Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi


Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 25.10.1913, Blaðsíða 1

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 25.10.1913, Blaðsíða 1
ÞJÓÐVILJINN. 51. tbl. Reykjavík 25. október 1913. XXVII. árí Alþingi rofið. Kosningar 11. april næstk. Horfurnar i stjórnarskrár- málinn. 22. þ. m. barst landritara svo látandi nímskeyti frá ráðherranum: K.höfn 20. okt. 1913. Alþingi rofið i dag. Kosningar fara fram 11. april 1914. Tekiðfram i konungsbréfinu, að ef ný kosið Al- þingi samþykki stjórnarskrárfrum- varpið óbreytt, mnni konungur stað- festa það, en jafn framt verður ákveð- ið eitt skipti fyrir 811, samkvæmt 1. gr frumvarpsins, með konungsúrskurði, sem ráðherra íslands ber upp fyrir konungi, að lög og mikilsvarðandi stjórnarráðstafanir verði, eins og hing- að til, borin upp fyrir konungiírík- isráðinu og á þvi verði engin breyt- ing nema konungur staðfesti I8g um réttarsamband milli landanna, þar sem önnur skipun sé á gerð. Það má skipta þessu skeyti í tvö aðal- atriði, sem athuga ber, hvort fyrir sig, ákvörðunina um hve nær kosningar skulu fara fram og horfurnar um staðfestingu stjórnarskrárfrumvarps síðasta þings, og hver skilyrði eru sett fyrii henni. Um kjördaginn verða sjálfsagt skipt- ar skoðanir, en erfitt er það að velja kjör- dag sem jafn heppilegur sé öllumlands- hlutum og kjördæmum. Það sem að því er, að kosningarnar fari svona snemma fram, er fyrst og fremst það, að á þeim tima geta veður og vötn verið svo vond, að stórbagi verði að. Sérstaklega kem- ur þetta hart niður á þingmannaefnum í víðáttumíklum kjördæmum, sem erfið eru yfirferðar, eða þar sem þingmaðurinn cr búsettur langt frá kjördæmi sínu, en útilokað er það ekki, — jafn vel þótt kosið sé : hverjum hreppi — að veður geti verið slíkt, að kjósendur komist ekki á kjörfund, eða vötn tálmi ferð þeirra, frekar en á öðrum tímum, sem um var að velia. Hins vegar virðist mér að það sem einna mesta beri að leggja áherzluna á, er kjördagur er ákveðinn, sé að gera sem flestum kjosendum mögulegt að neyta at- kvæðisréttaT síns, og að því er það snertir, virðist 11. apríl úr því, sem komið var "Vá,tryg;gið eignr* yðar (híiss, liÚMgrög°n, vörnr o. íl.) tyvif cldsvoða i Drvncvanótafélaginvi „General", stoínsett 1885. Aðal-umboð*maður fyvtr íf-il Jl »1<I : Sig-. Thoroddsen adjunkt. UmboÖNmaðui- fyrir Norð- vn*-tsafiarðai*sýsln er Jón Ilróbjartsson rerzlunar- stjóri. Dnglegur umboðs- maðnr óskast fy rir Vestur- liaaf jaroraT*s3''sislTx. — að kosningamar ekki gátu farið fram í haust— ekki ílla valinn. Aðvísueru þá margir sjómenn fyrir löngu komnir til skips, en þar sem þetta er laugardag- urinn fyrir páska, munu þeir þó flestir verða inni, ef að vanda lætur. Vitaskuld er það, að margir sjómenn verða fjar- verandi frá heimilum sínum, vegna þess að þeir eru við sjó í veiðistöðum, þar sem róðrar eru stundaðir á vetrurnar, svo sem við ísafjarðardjúp og i Vestmanna- eyjum, en að minnsta kosti nokkuð af þeim alla jafna komið heim kringum „lokin" (11. mai), og þá eru líka allir skútumenn inna. En þar á móti vegur nokkuð, að þá eru nokkrir þeir menn farnir heiman frá sér, til atvinnu annars staðar, sem heima eru 11. april. En þar sem það bætist við, að þá er lit.il hætta af vondum veðrum og vötnum, virtist þó miklu meira mæia með því, að hafa kosningarnar ekki fyr en