Heimskringla - 21.07.1954, Page 1

LXVIII, ÁRGANGUR
WINNIPEG, MIÐVIKUDAGINN, 21 JÚLÍ 1954
NÚMER 42.
FRÉTTAYFIRLIT OG UMSAGNIR
“LÁSILGD MENNING”
f Canada var fyrir nokkru
dans og söngleika flokkur frá
Rússlandi. Sýndi hann hér kunst
ir sínar víða um land. Voru um-
mæli blaða hér hin vinsamleg-
ustu um rússnesku gestina. En
þeir eru nú komnir til Moskvu.
Þeir láta allvel af ferðinni, eu
það sem þeir hafa út á lýð þessa
lands að setja, er það, að hann sé
á lágu menningarstigi, sem stafi
af áhrifum frá lítilmótlegri
bandarískri menningu, er tíl
Canada berist. Frétt þessi var
birt í blöðum í Moskvu eftir
heim komuna héðan.
Gestirnir sáu hér nokkrar kvik
myndir, sem þeir töldu ekki hæf
ar til að sýna á Rússlandi. f út-
varpi heyrðu þeir nokkur lög
eftir rússnesk tónskáld, vai'ð
gestunum bumbult af að heyra
meðferð þeirra.
Sum blöð Canada máttu ekki
viðurkenna list gestanna eins og
þau vildu, vegna þess að eigend
ur þeirra eru auðkýfingar, sem
vilja ekki sjá né heyra neitt sem
rússneskt er.
Canadabúar njóta að líkindum
ekki ánægjunnar af því, að sjá
þessa kúnstnara hér aftur!
“SAMEINUMST BANDA-
RfKJUNUM”
Það hefir gengið á því í nokk-
ur ár í Montreal, að einhver hefir
haft sér það til gamans, að
stimpla á símabækur á opinbcr-
um stöðum, og stundum veggi
orðin: “Sameinumst Bandaríkj-
unum”. Þetta virðist gert með
gummí-stimpli.
Þau af yfirvöldunum, sem eftir
þjóðhollustu borgaranna líta,
telja sér kært, ef einhver gæti
bent þeim á þann, sem þetta
hefst að. Öðrum virðist alveg
standa á sama um það.
BEVAN ÓTTAST EIN-
ANGRUN KfNA
Beven, foringi vinstri flokks
verkamanna á Englandi, sagði
40,000 áheyrendum i verkamanna
og samvinnuflokkunum, að í
ráði væri, að nefnd frá þeim
heimsækti Kína ý ágústmánuði.
H*ann sagði Kína ekki mega eift-
angrast, eins og Rússland hefði
gert, eftir að kommúnistar komu
þar til valda. Formaður nefndar-
innar er sagðúr Clement Attlee.
Erindið er að efla vináttu og við
skifti milli Breta og kommúnista
Kina.
SAMVINNA VIÐ RÚSS-
LAND ÓKLEIF.
Bretar virðast enn sannfærðir
um, að samvinna við Rússland
sé framkvæmanleg.
Franco á Spáni heldur alt ann-
a.ð. Hann kallaði fjölda fregn-
rita vestlægra þjóða, sem dvelja
á Spáni á fund til sín til að segja
þeim meiningu sína um þetta.
Og hún er þessi: Samvinnu við
Rússa hefir verið leitað um 10 ár
og ekki fengist, er meira að
segja miklu fjarri en nokkru
sinni fyr. Nú fæst hún ekki af
hálfu kommúnista fyrir neitt
minna en öll þau þjóðlönd, er
þeir hafa undir sig lagt. Og það
væri gott ef kommúnistar sættu
sig við það, sem þeir hafa til
lengdar og sigðin verður ekki
að fleiri þjóðum reidd. Það er
einmitt samvinna nú sem Rúss-
ar æskja, ef þeir fá fyrir hana
alt sem þeir krefjast, eins og
gera verður héðan af, og gert
hefir verið, með því að láta þá i
ftafni friðar gleypa í sig 12 til
i j þjóðir með húð og hári. Það
er enginn að hafa á móti því,
hvaða stjórnskipulag þeir hafa
beima hjá sér. En að kúga aðrar
þjóðir og sveigja að síðustu all-
an heiminn undir það vald, með
stofnun fimtu herdeilda í hverju
landi, það er það, sem sjá verður
við ef ekki því ver á að fara.
