Heimskringla - 06.06.1934, Blaðsíða 2

2. SÍÐA.
HEIMSKRINGLA
WINNIPEG, 6. JÚNl, 1934
RÖDD FRÁ WINNIPEGOSIS
Það er hvort um sig, að ís-
lendingar eru ekki mannmargir,
í Winnipegosis (þessu útkjálía
þorpi), enda heyrist ekki mikið
um gerðir þeirra. Þeir eru
menn, sem ekki láta mikið yfir
sér, en munu þó vera færir í
flestan sjó, ef á reynir.
í þesmm bæ eru um 1000 ibú-
ar. Finst hér fólk frá flestum
löndum sem hvítir menn byggja
og svo töluvert af mislitu fólki.
Innan um þetta alt finnast 200
Islendingar ungir og gamíir,
aðeins talið það, sem er óbland-
að öðrum þjóðum.
Fjöldin af þeim sem hér búa
stunda fiskiveiðar. Það er aðal
atvinnuvegurinn og á því stend-
ur bærinn eða hrynur. Allir
fjöldi íslenzkra manna hér eru
því fiskimenn.
Hvernig sú atvinna hefir
gengið þessi síðast liðnu hörðn
ár, skal ekki rakið hér, en þess
má geta, að skólum hefir verið
haldið við og kennurum ekki
fækkað, sem eru sex að tölu.
Að íslendingar séu duglegir
fiskimenn er viðurkent af töllu
sannejörnu fólki, sem hér til
þekkir. Til sönnunar því set
eg það, sem merk hérlend kona
sagði við mig um daginn, þesr-
ar hún hafði lesið um íslenzku
víkingana á Winnipeg vatni.
Hún sagði: “Þessu trúi eg, því
þetta sama mætti segja um
Winn'pegosis íslendinga.”
Svo eru nokkrir landar sem
stunda aðra atvinnu, svo sem
smíðar. Þessir eru aðal tré-
rmiðir bæjarins: Otto Kristjáns-
son, Á. Björnsson, V. Stevenson
cg fleiri eru vel lagtækir.
Járnsmiður bæjarins Jón
Rögnvald&son, er búinn að reka
þá iðn í 30 ár og ávalt haft nóg
að gera. Hygg eg það sýni bezt
að hann sé verkinu vaxinn. —
Ein sögunar-mylla er starfandi
hér í bænum, er eign íslendings,
Jóns Stefánssonar. A. Rasmús-
sen og G. Hjálmarsson hafa sína
matvöru verzlunina hvor. í
cpinberum stöðum eru og land-
ar. S. Oliver er eftirlitsmaður
fiskiveiða í Manitoba, A. Ras-
mussen er friðdómari, hefir ver-
ið það í mörg ár. Hefir hann
komið sér vel í þeirri vanda
stöðu. Nú ný-settur bæjarstjóri
er G. Hjálmarsson. Hefir ís-
lending'aldrei hlotnast sá heiður
fyr í þessum bæ. En þó nú séu
slæmir tímar að taka við stjóm
fyrir almenning, væntum við
hins bezta af Hjálmarsson. —
Einn af kennurúm. bæjarins er
íslenzk stúlka, Dagmar Ras-
mussen og O. Kristjánsson situr
í skóla stjóra.
Á andlega sviðinu eru landar
vel jafnokar hinna annara þjóð-
flokka í bænum. Til dæmis við
“music<1 skara þeir langt fram
úr, sérstaklega söng. Við höfum
líka verið svo heppin að eiga
beztu kennara í þeirri grein.
Fyrst Mrs. H. Johnson, sem
eiginlega kom þeirri námsgrein
hér á stað og vakti áhuga fyrir
músik yfirlett. Þá Jón FVið-
finnsson og nú höfum við Helg"
dótti Jónasar Pálssonar, nú Mrs
S. F'redricleson Tighe. ' Hún
gerir mikið verk og gott. Lang
beztu söngkonuna eigum við
Mrs. Pete Johnson, áður Fríða
Johnson.
Þegar eg hugsa um gáfnalav
fólksins dettur mér í hug þú"
sem Þorstína Jackson sagði
“að mestan fróðleik fyndi hú
hjá gömlu, greindu, vel lesn”
íslendingunum. Nokkra slíka
mætti finna hér. Já, furðu
marga í ekki stærri bæ.
Þá eru félagsmál okkar nú.
