Heimskringla - 12.09.1923, Blaðsíða 1

Heimskringla - 12.09.1923, Blaðsíða 1
SenðlTS eftlr veríllsta tll Rofal Crown Soap Ltd. 664 Maia St„ Wlnnlpsg. Verílaun gefia fjrrir Coupons og umbúðir VerSlauu gefi* fyrir Coupons Og SendltS eftir vertSIistn til , Royai Crown Soap Ltd. umbuðir CM Mnln St., 'Winnipeg:. ROYAK CROWN XXXVII. ÁRGANGUR. WINNIPEG, MANITOBA, MIÐVIKUDAGINN 12. SEPT. 1923 NOMER 50 Canada. Japan veitt hjálp. IHinir ægilagu jarðskjálftar í Japan og hörmungarnar, sem af J>eim hafa leitt, hafa hvarvetna snert hugi manna og vákið sam- hrygð með hinum þjáða lýð. Þrátt fyrir hað, að Japan sé allvel stætt og eí' til vill fært um að ráða sjálf fram úr þessum óvæntu vandræð- um, getur það ekki dulist neinum, að þar er ærið verkefni fyrir aðrar þjóðir að sýna mannúð sína og hjálpfýsi. Hverjum manni, sem snefil hefir af samhrygð til bá- staddra, hlýtur að vera ijúft að sýna hana i sambandi við þessar sviplegu raunir, sem Japan hefir ratað í. Canadastjómin sendi skip í vikunni sem ieið hlaðið vistum irá Vancouver áleiðis tii Japan. Og '‘Rauðakrossléiagið” í þessu landi, hefir tekið að sér, að gangast fyrir því að frekari hjálp sé veitt. Byrj- aði það að vinna að fjársöfnun í þessu fylki og eflaust öllum fylkj- um landsins s. 1. mánudag, til þess að kaupa fyrir vörur og vistir til þarfa hinum hástadda lýð. Kirkj- ur landsins munu og helga einn sunnudag þessu málefni. Þeir hafa dalinn! Yiðskifi eru dauf í þessum bæ og atvinna mjög lítil. Vasar manna eru sagðir tómir, og er það ekki inót von, þar sem fjöldi manna he£- ir verið atvinnulaus í alt sumar. En ein eru þau viðskifti samt sem vegna vel. Hað em að vísu ekki margir, sem vinna á skrifstofu l>eirri er vínkaupaleyfin selja, en þeir fáu eru saint svo önnum kafn- ir, að þeir sjá ekki út yfir verk sitt. Yín f an gaf orð ab ú r st j ór n a r in n ar að 425 Henry Ave., er nú verið að hreyta, en yflr Iborðviðanhlaðana og gegnum hefilspóna-ruslið er sí- felt straumur af mönnum inn á vínkaupa-leyfisskrifstofuna. Dal- urinn, sem vínkaupa-leyfið kostar yfir árið, er til! ?50,000 gjöf. Maður að nafni John Rich'ard Clem/ents í Winnipeg, hefir gefið Almenna sjúkrahúsinu í Sarnia, Ont. $50,000. Clements átt’i' áður heima í Lamton County, Ont. Vöruverð. lAlgengar matvörur voru að jafn- aði dýrari í ágústmánuði en nokk- urn undanfarinn tfma, sajnkvæmt skýrslum frá verkamanna deild stjórnarinnar í Canada. Viðurværi varð því dálítið dýrara. Skýrsl- urnar eru bygðar á smásölu verði í borgunum. Er vínsalan lögleg? Er vínsalan í Manitoba lögleg? Hetta er spurning, sem senn kvað eiga að skera úr fyrir dómstólum landsins. Bannvinir halda því fram að í þessu fylki sé ekki hægt að takast vínsölu á hendur vegna þess, að bindindislöggjög Canada, sem samþykt var fyrir þremur ár- um með almennings atkvæði, feli það í sér, að inn í fylkið megi ekki flytja áfengi til sölu, og þau lög séu 'enn í gildi, þrátt fyrir atkvæða greiðsluna í Manitoha í sumar, og hin nýsömdu lög um áfengissölu. Harðsnúnir lögmenn hafa verið fengnir til að sækja þetta mál svo að það hlýtur að koma fyrir dóm- stól landsins, hvernig sem þar