ÞETTA SEGIR SÖGUNA
Sjöunda júlí var skömtun á
kjöti afmunin í London. Um það
leyti er sala hófst hópuðust
menn svo til miðstöðvarmarkað-
arins að umferð á götum varð
eins erfið og á krýningar-
degi drotningarinnar. Kjötið var
oft keypt á miklu hærra verði,
en áður. Þetta var í fyrsta sinni
sem tækifæri hafði gefist á 14
árum að kaupa kjöt eftir vild.
ENGIN UPPGERÐ
Það var ekki nein úppgerð fyr
ir stjóninni í Thai-landi, að hún
sendi Sameinuðu þjóðunum
beiðni um hernaðarlega vernd á
landamærunum sínum. Eins og
öllum er ljóst er Thailand (sem
áður var kallað Síam) fyrsta
landið fyrir vestan Indó-Kína.
Það tekur við fyrir vestan Laos
og Cambodia-ríkin. Ef að þess-
um löndum báðum verður kast-
að í gin kínverska kommúnista
úlfsins, þá fer af gamanið fyrir
Thailand-stjórninni. Thailand
hefir talsverð viðskifti við þessi
ríki. Það á sér meira að segja
stað nokkur þjóðablöndun þar.
Það segir sig því sjálft, hvernig
farið gæti þarna, ef viðskiítí
þessara þjóða færu öðru vísi, en
kommúnistum gott þætti.
Thailand tilheyrir Sameinuðu
þjóðunum. Bandaríkin tóku und
ireins vel í mál Thailendinga;
það virtist og allur fjöldi Sam-
einuðu þjóðanna gera. En Rúss-
ai voru þessu algerlega mótfalln
ir.. Og þegar ekkert annað dugði
til að fella það, greip Rússinn tíl
neitunarvalds síns.
Um Laos og Combodia er ekki
víst hvað verður. Kommúnistar
krefjast þeirra, ef af friði eigi
að verða í Indó-Kína.
Þannig bíða Sameinuðu þjóð-
irnar ávalt ósigur í málum sín-
um á móti kommúnista-áróðrin
um.
í Indó-Kína er ekki líklegt að
nokkuð hefði komið fyrir, ef þar
hefði verið svipuð vernd á næstu
grösum og í Evrópu, nokkurs
konar Marshall-vernd. Þessu
var fyrir löngu hreyft og er
jafnvel nú það, sem Bretum og
Bandaríkjunum ber á milli.
Thailand er nærri því ems
stórt land og Manitoba, með 20
miljónir íbúa. Það barðist á móti
Japan í síðasta stríði með Banda
ríkjunum og var á móti Þjóð-
verjum í fyrra stríðinu. Hér ec
um frjálst land með vestrænum
viðhorfum að ræða.
VEÐMÁLIÐ
ÞesSi saga er sögð að tjalda-
baki þingsins í Washington. —
Jóseph Martin, þingforseti-sagði
er hann kom út úr þinginu einu
sinni, að hann þyrði að veðja
$10 uni að Eisenhower sækti um
forseta kosningu aftur. Vinur
hans vildi ekki veðja við hann
um þetta. Forsetinn sem var
skamt frá þeim heyrði til þeírra,
gekk til Martins, tók í handlegg
honum og sagðist taka veðmáli
hans. Martin sagðist ekki vilja
taka peningana af forsetanum,
því að hann mundi verða rekinn
af stað gegn vilja hans, að sækja.
En forsetinn vildi halda sig að
veðmálinu og kaupin urðu að
gerast. Við fáum að heyra úrslit
in árið 1956.