Þjóðræknisdeildin “Harpa” hefir
ekki verið starfandi síðast lið;
ir, en eð segja það félag dautí-
er ekki, held eg, rétt. Það hef:
aldrei verið formlega leyst up”
Þ''gar seinast var rætt úm það
mál á fundi í fyrra sumar, var
.ta’að um að reisa það við
þegar efni og ástæður leyfðu.
Lúterskur söfnuður er hé-
einnig. Árið sem leið gat han”
ekki, féskorts vegna, fengið
prest til sín, en sunnudagaskóla
rar haldið uppi. Er söfnuður-
inn þar í mikilli þakklætisskuld
við Mrs. Ögmund'sson, sem aðal-
lega heldúr þeim starfa við. —
Líka höfðum við lestur nokkr-
um sinnum í kirkjunni. í sum-
ar vonum við að geta fengið
prest.
Kvenfélagið “Fjallkonan” hef-
ir haldið velli og starfað með
fullu fjöri. Það er líknar féla~
óháð öðrum félagsskap. Það
hefir gert töluvert til stuðnings
íslenzku þjóðerai, oft haft ai-
íslenzkar samkomur, sýnt
íslenzka sjónleiki o. fl. í fyrr-
sumar hélt það íslendingamót.
Var það haldið á vatnsbakkan-
um í skemtiplássi bæjarins. —
Komú flestir íslenzkir bæjarbú-
ar, líka töluvert margt úr ís-
lenzku bygðinni á Red Dee’*
Point. Þar munu vera 14 fjöl-
=kyldur. Þeir hafa ávalt haldi*
”ppi skóla hjá sér. Ekki kostaði
það gestina neitt að sækja þetta
b"ð. Aðal skemtunin var hnatt-
leikur. Svo var sungið mikið
af ættjarðar kvæðum, því orgel
var flutt á staðinn. Mrs. Tighe
hafði æft fólkið. Allir sýndust
skemta sér vel. Að endingu
voru framreiddar góðgerðir. —
Yfir 200 manns sóttu mótið.
Svo er kvenfélagið “Sól-
skríkian. sem 10 ungar stúlkur
stofnuuð í vetur. Er þeirra
mark og mið að styðja gamla
kvenfélagið og æfa sig í að
tala íslenzku. Við erum öll
hrifin af þeim félagsskap og
ó 'kum að hann lifi og blómgist.
Efnahagur er líklega líkur og
víða annarstaðar, að ýmsir hafa
í vök að verjast, en flestir hafa
nægilegt, þó enginn sé ríkur
eftir lessa Idnds merkingu. —
Heilsufar yfirleitt gott, loftið
hreint og holt.
Enginn hefir dáið úr okkar
hóp þetta ár, sem komið er.
En fjölskylda Haraldar Pálma-
sonar er alflútt héðan til Sel-
kirk. Áður en Mrs. Pálmason
fór héldu njokkrar vijpkonur
hennar henni kveðju samsæti (
húsi Mrs. Mclnnes. Mrs. Mc-
Innes er íslenzk í bezta máta
Um kveldið skemtu konurnar
sér við spil, kaffidrykkju, söng
og ræðuhöld. Heiðursgestinum
var fært að gjöf, silfurbakki
með tédrykkju áholdum á, sem
hún þakkaði með fallegum vel
framsettum orðúm. Lukkuóskir
Winnipegosis búa fylgja fjöl-
skyldunni í nýja plássið.
Læt eg hér svo staðar numið.
Ekkert hygg eg hér ofsagt —
enn máske eitthvað ósagt —
sem átt hefði að minnast á, sá
sem það finnur, bæti um borða,
sem betur honum lætur.
Guðrún H. Firðirkson
ATHUCAVERÐIR TÍMAR
Vel mætti eg setja dálítið af
stjónmálavizku minhi í íslenzku
blöðin vegna þess, að ekki hefi
eg 'ná;að þau með slíkum rit-
gerðum áður. Mér finst nú út-
lit og ástand heimsins þannig
crðið. að það sé lítt mögulegt
að ganga þegjandi framhjá því
lengur. Tökum t. d. ástandið
hér í Eandaríkjunum, það er
langt frá því að það sé stirðu
tíðarfari einvörðungu að kenna,
ástand þjóðarinnar, eins og það
er nú. Það er algerlega stjórn-
um hér að kenna. En vel á
minst, hér er að mínu og
margra annara áliti engin
stjóm, og hefir ekki verið í mörg
undanfarin ár. Auðvaldið ( New
York hefir verið eina stjórn
Bandaríkjanna ( mörg ár s. 1.,
eins og t. d. bankafarganið ó-
gleymanlega, sýndi svo átakan-
lega, þar sem þúsundir af gömlu
fólki, sem búið var að draga
saman sín síðustu cent, sém
átti að hjálpa því í ellinni, og
lagði því þessa p'eninga á þessa
svokölluðu banka hér til trygg-
ingar og geymslu, en mistu
hvert einasta cent af þessu fé.