kann að verða á það litið. Stærsta pappírs verksmiðja í heimi. Stofnun ein, sem Backus-Brooks félagið gengst fyrir, er að rfsa upp í Kenora, Ont. Er það pappírs- verksmiðja, sem talið er að verði sú stærsta í heimi úm það leyti að hún er fullgerð. Útbúnaður allur til hennar er feikna dýr, svo að um $30,000,000 er mælt að stofn- unin kosti. Um 80 mílna langa járn- braut þarf að leigja til þess að flytja viðinn að sér í pappírinn. Þetta er talið það stærsta fyrir- tæki sem ráðist hefir verið í vest- an megin Vatnann-a miklu í Cana- da, oig verður Kenora héraðinu til ómetanlegra hagsmuna, hæði með að veita atvinnu og bera skatta- ibyrðina. Koma aftur til skjalanna. Rt. Hon. Arthur Meighen, fyrr- um stjórnarformaður- Canada, er staddur hér vestra um þessar mundir. S. 1. laugardag var hann heiðursgostur á skemtisamkomu er konservativar héldu í Assiniboine Park. í ræðu, er hann hélt við það tækifæri, sagðist hann alstðar, þar sem hann hefði farið um, sjá nokk- urn fyrirboða þess, að konservatív- ar ættu eftir að koma bráðl'ega aftur til skjatanna. Hann kvað það haifa kornið svo greinilega í ijós í suihum landshlutum, að flokkurinn væri að ná völdum aft- ur, og hann bjóst við, að það ætti eins eftir að koma í ljós í öðrum hlutum landsins. Kvað hann það og ekki mót von þar, sem það nýti- legasta sem stjórnir hefðu fyrir þetta land gert, væri konservatíva stjórnum að þakka. Leiðtoginn var hinn fjörugasti á skemtisamkom- unni, en hlaupið gat hann ekki nógu hratt, til þess að vinna í veð- hlaupi giftra manna, er hann tók þátt í því. ---------xx--------- Önnur lönd Alþjóðafélagið hefir bakhjarl. ;Margar smærri þjóðirnar krefj- ast þess, að alþjóðafélagið geri út um mál Grikkja og ítala. En hvað 'getur alþjóðafélagið, ef Italir t. d. taka ekki úrskurð þess til greina? Þessi spurning hefir verið á vörum margra frá því er félagið var fyrst stofnað. Hvað getur það félag gert, ef að það hefir ekki her sér að baki? Ekki mikið. En nú hefir félagið í þessu máli að minsjta kosti góðan bakhjarl. Bretar hafa boð- ið -félaginu flota sinn til þess að framfylgja úrskurðinum í Grikkja og ítala þrætunui, hver svo sem sá úrskurður verður. Og að ráði Breta er mælt, að Svíar hafi farið og Hollendingar. 3>essi lönd kváðu hafa lofað nokkru af sjóliðsflota sínum til þess, að alþjóðafélagið geti framfylgt dómi sínum. Þarna hofir því alþjóðafélaginu hlotnast bakhjarl sá, er það hefir skort, og hljóta dómar þess að vera skoð- aðir alvarlegri ef það á fremvegis von á slíkri aðstoð. Vonin er, að það verði þá um leið þeim vauda vaxið, að nota það rétt. Grimm lögregla. í bænum Tulsa í Oklahama í Bandaríkjunum, kröfðust lögmenn þess nýlega, að lögreglunni yrði vísað frá -embætti sökuim grimdar- verka, er hún hafði í frammi, eink- uin við fanga. Varð gauragangur mikiil út af þessu og éru afleiðing- arnar þær, að horlið frá stjórninni var skipað til a-ð rannsaka málið. Hefir það komist að því, að kærur Jöigmanna eru ekki ástæðulausar. Með einn fanga var -þannig farið, að honum var þröngvað til að drekka sitt eigið blóð, er úr sári vall eftir skot frá einum lögreglu manni. Annar