ÆTLAR EKKI f STRÍÐ
ÚT AF FORMOSA
Ein af ástæðum John Foster
Dulles, ríkisritara Bandaríkj-
anna, fyrir því, að vilja ekki
leyfa Kínverjum inngönguleyfi
í samtök Sameinuðu þjóðanna;
eru þau, að Kínverjar geti þá
beðið Sameinuðu þjóðirnar um
aðstoð til áð ná Formósu. En
hann hélt Bandaríkjunum að
minsta kosti ekki ant um að
fara að berjast fyrir útfærslu
Kínaveldis að svo komnu.
Bandaríkin tóku eyjuna frá
Japönum, sem ráðið höfðu yfir
henni í hálfa öld eða frá sigri
þeirra 1895 á Kínverjum, og
fengu Kínum hana í hendur 1945.
Hún er litlu minni er Nova-
Scotia fylki í Canada, en þar
kváðu nú vera yfir 7 miljón ibú-
ar auk hers, sem þar er. Hún ei
um 90 mílur út frá ströndum
Kína. Kommúnistar hafa því
aldei ráðið þar rikjum, því Chi-
ang-Kai-shek tók sér þar ból-
festu Akömmu eftir að Japanir
voru burtu reknir.
JÁRNBRAUTARSLYS
Lest, sem lagði af stað frá C.
P.R. með 200 farþega s.l. föstud-
dag, áleiðis til Kenora, Ontario,
brunaði út af spori skamt frá
Ingolf, eða 39 mílur frá Kenora.
Ultu auk ketilsins 3 vagnar á
hliðina. Varð það 2 að bana, en
45 manns meiddust. Með lestinni
var margt CPR starfsfólk, er var
að fara til skemtistaðarins í
hvíldartíma sínum.
VÍSINDASTOFNANIR
NÆRRI HEIMSKAUTINU
Rússar hafa á þessu sumri
komið sér upp tveimur vísinda-
stofnunum við Norður-heim
skautið. Er önnur sögð um 100
mílur frá norður pólnum, en hin
um 600 mílur.
Frá stofnunum þessum starfar
hópur manna að allskonar rann-
sóknum nyrðra. Þeir búa í hús-
um, sem þeir fluttu tilbútn með
sér og tjöldum hituðum með kol
um og gasi. Þeir hafa þyrilflug-
vél með sér til snúninga, vagna
og bíla, vindmillu og margt fl.
í Canada vissu yfirvöldin ekk
ert um þetta en halda þó, að
stöðvarnar séu ekki fyrir austan
Alaska eftir gefnu gráðutali.
ÞÖRFFUNDAR
Blaðið Toronto Telegram seg
ir að það sé mjög mikil þörf á
að íhaldsflokkur Canada haldi
sem bráðast fund, fyrst og
fremst til að semja stefnuskrá,
í öðru lagi til að skifta um for-
ingja og reka George Drew.
EKKI f AR
Churchill forsætisráðhr. lýsti
því yfir í ræðu á þingi nýlega,
að hann hefði ekki átt við að
tekið væri til á þessu ári
að koma Kína í félag S.
þjóðanna. Það væri ópraktist nú
þar sem þetta væri kosninga-ár
í Bandaríkjunum. Hann hefði
meint, að þetta gæti ekki átt sér
stað nema því að eirts, að komm-
únistar yrðu við þeim skilmál-
um um það, sem Bandaríkin og
Bretland gætu vægast krafist.
En í því felst að Kínar geri yfir-
betur gerða sinna í Koreu og
Indó-Kína. Þó flestum virðist
öhugsandi, að Kína gangi að
slíku, þá er Churchill ekki viss
um nema það megi takast. En ti!
þess geti þurft eitt til þrjú ár.
Hvort sem á þetta er litið sem
cfslátt á skoðun Churchill eða
ekki virðist hér ekk* um neitt
svo stórt að ræða, að það ætti
að verða til að rjúfa samvinnu
Breta og Bandaríkjamanna.
f SLENDINGADAGURINN
í GIMLI PARK, 2. ÁGÚST
Sextíu og fimrn ár verða nú
liðinn á mánudaginn annan á-
gúst 1954, síðan fyrsti íslend-
ingadagurinn var haldinn í Vic-
toria Park, Winnipeg 2. ágúst
1890.