Og um lagfæringu á þeim mál-
um var ekki til neins að tala.
Þetta út af fyrir sig ætti að
vera nóg til að sýna öllum sem
nokkuð vilja hugsa, ‘hver og
hvar stjórnin var og er, líklega
ekki ósvipað enn. Mér virðist
að forsetar Bandaíkjanna hver
fram af öðrum hafi of lengi ekki
hugsað nóg út í að auðvaldið
var alt af að ná meira og
meira haldi á öllum landsmálum
og sérstaklega peningamálum
þangað til nú að við ekkert
verður ráðið og það af jafn
þjóðhollum og velviljuðum
manni eins og þessi forseti nú
virðist vera. Auðvaldshringur-
inn &r nú þegar orðinn svo
kraft mikill, að við ekkert verð-
ur ráðið, og að ástandið í öllum
heiminum skuli nú vera svona
hlýtur að gefa öllum hugsandi
mönnum eitthvað til að athuga.
En þá kemur stóra spuraingin,
til hvers er að hugsa um ástand
tímanna, þegar ekkert ráð finst
til að lagfæra þá? En eru nú
ekki þjóðirnar einmitt sem
óðast að safna ráðum til að
uppræta kreppuna? Jú — en
hver er aðferðin? Og meina eg
þar með þessa græðgi þjóðanna
allra, þar sem hver eftir sínum
efnum á að moka að sér sem
mestu af morð og drápstólum til
þess að geta myrt og drepið sem
flesta menn af nábúa þjóðum
sínum. í það virðist mér að
munu fara peningar þeir, sem
réttlátlega væru brúkaðir til að
hjálpa þeim sem örðugast eiga
með að lifa. Hún virðist að
vera að verða nokkuð beisk á
bragðið mentun 20. aldarinnar,
sem mest var blásið af á fyrstu
árum aldarinnar ef eg man rétt.
Margar ritgerðir hafa staðið í
blöðum okkar hér um erfiða
tíma og það sem þeir kalla
kreppu, en það virðist sem von
er hafa litið upp á sig. Eitt af
því bezta sem eg hefi lesið um
orsök tímanna, sem nú eru, eru
greinar sem staðið hafa í “Hkr.”
með fyrirsögninni “Stjórnmála-
molar”. En eins og áður er á-
vikið, virðast ritgerðir um þessi
stóralvarlegu mál heimsins lítiö
hafa upp á sig. Lagfæringu við
vandræðum heimsins og tím-
anna nú virðist örðugt að finna.
Th. O.
MAÍLJÓÐ
Eftir Goethe
Hve alt, hve alt mér
nú yndi ljær!
Hve glitrar sólin!
Hve grundin hlær!
Alt blómgun grær
og hvern byrgir stein,
og raddir hljóma
frá hverri grein.
Hvers brjósti fögnuður
bylgjast frá.
Ó, þú sól og jörð!
Ó, sæla og þrá!
Ó, ást svo fögur
og yndirdjúp
sem morgunský
yfir mjallargnúp!
Þú blessar himneskt
þann hreina svörð
með yndisangan
um alla jörð.
Ó, ástmey, ástmey,
hve ann eg þér!
Þín augu Ijóma!
Hve antu mér!
Sem elskar lævirkinn
loft og óm
og himinangan
þrá árdagsblóm,
sve heitt þig elskar ■
mitt hjartablóð,
því þú mér æsku
og yndi’ og móð
til ljúfra dansa
og ljóða ber.
Njót eilífs láns,
svo sem antu mér.
Þorsteinn Jónsson þýddi
-Lesb. Mbl.
BÆKUR MENNINGARSJÓÐS
Bréf Jóns Sigurðssonar.
Nýtt safn. Bókadeild
Menningarsjóðs. Rvík.
1933.
í hinú mikla og stórfróðlega
riti dr. Páls Eggerts Ólasonar
um Jón Sigurðsson, er komist
svo að orði í niðurlagskafla, að
seint muni verða svo ítarlega
rtiað um Jón forseta, að ekki
megi jafnan einhverju þar við
auka. Mundi þó mörgum sýn-
ast sem flest kurl muni vera
komin til grafar, þau er máli
skifta, um þennan mesta ást-
goða íslenzku þjóðarinnar á síð-
ustu öldum og rit Páls Eggerts
verðúgur minnisvarði yfir hann
í íslenzkum bókmentum. Hafði
hans og áður verið rækilega
minst á hundrað ára afmæli
hans 1911 og gaf Bókmentafé-
lagið þá út stórt bindi af bréfum
hans.
