylkj- um landsins s. 1. mánudag, til þess að kaupa fyrir vörur og vistir til þarfa hinum bástadda lýð. Kirkj- ur landsins munu og helga einn sunnudag þessu málefni. Þeir hafa dalinn! Viðskifi eru dauf í þessum bæ og atvinna mjög lítil. Vasar manna eru sagðir tómir, og er það ekki mót von, þar sem fjöldi manna hef- ir verið atvinnulaus í alt sumar. En ein eru þau viðskifti samt sem vegna vel. Það eru að vísu ekki margir, sem vinna á skrifstofu þeirri er vínkaupaleyfin selja, en þeir iáu eru samt svo önnum kafn- ir, að þeir sjá ekki út yfir verk sitt. Vínfangaforðabúr stjórnarinnar að 425 Henry Ave., er nú verið að breyta, en yfir iborðviðarihlaðana og gegnum hefilspóna-ruslið er sí- felt straumur af mönnum inn & vínkaupa-leyfisskrifstofuna. Dal- urinn, sem vínkaupa-leyfið kostar yfir árið, er til! $50,000 gjöf. Maður að nafni John Rich'ard Clements í Winnipeg, hefir gefið Almenna siúkrahúsinu í Sarnia, Cnt. $50,000. Clements áttj! áður heima í Lamton County, Ont. Vöruverð. Algengar matvörur voru að jafn- aði dýrari í ágústmánuði en nokk- urn undanfarinn tíma, samkvæmt skýrslum frá vorkamanna deild stjórnarinnar í Canada. Viðurværi varð því dálítið dýrara. Skýrsl- urnar eru bygðar á smásölu verði í borgunum, Er vínsalan lögleg? Er vínsaian í Manitoba lögleg? Þetta er spurning, sem senn kvað eiga að skera úr fyrir dómstólum landsins. Bannvinir halda því fram að í þessu fylki sé ekki hægt að takast vínsölu á hendur vegna þess, að bindindislöggjög Canada, sem samþykt var fyrir þremur ár- um íneð almennings atkvæði, feli það í sér, að inn í fylkið megi ekki flytja áfengi til sölu, og þau lög séu enn í gildi, þráitt fyrir ativæða greiðsluna í Manitoba í sumar, og hin nýsömdu lög um áfengissölu. Harðsnúnir lögmenn hafa verið fengnir til að sækja þetta mál svo að það hlýtur að koma fyrir dóm- stól landsins, hvernig sem þar kann að verða á það litið. Stærsta pappírs verksmiðja í heimi. Stofnun ein, sem Backus-Brooks félagið gengst fyrir, er að rfsa upp f Kenora, Ont. Er það pappírs- verksmiðja, sem talið er að verði sú stærsta í heimi um það leyti að hún er fullgerð. útbúnaður allur til hennar er fcikna dýr, svo að um $30,000,000 er mælt að stoín- unin kosti. Um 80 mílna langa járn- braut þarf að leigja til þess að flytja viðinn að sér í pappírinn. Þetta er talið það stærsta fyrir- tæki sem ráðist hefir verið í vest- an megin Vatnanna miklu í Cana- da, ag verður Kcnora héraðinu til óinetanlegra hagsmuna, bæði með að veita atvinnu og bera skatta- ibyrðina. Koma aftur til skjalanna. Rt. Hon. Aithiir Meighen, fyrr- uin stjórnarformaður- Canada, er staddur hér vestra um þessar mundir. »S. 1. laugardag var liann heiðursgestur á akemtisamkomu er konservativar héldu í As.siniboine Park. í ræÖu, er hann hélt við það tækifæri, sagðist liann alstðar, l>ar sem hann hefði farið um, sjá nokk- urn fyrirboða þess, að konservatív- ar ættu eftir að koma bráðlega aftur til skjalanna. Hann kvað þsð haifa komið svo greinilega í 1}ÓB í sumuin iandslilutum, að flokkurinn væri að ná völdum aft- ur, og hann bjóst við, að það ætti eins eftir að koma í ljós í öðrum hlutum landsins. Kvað hann það og ekki mót von þar, sem það nýti- lcgasta sem stjórnir hefðu fyrir ])ctta land gert, væri konservatíva stjórnum að þakka. Leiðtoginn var hinn fjörugasti á skemtisamkom- unni, en hlaupið gat hann ckki nógu hratt, til þess að vinna í veð- hlaupi giftra manna, er hann tók þátt í því. Önnur lönd Alþjó«afélagi5 hefir bakhjarl. ;Margar