var nefbrotinn til þess að þröngva honum til að með- ganga glæp er hann var kærður um að hafa drýgt. Borginni er nú stjómað eftir herréttarlögum og væntanlega verður illmennum þéssum hognt fyrir gerræði sitt. Grikkir og ítalir. Sa rim i ngs-t i lraun i r halda áfram milli Grikkja og ítala. Hafa Grikk- ir sent ítölum sáttaboð sitt. En með því, að þar er farið fram á, að Italir hverfi hurt af eyjunum sem þeir hafa tekið herskyldi, eru litlar líkur til að af sætt verði fyrst um sinn. S. 1. laugardag brendu Grikk- ir sendiherra-höllina ítötsku í Patras. Var það goldið Grikkjum með því að taka tvo menn þeirra af Jífi. En slík hryðjuverk fara nú daglega í vöxt. Jaröskjálfti í Indlandi. í Calcutta á Indlandi varð jarð- skjálfti svo inikill s. 1. mánudag, að nokkur hús í útjarðri bæjarins hrundu. Um 50 manna týndu lífi. Astandið á Þýzkalandi. Á Þýzkalandi er ennþá litið svo á, sem innanlands stríð og bylting sé óumflýanleg.. Hag landsins er þannig komið, að óbugsanlegt er að hann rétti við undir nokkr- um eðlilegum kringum stæðum. Stjórnin'nýja er talin á mjög völt- um fæti. Er það því skoðun þeirra sem annars myndu síst af öllu æskja innanlands styrjaldar, auð- mönnum landsins, að hun ein geti bætt úr skák. Sú skoðun er áreið- anlega að breiðast út, og er ef til vill ítt undir að hún grafi um sig og festi rætur í meðvitund þjóðar- innar. Markið <er nú gengislaust, eða ekki virði pappírsins sem í það fer. Að það komist aftur í nokk- urt verð, er talið óhugsanlegt, Landið getur ekki rétt við á þeim fjátrhagisgrundvelli, senn alment er viðurkendur. Það verður að breyta til, byrja að nýju. En ger- ist það án innanlands styrjaldar? Irar og Alþjóöafélagiö. Erírfkið írland hefir gérst með- limur alþjóðafélagsins. Forseti fríríkisins, Cosgrave hélt ræðu s. 1. mánudag á fundinum sem nú stendur yfir í Genf í Sviss. Talaði hann fáein orð, til að byrja með, á hinu upprunaJega máli Irlands, keltnesku (Gaeiic), en skifti svo um og mælti á ensku. Fögnuðu hinar þjóðir alþjóðafélagsins, að írland hefði sýnt sig í hópi þeirra. Þræta um Fiume. í harða þrætu hefir slegist milli .Tugo-iSIava og ítala út af hafnborg- inni Fiume. Er sagt að ítalir ætli sér að taka hana umsvifalaust. Fium-e hefir um hríð verið fríborg, en var áður mesta þrætmepli þess- ara ríkja. Og sú' gamla saga virð- ist vera að endurtaka sig. Spá sumir, að út af henni rísi nú mái, sem litlu verði betra viður-eignar en þrætan milli ítala og Grikkja. SíÖustu fréttir herma, að ítalir og Grikkir séu sáttir, og hafi komið sér saman um aðal-atriðin í friðarsamningi sín á milli. Koma þeir síðar saman til að fullgera þá samninga og undir- rita. Sendiherrar beggja landanna afgreiddu málið. Það fór því ekki fyrir alþjóðafélagið. ítalir hafa sig burtu a£ Corfu og hernumdu eyj- unum grísku, og Grikkir verða við flestum kröfum Ítaía. Það er talið víst, að stríði sé afstýrt með þe.ssu.