Nú kemur til viðbótar nýtt
safn af bréfum Jóns frá Menn-
ingarsjóði og hefir Þorleifur H.
Bjaraason, yfirkennari í Reykja-
vík annast um útgáfu bréfanna
að mestu leyti og gert það með
þeirri frábæru vandvirkni,v sem
honum er lagin og ástúð við
minningu höfundarins. Hefir
hann ritað formála og ítarlegar
athugasemdir og skýringar við
bréfin, svo og látið fylgja áður
óprentaðar minnisgreinar nokk-
urra manna, sem forseta voru
nákunnugir. Útgáfan er öll hin
prýðilegasta.
í þessu safni eru alls 130 bréf en stúlkan var send til skemti-
til ýmissa nafnkunnra manna, dvalar suður á Krím og auk
en flest eða fullur þriðjungur þess fekk hún skriflegt vottorð
tii Eiríks meistara Magnússon- um það að hún hefði gert föð-
ar í Cambridge, sem var frændi urlandi sínu stórgreiða.
hans og trúnaðarvinur. Má
nærri geta, að sitt af hverju beri Ungu stúlkurnar,
á góma í bréfum þessum, sem sem ætla sér að komast að
rituð eru í hita og þunga dags- Bretakonungs, verða að
ins og undrast lesandinn hina vera vej efnum búnar. “Daily
geysilegu elju og alhliða áhuga Express” hefir reiknað hvað
J. S. á öllum málefnum íslands þag niuni kosta mikið að búa
að fornu og nýju. En hitt er j)ær uncjjr þag; Qg komst að
ekki minna um vert, að í þess- þeirri njgurstöðu að það mundi
jum bréfum kemur Jón, eins O" vera 90 þúsundir króna. En
i gerist og gengur í kunningja- fynr þetta hefir unga stúlkan
bréfum, öldungis hispurslaust Jært að hneygja sig fallega, tala
i til dyranna eins og hann er ensku og frönsku, veit hvernig
klæddur, og gefa bréfin að því j>ún á að vera klædd við hvert
leyti miklu gleggri mynd af tækifæri o. s. frv.
manninum Jóni Sigurðssyni, en
alt ritverk P. E. O., að því ó- Betra en kraftfóður
löstuðu. j frostunum í vetur fann for-
Þegar maður les bréfin er eins stjórina fyrir kúaræktarbúi í
og maður sjái Jón Sigurðsson gajem f Bandaríkjunum upj) á
lifandi fyrir hugskotssjónum þyf ag gefa kúnum áfengt öl
sínum, þetta mesta íturmenn ag úrekka, svo að þær lieldl
sem ísland hefir alið , gunn- þetur á ser jjita En þetta
reifan í baráttunni, og stöðugt bafði þau áhrif, að kýrnar
með hnyttinyrði og glettnisbros græ(i(ju sig stórkostlega og hafa
á vörum, en aldrei illorður mjólkað svo vel, að furðu gegn-
garð andstæðingsins. Þó að ir Meðal bindindis og bann-
dynjandi eggjunar og kapps manna hefir þetta upjiátæki
kenni stundum í orðum hans. vakjg fádæma gremju.
þá er þó einhver skemtilegur
göfugmennskusvipur yfir hverju Bandaríkjaforseti svartur
orði, sem flýtur úr penna hans
og baráttan ávalt hin drengileg- a,TffS,agn Mu!fhnis “PoPol°
asta. “Það þykir mér verst”. d ltaha gerlr nyleSa að umtals-
segir hann við Halldór prófast fni hlna oru fjölgun Svertingja
á Hofi, “að þú kemur ekki sem 1 Bandarikjununúm. Þeir eru
friðarins andi til að blíðka okk- nu 12 mill°nir- SeSm blaðið að
ar steinhörðu hjörtu og smyrja fkl sé annað synna en að 100
þau með “oleo’’ blíðleikans. En fum llðnum verö> forseti
hvað skal segja? - Nú vantar Bandankja Svertingi.-Lesbók.