kringum 11. maí. Annars er það óhafandi, sem tæplega er stjórn og þingi vanvirðulaust, að kosn- ingarlögin skuli ekki þannig útbúin, að menn geti neytt kosningarréttar síns, hvar sem þeir eru, sízt þar sem slikl erílög- um annars staðar, svo sem í Noregi, og hefir reynst vel framkvæmanlegt. Þá flytur og skeytið þau tíðindi, að stjórnarskrárfrumvarp síðasta þings muni geta öðlast konungstaðfestingu, og er það sjálfsagt megin þorra landsmanna gleði- •fni. Margir eru að vísu stóróánægðir með það — meðal annara sá er þetta ritar —, þykir það i mörgum efnum of ó- frjálslynt, t. d.: skipun efri deildar, kosn- ingarrétturinn til hennar og að hún að nokkru leyti er órjúfanleg; en þegar jeg hins vegar lít á það, að í henni felast verulegar umbætur og tæpast hægt að ná viðunanlegri kostum fyrir frjálslynda menn í bráð, virðist mér þó ekki áhorfs- mál fyrir þá að samþykkja hana óbreytta á næsta þingi, hafi þeir afl atkvæða til þess. En það fylgir böggull skammrifi. Þetta staðfestingarloforð er ekki skilyrðislaust. Skeyti ráðherra skýrir frá því, að stað- festingin sé bundin þvi skilyrði, að sam- tímis komi út konungsúrskurður, þar sem ákveðið verði, í eitt skipti fyrir öll, að málin skuli bera upp fyrir konungi i ríkisráðinu, nema konungur staðfesti lög uni réttarsamband landanna sem geri breytingu þar á. Svo sem menn muna, strandaði stjórn- arskrármálið á því 1912, að konungur vildi ekki fallast á að fellt væri burtu ákvæðið um að bera skyldi málin upp fyrir konungi i rikisráðinu. Þingið i sum- ar fór þann milliveg, að leggja það á vald konungs, að ákveða það, á ábyrgð íslandsráðherra, hvar það skyldi gert, og mun sjálfsagt hafa verið gengið út frá því að ekki væri frágangssök að ganga að því, þótt það yrði í ríkisráðinu, en vitaskuld med þvi ófrávikjanlega skilyrái, ad téttarstada vor og sérstada rádheua vors í tikisrádinu i engurýrnadividþad, frá þvi sem nú er, og eptir skeyti ráð- herra verður ekki séð, að svo verði, þar virðist ekki gert ráð fyrir neinni breyt- ingu á stöðu ráðkerrans, og því slegið föstu, að Íslendingar ráði þvi einir með konungi sínum, hvar málin eru borin upp fyrir honum, og þar sem sagt er, að staðunnn skuli ákveðinn i eitt skipti fyrir öll, þar til breyting verður á rétt- arsambandi landanna, virðist það ekki geta haft sérstaklega mikla þýðingu, því að ákvæði, sem sett er með konungsúr- skurði má vitanlega alltaf breyta með úrskurði sömu stjórnarvalda, sem hann hafa sett. I þessu ákvæði virðist það eitt felast, að núverandi konungur muni ekki fáanlegur til þess, að breyta slíkum virskurði, og að íslendingar ekki geti þóttst vanhaldnir þótt þeir ekki fái slíka breytingu, svo lengi, sem ekki er gerð önnur skipun um samband landanna, en það virðist líka hljóta að vera undirskiiið, að miðað sé við það, að ekki verði sú breyting á kringumstæðunum að nauð- synin á því að málin séu borin upp ann- arsstaðar en í rikisráðinu verði brýnni, og að eins með þeim skilningi virðist mér íslendingar geta gengið að þessu skilyrði. En það hafa borist önnur tíðindi af þessu máh en símskeyti ráðherra. „Vísir" birtir í fyrradag svo látandi símskeyti, dags. daginn áður: Stjórnarskráin í ríkisráðinu í gær- dag. TJmræður prentaðar. Konung-

x

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi
https://timarit.is/publication/131

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.