- -----------XX----------- Frá íslandi. (Eftir blöðum frá 25. júlí til 15. ág.) Hannes Arnórsson hefir nýlega tek- ið fyrrahluta-próf í verkfræðum við fjöllistaskólarín í Kaupmannahöfn. Fjórir landar munu hafa fallið á þcssu prófi eða gengið frá því, 1 sama skifti. . iStórkrossi fálkaoröunnar hefir sendiherra Svía í Kaupmannahöfn, fríherra Beck{Friis, verið sæmdur 29. júlí mánaðar. Sldveiöarnar á Siglufirði. Þær hafa verið heldur tregar alt fram á síðustu daga. En í fyrradag og í gær brá til hlýinda fyrir Norður- iandi, og komu þá skipin inn með góðan afla, Er sagt að nú muni vera komnar á land á Siglufirði um 30—40 þúsund tunnur. Vélskip hafa afi&ð þetta 2000 og upp í 2500 tunn- ur. Hafa þau tekið síldina svo grunt, að þau hafa sum rifið næt- urnar meira og minna og sum eyði- lagúþær alveg. Gcysimikil síld kvað nú vera komin inn á Skaga- fjörð. Þorskafli kvað vera beldur tregur á Siglufirði nú. Á Þingvallavatni gengur nú góð- ur ^éihátur og geta sumargestir ]>ar" farið með honum um vatnið og niður að Sogi, og eru fargjöldin frá 2—6 kr. Þykir það hin besta skemtun ep mun þó vera notuð frernur lfttð. Rjúpur. Þær hafa varla sést hér undanfarin sumur, eftir frostavet- urinn 1918, svo að talað hefir ver- ið um, að þær mundu hafa ger- fallið, eða flúið land. Það'mega því heita mikil gleðitíðindi, að nú hafa rjúpuhópar sést hér 1 grend- inni. Einn sást í gær nálægt Lög- bergi í Moafelssveit og annar á Mosfellsheiði. tír Vestmannaeyjum. 31 júlí var sagt frá því, liér í hlaðinu, að druknað hefði maður úr Vest- mannaeyjum, Páll Ólafsson að ríatCL 1 bréfi úr Eyjunum' er sagt. að ekki sé skýrt með öllu rétt frá atvikum þar, og segir svo í bréfinu: Páll heit. ól-aífeson var ásamt fleiru fólki, í skemtiiför upp undir Eyja- fjöll. Veður var hið besta og var vélbáturinn, sem fólkið fór á kom- inn upp að Hólasandi er Páll heit. féll útbyrðis. Tók hann þegar til sundtaka, því að hann var nokkuð syndur, en hefir að líkindum, feng- ið slag á sundinu þar sem hann var örendur >er í hann náðist. Lík Morten Hansen skólastjóra var í gær flutt frá sjúkrahúsinu þar sem hann dó og til bústaðar hans í bamaskólanum. Viðstaddir voru kennarar skóians — og var merki han.s borið fyrir, en islenzk- um fána sveipað um kistuna — og nokkrir aðrir, þ. á. m. fóstursonur M. H., Karl Nikulásson konsúll á Akureyri, sem þangað er kominn til þess að vera við jarðariförina, Jarðarförin fer ekki fram fyr en um 28. ágúst, þar sem fósturdóttir skóiastjórans, frú Agnes Kjödt ætl- ar .einnig að koma heim frá Dan- mörku, þar sem hún er húsett, til þess að vera viðstödd. Halldór Hermannsson prófessor frá New York, sem dvalið hefir hér lengi í sumar, fór með “Botníu” í gær til Khafnar. Þar dvelur hann fram yifir næstu áramót, en fer þá vestur um haf. Það muu þó vera fullráðið, að hann taki við forstöðu Árna-Magnússonar-safnsins í Khöfn á næsta ári, en nœstkomandi vetur frá nýári, gegnir hann embætti sínu í New York. Kaupið noröanlands. 