smærri l)jóðirnar krefj- ast þess, að alþjóðafélagið geri út um mál Grikkja og ítala. En livað gctur ai])jóðafélagið, ef ítalir t. d. taka ekki úrskurð þess til greina? I'cssi s])iirning hefir verið á vörum margra fiá því er félagið var íyist stofnað. Hvað getur það félag gert, ef að það hefir ckki hcr sér að baki? Ekki mikið. En nú hefir félagið í þesMi máli að minsj;a kosti góðan baklijarJ. Bretar hafa boð- ii") t'élaginu flota sinn til þess að framfylgja úrskurðinum í Grikkja og ítala þrætunni, hver svo scm sá úrskurður verður. Og að ráði Breta er mælt, að Svíar hafi farið og Hollendingar. Þessi lönd kváðu liafa lofað nokkru af sjóliðsflota sínum til þess, að alþjóðafélagið gcti í'ramfylgt dómi sínum. Þarna hefir því alþjóðafélaginu hlotnast bakhjarl sá, er það hefir skort, og hljóta dómar þess að vera skoð- aðir alvarlcgri ef það á fremvegis von á slíkri aðstoð. Vonin er, að það verði þá um leið þeim vanda vaxið, að nota það rétt. Grimm lögregla. í bænum Tulsa í Oklahama f Bandaríkjunum, kröfðust lögmenn lx'ss nýlega, að lögreglunni yrði vísað frá embætti sökuim grimdar- \crka, cr hún hafði í frammi, eink- um við fanga. Varð gauragangur mikill út af þessu og eru afleiðing- arnar þær, að herlið frá stjórninni var skipað til að rannsaka málið. Ilcfir það komist að því, að kærur lögmanna eru ekki ástæðulausar. Með einn fanga var -þannig farið, að honum var þröngvað til að drekka sitt eigið blóð, er úr sári vall eftir skot frá einum lögreglu manni. Annar var nefbrotinn til þess að þröngva honum til að með- ganga glæp er hann var kærður um að hafa drýgt. Borginni er nú stjórnað eftir herréttarlögum og væntanlega verður illmennum þcssmn hognt fyrir gerræði sitt. Grikkir og ítalir. Saninings-tilraunir halda áfríim milli Grikkja og Itala. Hafa Grikk- ir sont ítölum sáttaboð sitt. En mi'ð því, að þar er farið fram á, að ítalir liverfi burt af eyjunum scni þeir hafa tekið herskyldi, eru litlar líkur til að af sætt verði fyrst um sinn. S. 1. laugardag brendu Grikk- ir sendihcrra-höllina ítölsku í Patras. Var það goldið Grikkjum moð því að taka tvo menn þeirra af lífi. En slfk hryðjuverk fara nú daglega í vöxt. Jaröskjálfti í Indlandi. í Calcutta á Indlandi varð jarð- skjálfti svo mikill s. 1. mánudag, að nokkur hús í útjarðri bæjarins hrundu. Um 50 manna týndn lífi. Ástandið á Þýzkalandi. Á Þýzkalandi cr ennþá litið svo ;i. M'm innanlands stríð og bylting sé óumflýanleg.. Hag landsins er þannig komið, að óhugsanlegt oi' að hann rétti við undir nokkr- um cðlilegum kringum stæðum. Stjórnin'nýja or talin á mjög völt- um fæti. Er það því skoðun þeirra sem annars myndu síst af öllu æskja innanlands styrjaidar, auð- mönnum landsins, að hun ein geti bætt úr skák. Sú skoðun er áreið- anloga að breiðast út, og er ef til vill ítt undir að hún grafi um sig og festi rætur f meðvitund þjóðar- innar. Markið er nú gengislaust, •eða ekki virði pappírsins sem í það fcr. Að það komist aftur í nokk- urt verð, er talið óhugsanlegt. Landið getur ekki rétt við á ])oim fji'arbagsgrundvelli, som alment er viðurkendur, Það vcrður að breyta til, byrja að nýju. En gor- Nt það án innanlands styrjaldar? irar og Alþjó?5afélagið. Príríkið Irland hefir gérst með- limur alþjóðafólagsins. Forseti fríríkisins, Cosgravc hólt ræðu s. 1. niánudag á fundinum sem nú stendur yfir í Genf í Sviss. Talaði hann fáein orð, til að byrja með, á hinu upprunalega máli Irlands, keltnosku (Gaelic), en skifti svo um og mælti á ensku. Fögnuðu