líka Tryggva, Daníel Thorla-
cius og fleiri góða drengi, svo IÐNAÐUR
eg held megi segja, að ef leggja ------
skal Orminn langa mjög langt Aldei hefir þjóðunum verið
fram í orustu í sumar, þá muni það ljósara en þegar heims-
verða “ávint um söxin”. Eg styrjöldin mikla geysaði, hvers
vona samt þú skipir Páli Ólafs- vjrgi þag er bveri þjóð, að geta
syni að standa á öndverðan Jjfag sem mest á því, sem til er
meiðinn með okkur, og yrkja f landnu sjálfu. Stríðstímarnir
þá, ef prósan dugir ekki, og og þeir erfiðleikar sem þeim
lesa Buslubæn yfir konungsfull- fylgja, kenna þjóðum betur en
trúa svo hann fari í kuðung nokkuð annað, að nota verð-
ofan í hásæti sitt og geti ekki mæti síns eigin lands.
staðið uppréttur fyrr en hann
gerir hvað Páll segir honum” fslenzkj iðnaðurinn er
Þannig hvetur Jón lið sitt dg ennþá of fábreyttur.
sækir ávalt fram með óbifandi Við tsjendingar verðum að
festu en bros á vörum og er gœtta olíltur við það að ná.
ekki að undra, þótt hann vær okkar eru komnar
vinsæll og þætti manna bezt til lengra áleiðig en yið f þá átt að
foringja fallinn. Það er öllum búa gem megt að gfnu gkal
gott, að eiga sálúfélag við slík- hér lítilsháttar minst á lðnað.
breinhjartaða stjórnmálamenn, inn Hjá frændþjóðum okkar
ekki sízt nú á tímum, þegar skipar hann yeg]egt gætl ön_
hálfgildings Sturlungaöld er að um gem kynna gér þróun iðnað.
renna upp á ný í okkar unga aring þar yerður það ]jógt ?
fullveldi. Við lestur bréfanna þar heflr hvorki verið sparaður
fer manni ósjálfátt að þykja tfmi eða kraftur mannlegrar
vænt um Jón Sigurðsson eins hyggju og smekkvísi f að afla
og kunningja og vin, sem maður þekkingar og meiri leikni f því
hefir þekt í lifanda lífi, og sú að notfæra sdr þau efrú. sem tii
osk hlýtur að koma fram í hug- voru f landinusjálfu. j>ar sem
ann, sem Páll Ekkert gerir að iðnaðurinn er kominn lengst og
ályktunarorðum síns mikla o~ er búinn að fá fastast form.
goða rits, að sem flestir Islend- hefir það verið venjailf að taka
mgar læri að skipa sér við hlið það bezta frá gamla tímanúm
hans í dáð og drengskap og og yjnna eftir gömlum fyrir-
tengi þannig sögu sína við sögu myndum. Breyta þeim svo
hans. Áreiðanlega er ekki únt þannig, að þær geti sem bezt
að kynnast honum betur, en að fullnægt kröfum nútímans, jafn-
æsa brcf hans. Og þess vegna framt því, sem ýmsar nýjungar
hefir Menningarsjóður unnið á- koma fram á gjónarsviðið. Því
gætt verk með því að gefa bréf miður hefir mikið af okkar
þessi út. Sýni nú þjóðin hversu gamla iðnaði algerlega gleymst
vel hún kann að meta minningu eða eyðilagst. Við erum líka
Mnna ágætustu sona. flestum þjóðum fátækari af
Benjamín Kristjánsson gömlum munum. Samt eigum
-Dagur.
VfÐSJA
við þó það margt til, að vert
væri að veita því meiri eftirtekt
en gert hefir verið hingað til
------- En þar sem vð höfum við sv<-
Erfðaskrá lítið að styðjast frá gamla tím-
Gömul kona dó nýlega í Eng- anum, verðum við að leggja því
landi. Hún hafði gert erfða- meiri alúð við að byggja upp að
skrá, arfleitt kisu sína að 1200 nýju og skapa sem allra fjöl-
krónum, en allar aðrar eigur, breyttastan iðnað, sem fullkom-
sínar hafði hún ánafnað ýmsum, lega getur staðist samanburð
góðgerðastofnunum. Ættingjar hliðstæðra iðngreina annara
hennar fengu ekki einn einasta Þjóða. Til þess þurfum við '
eyrí.
Siðferði bolsa
Fjórtán ára gömul stúlka í
Rússlandi kærði föður sinn fyr-
ir yfirvöldunum vegna þess að
hann hefði stungið komi undan.
Faðirinn var settur í fangelsi,
vnna betur og meira en nú er
gert.
Heimilisiðnaðurinn gamli
verður aldrei tekinn upp aftur
í þeirri mynd, sem hann var í
enda ekki æskilegt. Vinnu-
krafturinn er of dýr og lítt fá
anlegur.