1 símtali við Akureyri í gær, var sagt, að kaup háseta á vélskipum þeim sem ganga þar til sílveiða, sé nú 225 kr. á mánuði fyrir háseta og 5 aura premía af tunnu, en vélstjórar hafi 300 krónur og 10 aura premíu. Til samaníburðar má geta þess, að 1 fyrra höfðu hásotar á sömu skipum 250 kr. og 5 aura en vélstjórar 415 krónur og 10 aura premíu. Sólskin og þurkar muuu hafa vertð um alt land í gær. -Atti Morgunbl. viðtal við menn á nokkr um stöðum úti um land, og var alstaðar sagt ágætis veður. (27. júlí.) Aflabrögö liafa verið með allra besta móti á Austfjörðum í vor. 1 maímánuði voru öfluð þar og þurk- uð 2233 skpd.; auk þess, sem óþurt var. Alls aflaðist frá nýjári til 1. júní 10,017 skpd., en á sama tíma í fyrra 77.00 skpd., eða 2300 skpd. meira nú. Segja Austfirðingar, að þesei vertíð >sé með allra bestu ver- tíðum, er komið hafi austan lands. Hákarlaveiöar. Fyrir ekki mörg- uin árum voru hákariaveiðar stund- aðar af mörgum skipum norðan- lands, einkum á Eyjafirði. En í vor hefir gengið þaðan aðeins eitt skip á slíkar veiðar, eign Höefpnes- verzlunar, og hafði fengið 250 tunn- ur lifrar í byrjun júlímánaðar. Slys. Maður féll útbyrðis af vél- liátnum “Geir Goða” frá Akranesi, nú nýlega og druknaði. Hét hann Sigurbjörn, og var af Akranesi. Ivvæntur barnamaður. Spánarsamningarnir. 23 júlí mán. voru í Madrid undirskrifaðir samn- ingar milli Spánar og íslands um verzlunarviðskifti, með þvf að áð- ur hafi aðeins verið samið um þau til bráðabirgða. Druknun. 1 gærmorgun klukkan að ganga ®jö, var sandprammi á leið hingað inn á höfn innan af Kollafirði. Voru í honum tveir menn. Á Rauðarárvíkinni hvolfdi prammanum; sennilega vegna storms og kviku, og druknaði ann- ar maðurinn, Erlendur Gíslason, til heimilis í Austurstræti 7; lætur hann eftir sig konu og tvö börn, kornung. Hinn maðurinn náðist með naumindum, en mjög þrekað- ur, heitir hann Kristján Magnús- son og á heima á óðinsgötu 15. Leikrit. Freymóður Jóhannsson málari á Akureyri sendir á bóka- rnarkaðinn leikrit sem heitir Smalad rengurinn. ---------_x----------- Morte^Hansen, skólastjóri. 20. okt. 1855. — 8. ágúst 1923. “Vísir” hefir beðið mig um nokkrar línur út af láti þessa öð- lingsmanns. Eg vildi að þessi fáu orð mín mættu vorða sönn og hlý og laus við alt prjál, eins og hann sjálfur var. Það er ekki margbrotin æfi, hið ytra, sem í dag er á enda kljáð. Morten Hansen er vaxinn upp í Reykjavík, í Reykjavík ól hann aldur sinn, og öllu sínu lífi hefir hann varið til blessunar fyrir Reykjavík_ Þetta eru æfiatriði hans. Það er varla, að nokkur maður verði eins ástsæll og hann í þess- um bæ. Hann hefir starfað við barnaskólann í 40 ár. Yngstu skólabörnin hans eru 8 ára, en þau elstu eru hálfsextug. Hann er kennari og skólastjóri _ þriggja kynslóða í Reykjavík. Hann er fósturfaðir þeirrar Reykjavíkur, sem nú lifir, strangur og alvarlog ur, en æfinlega bestur, þegar á reyndi, þegar einhver átti bágt eða hafði orðið eitthvað á; og svo l'.iý.ian og órjúfandi trygðin. í«ú fjölgar skólunum, og Morten Han sen verður síðasti maðurinn, se;u l<Vert barn í Reykjavík lítur á sem ‘ skólastjórann sinn”. Reykjavík hefii breytst miaiö um hans daga. Skólinn hefir breytst, og Morten Hansen iylgd- ist miklu betur með tímanum en margur mundi halda. Hann hafði ekki hátt um sín framfaraverk, en þau sýna sig. í sumum efnum, og ^síðustu áxin, var hann sjálfsagt altof íhalssamur, og svö þótti mér. Eg segi það hiklaust nú, eins og eg sagði honum það lifandi. Mor- ten Hansen þarf