hinar þjóðir al])jóðafclagsins, að íriand hcl'ði sýnt sig í hópi þeirra. Þræta um Fiume. í harða þrætu hefir slcgist milli JugOjSlava og ítala út af hafnborg- inni Fiume. Er sagt að ítalir ætli sér að taka hana umsvifalaust. Fhimo bofir um hríð vcrið fríborg, on var áður mesta þrætuepli l)oss- ara ríkja. Og sú' gamla saga virð- ist vera að endurtaka sig. Spá sumir, að út af henni rfsi nú mál, sem litlu verði betra viðureignar on þrætan milli ítala og Grikkja. Sífeustu fréttir horina, að ítalir og Grikkir séu sáttir, og hafi komið sér saman um aðal-atriðin í friðarsamningi sín á milli. Koma þeir síðar saman til að fullgera þá samninga og undir- rita. Sendihorrar bcggja landanna afgreiddu málið. Það fór því ekki fyrir alþjóðafélagið. ítalir hafa sig burtu af Corfu og hernumdu eyj- unum grísku, og Grikkir verða við flostum kröfum ítala. Það er talið víst, að stríði sé afstýrt með þossu. Stórkrossi fálkaoríunnar hcfir sondihorra Svía í Kaupmannahöfn, fríherra BockíFriis, verið sæmdur 29. júlí mánaðar. Sldveiöarnar á Siglufirði. I>ær hafa verið heldur tregar alt frain á síðustu daga. En í fyrradag og í gær brá til hlýinda fyrir Norður- landi, og komu þá skipin inn með góðan afla. Er sagt að nú muni vora komnar á land á Siglufirði um 30—40 þúsund tunnur. Vélskip hafa aflað ])o:tta 2000 og upp í 2500 tunn- ur. Hafa þau tekið síldina .svo grunt, að þau hafa sinu rifið næt- urnar meira og minna og sum eyði- lagí^þær alveg. Goysimikil sild kvað nú vera komin inn á Skaga- fjörð. Porskafli kvað vvva hcldur trcgur á Siglufirði nú. Morgunbl. viðtal við menn á nokkr um stöðum úti um land, og var alstaðar sagt ágætis voður. (27. júlí.) Frá Islandi. (Eftir blöðum frá 25. júlí til 15. ág.) Hannes Arnórsson hefir nýlega tek- ið fyri-ahlutapróf í vorkfræðum við fjöllistaskólarín í Kaupmannahöfn. Fjórir landar munu hafa fallið á þessu prófi oða gengið frá því, í sama skifti. . A Þingvallavatni gcngur nú góð- ur télbátur og gota sumargestlr þar tarlð mcð honum um vatnið og niður að Sogi, og eru fargjöldin frá 2-^6 kr. Þykir það hin besta skcmtun on mun þó vera notuð fi'omur lítið. Rjúpur. l>ær hafa varla sést hér undaiifiii'in sumur, c.ftir frostavet- urinn 1918, svo að talað hefir vor- ið um, að þær mundu ha.fa ger- fallið, oða flúið land. Það mega því heita mikil gleðitíðindi, að nú hafa rjúpuhópar sést hér í grend- inni. Einn sást í gær nálægt Lög- bergi í Moafelssvoit og annar á Mosfellsheiði. tJr Vestmannaeyjum. 31 júií var sagt frá því, hér í blaðinu, að druknað hefði maður úr Vest- mannaeyjum. Páll Ólafsson að . I bréfi úr Eyjunuin' 'cr sagt, að iekki sé skýrt með öllu rétt frá atvikum þar, og segir svo í bréfinu: Páll heit. ólalsson var ásamt fleiru fólki, í skemtiför upp undir Eyja- fjöll. Veður var hið besta og var vélbáturinn, sem fólkið fór á kom- inn upp að Hólasandi er Páll heit, féll útbyrðis. Tók hann þegar til sund.taka, því að hann var nokkuð syndur, cn hefir að líkindum. feng- ið slag á sundinu þar sem hann var örendur er í hann náðist. Lík Morten Hanscn skólastjóra var í gær 'flutt frá sjúkrahúsinu þar sem hann dó og til bústaðar hans í barnaskólanum. Viðstaddir voru kennarar skólans — og var merki hans borið fyrir, en íslenzk- um fána sveipað um kistuna — og nokkrir aðrir, ]). á, m. fóstur.sonur M. H., Karl Nikulásson konsúll á Akuroyri, sem þangað er kominn til þcss að vera við jarðarförina, Jarðarförin fer ekki fram fyr en um 28. ágúst, þar sem fósturdóttir skólastjórans, frú Agnes Kjödt ætl- ar einnig að koma heim frá Dan- mörku, þar sem hún er búsett, til þess að vera viðstödd. Halldór Hermannsson prófessor frá New York, sem dvalið hefir hér lengi í sumar, fór með "Botníu" í gær til Khafnar. Þar dvelur hann fram yifir næstu áramót, en fer þá vestur um haf. Það mun þó vera fullráðið, að hann taki við forstöðu Arna-Magnússonar-safnsins í Khöfn á næsta ári, en næstkomandi vetur frá nýári, gegnir hann embætti sínu í New York. Kaupið norðanlands. 