Það er sagt, “Tímarnir breyt-
ast og menmrnir með”, en sextug
asta og fimta íslendingadagshá-
tíðin er haldinn verður í Gimli
Park næstkomandi 2. ágúst verð-
ur að mörgu leyti ekki ósvipaður
hinni fyrstu, því, eins og þá,
verða til taks ræðumenn og
skáld að mæla fyrir minni fs-
lands, og tíu ára lýðveldisstofn-
un þess. Þar verður líka minnst
Canada sem reynst hefir flest-1
um niðjum fslaiids vel. Þar verð
ur söngur og íþróttasýning, ogj
sem fyrrum gefst tækifæri að!
heilsa upp á gamla kunningja og
vini.
fslendingadagsnefndin hefir
ekkert sparað til að géra þennan
dag eins ánægjulegan og unnt
er frá morgni til kvölds.
íslenzkar hljómplötur verða
spilaðar í lystigarðinum um
morguninn. íþróttir fyrir ungl-
inga byrja kl. 12 (D.S.T.), þar á
eftir fylgja Novelty races og í-
þróttir fyrir stúlkur
* Aðal skemtiskráin byrjar kl.
2 (D.S.T.). Fjallkonan er hin
velþekkta og vel metna kona
Paul Goodmans, bæjarráðmanns.
Eins og fyr hefir verið getið,
hefir Mrs. ísfeld verið að æva
stóran og ágætan songflokk með
aðstoð Mrs. Gíslason og Miss
Sigrid Bardal. Nærri 60 menn
og konur af beztu söngkröftum
íslendinga í Winnipeg hafa sótt
æfingar.
Minni tíu ára lýðveldis fslands
verður flutt af séra Robert Jack
þjónandi prests Árborg-byggðar-
innar. Séra Jack hefir, eftir
stutta dvöl hér getið sér orðstír
sem góður og skemtilegur ræðu-
maður. Dr. Sveinn E. Björnsson
læknir frá Miniota minnist ís-
lands í frumortu kvæði.
Minni Canada verður flutt í
enskri ræðu af Mr. A. Thoraren-
syni, ungum lögmanni, sem hefir
getið sér góðar orstýr bæði sem
lögmaður og ræðumaður.
Að vanda verður skrúðganga
að landnema minnisvarðanum,
þar sem fjallkonan leggur blóm
sveig og sungið verður minni
landnemanna, ort af Dr. Sig Júl.
Jóhannessyni.
Íþróttakeppni fyrir unga menn
byrjar kl. 2. Samkepni fyrir
Oddson’s skjöldinn, og Hanson’s
bikarinn, fer fram. Búist er við
íþóttaflokkum frá Lundar, Oak
Point og öðrum íslenzkum bygð
um Manitobavatns og aðrir flokk)
ar frá Nýja íslandi, flokkur frái
Winnipeg keppir. Oddson’s1
skjöldurinn fer til íþrótta flokks
ins sem flesta vinninga hefir.
Hanson’s bikarinn hreppir ein-
staklingurinn sem skarar fram
úf í þessum íþróttum .
Kvöldskemtun í Gimli Park|
byrjar kl. 7.45, þegar fjórirj
drengir undir umsjón Arthur
Reykdal sýna íslenzka Glímu.
Paul Bardal stjórnar Com-
munity Singing kl. 8. Þar á eftir
verður sýnd hreyfimynd af
fyrsta lýðveldishátíðahaldi ís-
lands á Þingvöllum og Reykja-
Fjallkona Islendingadagsins í Seattle
Frú Sophia Wallace
vík 1944. Dansin byrjar kl. 10 og
heldur áfram til klukkan 2.