þess ekki með, að verið sé að breiða yfir neitt í iífi hans. Hann á ærið lof og ærið þakklæti, þó að hann væri ekki látinn njóta nema >rétt sannmæl- is. Eg tel Morten Hansen f fremstu röð þeirra manna, sem allra mest hafa unnið til blessunar þessari þjóð á síðustu áratugum. Ekki veldur því hið ytra starf hans í skólanum, né í skólamálum, þó að margt hafi hann þar gert ágæta- vel. Ekki lieldur kensla hans, þó að hún væri frábær. Verk hans, og fórn hans á lífi sínu, er í öðru falið: Hann hefir í 40 ár gengið á milli barnaskólans í Reykjavík og heimilanna í Reykjavík; hann hefir ámint og leiðbeint, þeim helst, er mest þurftu með. Hann hefir gengið á niðdimmum vetrar- kvöldum, kvöld eftir kvöld, inn fyrir Rauðará, eða leitað uppi heimili fyrir vestan bæ, alt út af einni munaðariausri, lítilli telpu eða óþekkum strák, sem enginn gat um tætt. Og altaf til að bæta og hjálpa og laða_ Inn í fátækleg- uetu hreysin, inn á vandræða- heimilin hefir hann sífeldlega flutt áhuga, virðingu og kærleika, Alt þetta hljóðláta starf hans er miklu meira en ókunnuga mætti gruna, og miklu áhrifaríkara en svo, að það verði séð eða metið til fulls. Það«hefir komið fyrir, að kenn- urunum þótti skólastjóri of hlífi- samur, að vísu ekki vandræða- börnum úr skólanum. Hann sagði: “Eg veit vel, að þetta er rangt við ykkur kennarana, sem eigið að stríðk við þau. En ef við vissum, hvað við tekur fyrir þessum aum- ingjum, þá held eg við reyndum að umbera þau og halda þeim hjá okkur í lengstu lög.” Það er nú sagt fullum fetum, að barnaskólar séu til ills eins. En ekki þýðir að segja Ryekjavík það. Ekki á meðan nokkur Reykvík- ingur man Morten llansen. Morten Hansen mundi alment vera talinn gæfumaður. Það er þó undarlegt, hversu örlögin hafa í mörgu leikið hann hart. Þau gáfu honum ekki þá líkamsatgjörvi, sem honum hefði verið æskileg og í hæfi við sálargáfu hans. Og víst hefir það haft djúp og sár áhrif á alt hans líf. Enn er það, að, hann lifði um langan aldur heldur ein- mana, þe?si ástríki og trygglyndi maður. Og þó að starfi hans væri lokið, þá er fráfall lians nú ákaf- lega sviplegt, og í einhverju sár- grætilegu ósamræmi við alt Iff hans, og sjálfsagt lika við óskir hans og vonir. “Eg kvíði fyrir því, ef eg á að fara að heiman,” sagði hann, “því að þá verð eg fyrst veikur.’” Og svo verður hann að deyja sjúkra- húsdauða, innilokaður frá öðrum mönnum. Það er, þegar svo ber undir, annarleg og óviðjafnanleg helgi yfir því, þegar einhver á að deyja heima, þegar helfróin kemur, þessi stutta náðarstund til þess að kveðja ástvini sína og taka svo þvf, sem verða skal. En hve mér finst, að Morten Hansen hefði átt að hlotnast þvílíkur við&kilnaður. Stímabrakið um skólann, sem var honum mikil þraut, það átti að gleymast að honum lifandi. Hann átti að setjast í helgan stein_ Hann átti að njóta ellidaga f friði og sólskini. Banasæng hans' átti að standa fyrir opnum dyrum, þar sem vinir hans biðu hljóðir, og lítil böm áttu að koma til hans og klappa honum og biðja honum eilífrar blessunar. Helgi Hjörvar. - Vísir. ...—-..- x

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.