1 símtali við Akureyri í gær, var sagt, að kaup háseta á vélskipum þeim sem ganga þar til sílveiða, sé nú 225 kr. á mánuði fyrir háseta og 5 aura premía af tunnu, en vélstjórar hafi 300 krónur og 10 aura premíu. Til samaniburðar má geta þess, að 1 fyrra höfðu hásetar á sömu skipum 250 kr. og 5 aura en vélstjórar 415 krónur og 10 aura premíu. Aflabrögii hafa verið með allra besta móti á Austfjörðum í vor. 1 maímánuði voru öfluð þar og þurk- uð 2233 skpd.: auk þcss, som óþurt v:ii'. Alls aflaðist frá nýjári til 1. júní 10,017 skpd., en á sama tíma í fyrra 77.00 skpd., eða 2300 skpd. moira nú. Scgja Austfirðingar, að þossi vertíð sé með allra þestu ver- tíðum, er komið hafi austan lands. Hákarlaveiðar. Fyrir ekki inörg- um áiiun voru hákarlaveiðar stund- aðar af mörgum skipum norðan- lands, einkum á Eyjafirði. En í vor hefir gengið þaðan aðeins eitt skip á slíkar voiðar, oign Höefpncs- verzlunar, og hafði fengið 250 tunn- ur lifiar í byrjun júMmánaðar. Slys. Maður féll útbyrðis af v«- hátnum "Geir Goða" frá Akranesi, m'i nýlega og druknaði. Hét hann Sigurbjörn, og var af Akranosi. Kvæntur hai-namaður. Spánarsamningarnir. 23 júlí mán. voru í Madrid undirskrifaðir samn- ingar milli Spánar og íslands um vorzlunarviðskifti, með þvf að áð- ur hafi aðeins vorið samið um þau til bráðabirgða. Sólskin og l)iirkar munu hafa verið um alt land í gær. Jítti Druknun. I gærmorgun klukkan að ganga sjö, var sandprammi á Icið hingað inn á höfn innan af Kollafirði. Voru í honum tveir monn. A Rauðarárvíkinni hvolfdi prammanum; sennilega vogna storms og kviku, og druknaði ann- ar maðurinn, Erlendur Gíslason, til heimilis í Austurstræti 7; lætur hann eftir sig konu og tvö börn, kornung. Hinn maðurinn náðist moð naumindum, en mjög þrekað- ur, heitir hann Kristján Magnús- son og á hcima á óðinsgötu 15. Leikrit. Freymóður Jóhannsson málari á Akureyri sendir á bóka- markaðinn leikrit sem heitir Smalad rengurinn. —x- Mortei Hansen, skólastjóri. 20. okt. 1855. — 8. ágúst 1923. "Vísir" hefir boðið mig um nokkrar línur út af láti þessa öð- lingsmanns. Eg vildi að þessi fáu orð mín mættu verða sönn og hlý og laus við alt prjál, eins og hann sjálfur var. Það er ekki margbrotin æfi, hið ytra, sem í dag er á enda kljáð. Morten Hansen er vaxinn upp i Reykjavík, í Reykjavík 61 hann aldur sinn, og öllu sínu lífi hefir hann varið til blessunar fyrir Reykjavík_ Þetta eru æfiatriði hans. Það er varla, að nokkur maður verði eins ástsæll og hann í þess- um bæ. Hann hefir starfað við barnaskólann í 40 ár. Yngstu skólabörnin hans eru 8 ára, en þau elstu eru hálfsextug. Hann er kennari og skólastjóri _ þriggja kynslóða í Reykjavík. Hann er fósturfaðir þeirrar Reykjavíkur, sem m'i lifir, strangur og alvarlog ur, en æfinlega bestur, þegar á reyndi, þegar einhver átti þágt eða hafði orðið eitthvað á; og svo b.lýjan og órjúfandi trygðin. .Nú fíölgar skólunum, og Morten Han sen verður síðasti maðurinn, seiU bvert barn í Rcykjavík lítur á sem ' skólastjórann sinn". Reykjavík