ÍSLENDINGAHÁTÍÐ Á
HNAUSUM, 14. ÁGÚST
Fyrsta fslendingadagshátjð í
Norður- Nýja-íslandi var haldin
á Hnausum árið 1894, og 14. á-
gúst næstkomandi mun þessa
merkisatburðar minnzt með sér-
stökum helgiblæ á samkomu
sem haldin verður í skemmti-
garðinum á Hnausum. Nefndiu
hefir gert sitt ýtrasta til að gera
skemmtiskrána eins góða og
unnt er. Að dómi allri hefir
henni heppnast það vel. — Hm
glæsilega íslenzka söngkona, frú
Guðmunda Elíasdóttir frá New
York syngur á þessari hátíð.
Hún hefir verið þjóð sinni til
mikils sóma á sviði sönglistar-
innar og hefir komið fram í
Metropolitan óperuhúsinu í New
York við bezta orðstír. Það er
því mikið tilhlökkunarefni að
hlusta á hana á Hnausum og það
er vonandi að sem flestir noti
þetta tækifæri, sem ef til vill,
aldrei kemur aftur.
Það er einnig mjög ánægju-
legt, að hr. Björn Sigurbjörns-
son frá Reykjavík hefi orðið við
ósk nefndarinnar um að mæla
fyrir minni íslands. Björn er
sonur hins ágæta og þjóðkunna
manns, Sigurbjörns í Vísi. Hann
er nú þegar mörgum að góðu
kunnur og er ekki síður glæsileg
ur á velli en við nám sitt við htt-
skólann í Manitoba.
Maður, sem hefir fórnað starfs
kröftum sínum mikið fyrir söng
listina í Norður-Nýja-íslandi,
kemur fram með blandaðan kór;
en maðurinn er Jóhannes Páls-
son, sem nú er vel þekktur fyrir
fiðluleik sinn og söngstjórn,
enda er alt sem hann gerir á því
sviði vel af hendi leyst. Þá má
hér einnig minnast systur hans,
frú Lilju Martin, sem er einn
bezti stólpi tónlistarinnar her
um slóðir. Hún mun annast und-
irleik frú Guðmundu og kórsins.
Frú Anna Austmann frá Ár-
borg verður Fjallkona dagsins.
Hún er myndarkona, mjög fær í
íslenzku og góður íslendingur.
Það er enginn efi á því, að hún
mun setja virðulegan svip á há-
tíðina.
Nefndin, undir forustu Gunn-
ars Sæmundssonar, á þakkir skil-
ið fyrir sína framsýni og dugn-
að við undirbúning hátíðarinn-
ar. Það er ósk nefndarinnar, að
þeir, sem kynnu að hafa venð á
fyrstu Hnausahátíðinni, gefi sig
fram sem allra fyrst.
Robert Jack
MORGUN SÓLIN
Eg lít þig dagsins drottning
með dýpstu hjartans lotning.
í auðmýkt sál mín er,
þú hugans sjónir .hrærir
sem helgust ásýnd værir
því æðra ljós að augum ber.
Við úthafs bláa bauginn
á bak við skýja drögin.
þinn röðull skærast skín
í gegnum sortan svarta
þú sendir ljósið bjarta
svo dásamleg er dýrðin þín.
Þitt vald er vindum ofar
þín vegferð drottinn lofar
um svalan loftsins sal.
þin hjartans glóðin heita
heiminum gjörði breita
myrkrinu frá í tímans tal.
Æ bættu hverju barni
sem berst á lífsins hjarni
og ljósið fær ei leitt.
Þar kveiktu eldinn inni
svo aflið góða vinni,
þá yrði mikln myrkri eytt. .
Þig konungilrinn krýndi,
sinn kraftinn með því sýndi
um himin jörð og haf.
Oss leiði ljóssins fingur
logandi sólar hringur,
æ—lútum þeim sem ljósið gaf.
Það daprast allir dagar
svo drottinn því til hagar.
Eins lækkar ljósið þitt.
Þá heilsar nóttin hljóða
með heilagt kertið góða
yfir oss breiðir brjóstið sitt.
Ingibjöig Guðmundsson