hcfii breytst mÍKió um hans daga. Skólinn hefir breytst, og Morten Hansen íylgd- ist miklu betur með tímanum en margur mundi halda. Hann hafði ckki hátt um sín framfaraverk, en þau sýna sig. í sumum efnum, og ^síðustu áxin, var hann sjálfsagt altof íhalssamur, og svo þótti mér. Eg segi það hiklaust nú, eins og eg sagði honum það lifandi. Mor- ten Hansen þarf þess okki með, að verið sé að breiða yfir neitt í lífi hans. Hann á ærið lof og ærið þakklæti, þó að hann væri ekki látinn njóta nema irétt sannmæl- is. Eg tel Morten Hansen f fremstu röð þeirra manna, sem allra meet hafa unnið til blessunar þessari þjóð á síðustu áratugum. Ekki veldur því hið ytra starf hans f skólanum, né í skólamálum, l>ó að margt hafi hann þar gcrt ágæta- vel. Ekki heldur kensla hans, þó að hún væri frábær. Verk hans, og fórn hans á lífi sínu, er í öðru falið: Hann hefir í 40 ár gengið á milli barnaskólans í Reykjavík og heimilanna í Reykjavík; hann hefir ámint og leiðbeint, þeim hol.st, er mest þurftu með. Hann hefir gengið á niðdimmum vetrar- kvöldum, kvöld eftir kvöld, inn fyrir Rauðará, eða lcitað uppi hoimili fyrir vestan bæ, alt út af einni munaðarlausri, lítilli telpu eða óþekkum strák, sem enginn gat um tætt. Og altaf til að bæta og hjálpa og laða# Inn í fátækleg- ustu hreysin, inn á vandræða- heimilin hefix hann sífeldlega flutt áhuga, virðingu og kærleika, Alt þetta hljóðláta starf hans er miklu meira en ókunnuga mætti gruna, og miklu áhrifaríkara en svo, að þ;ið verði séð eða metið til fulls. Það«hefir komið fyrir, að kenn- urunum þótti skólastjóri of hlífi- samur, að vísu ekki vandræða- börnum úr skólanum. Hann sagði: "Eg vcit vel, að þotta er rangt við ykkur konnarana, sem eigið að stríða við þau. En ef við vissum, hvað við tekur fyrir ])essum auin- ingjum, þá held eg við reyndiim að umþera þau og halda þeim hjá okkur í lengstu lög." Það er nú sagt fullum fetum, að barnaskólar séu til ills oins. En ekki þýðir að segja Ryekjavík það. Ekki á meðan nokkur Rcykvík- ingur man Morten Hanson. Morton Hansen mundi alment vera talinn gæfumaður. Það er þó undarlegt, hversu örlögin hafa í mörgu leikið hann hart. Þau gáfu honum okki þá líkamsatgjörvi, sem honum hefði verið æskileg og í hæfi við sálargáfu hans. Og víst hefir það haft djúp og sár áhrif á alt hans líf. Enn er það, að hann lifði um langan aldur holdur ein- mana, þessj ástríki og trygglyndi maður. Og þó að starfi hans væri lokið, þá or fráfall hans nú ákaf- lega sviplegt, og í einhverju sár- ¦grætilegu osamræmi við alt líf hans, og sjálfsagt lika við óskir hans og vonir. "Eg kvíði fyrir því, ef eg á að fara að heiman," sagði hann, "því að þá verð eg fyrst veikur.'" Og BTO vcrður hann að doyja sjúkra- húsdauða, innilokaður fi'á öðrum mönnum. l>að or, þcgar svo ber undir, annarleg og óviðiafnanleg helgi yfir því, þegar einhver á að deyja heima, þegar helfróin kemur, þessi stutta náðarstund til þess að kveðja ástvini sfna og taka svo þvf, sem verða skal. En hve mér finst, að Morten Hansen hefði átt að hlotnast þvílíkur viðskilnaður. Stímabrakið um skólann, sem var honum mikil þraut, það átti að gleymast að honum lifandi. Hann átti að setjast í helgan s.tein_ Hann átti að njóta ellidaga 1 friði og sólskini. Banasæng hans' átti að standa fyrir opnum dyrum, þar sem vinir hans biðu hljóðir, og lítil börn áttu að koma til hans og klappa honum og biðja honum eilífrar blcssunar. Helgi Hjörvar. - Vísir.

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.