Lögberg - 23.07.1896, Blaðsíða 4

4
LÖGBERG, FIMMTTTDAGINN 23. JULf 181)6,
LÖGBERG.
GefiS út að 148 PrincessSt., Winnii’EO, Man.
af The Lögberg Print’g & Pori.ising Co’y
(Incorporated May 27,1890),
Ritstjóri (Editor): Sigtr. Jónasson.
Business Manager: B. T. Björnson.
A wirlýnínerar : Smíí-nnglýsinRar í eitt skipti 25c
fyrir 30 ordeda 1 þml. dúlkslengdar, 75 cts um mán-
udion Á gtærri anglýsingum, eda anglýgingumum
lengri tíma, afsláttur eptir samningi.
n/mfada-skipf i kanpenda verdur ad tilkynna
skilðega og geta uin fyrverand’ bústad Jafnframt.
Utanáskript til afgreidslustofii Idadsins er:
Tiio Lögberg ■•ri»»fiiig: A I*ublánli. Co.
P. O. Box 3 «8,
Winnipeg, Man.
'Jtanáskrip^tfll ritstjórang er:
Kditor Lögberg,
P O. Box 368,
Winuipeg, Man.
... Samkv*mt lanðslögum er uppsögn kaupenda á
b1adiógiM,nema hannsje skaldlaus, þegar hann seg-
lr upp.—Ef kaupandi, sem er í skuld vid bladid flytur
Tistferlum, án þess að tilkynna heimilaskiptin, þá er
þad fyrir dómstólunum álitin sýnileg sönnum fyrr
prettvísum tilgangi.
— fimmtudaoikn 23. júlí 18VI6 —
N e 9an ni ale-sOg ui na r.
í þefisu blaði Lögbergs endar
neðmmáls- skáldsagan: „Æfintýri
kapteins Horns“, sem iiyrjaði um
á^ústmánaðar-lok í fyrra. Dómar
<3
inanna hafa verið misjafnir um
liana, sumurn þótt hún efnislítil O"
leiðinleg, en öðrum þótt hún góð og
skernmtileg. Vjer skulum aptur
taka það fram viðvíkjandi sögu
þeásari, að henni var hvervetna
li elt mjög í helztu blöðum landsins
Jiegar hún kom út, enda er hún að
vorutn dómi ágæt—vel rituð, per-
sónurnar einkennilegar og sögu-
þráðurinn óvanalega sterkur. J)ess
vegna vildum vjer leyfa oss að ráð-
leggja þeim, sern ekki hefur þótt
hún skemmtileg, svona í molum í
blaðinu, að lesa hana aptur nú, þegar
hún er öll komin út, og undrar oss
«f þeir þá ekki fa annað álit á henni.
Sagan verður nú bráðum til hept og
i kápu.
•])á byrjar nú lfka ný skáldsaga
í þessu blaði, „Rauðir demantar“, og
er hún eptiv hinn fræga skáldsagna-
h ifund Justin McCarthy, sem um
mörg ár hefur verið, og erenn,þing-
maður fyrir kjördæmi eitt írskt í
þingi Breta. Hann var um tíma
Jeiðtogi annars írska flokksins í
þinginu, en sagði formennsku flokks-
ini af sjer í vetur er leið, til þess að
geta því meir gefið sig við ritstörf-
um o. s. frv. Auk skáldsögu þess-
arar, sem hefur fengið mjög góðan
dóm hvervetna, hefur Justin Mc-
Carthy ritað ýmsar fleiri skáldsög-
ur, sem mikið hefur þótt varið í, t.
d. „A fair Saxos“, „A history of
OUR OWN TIMES“, DEAR LADY DlS-
DAIN“ o. s. frv. Vjej- vonum að les-
endum vorum þyki „Rauðir demant-
ar“ skemmtileg saga. Hún er meira
„spennandi" í heild sinni cn „Æfin-
týri kapteins Horns‘-, og verður
nokkuð styttri.
Skólanuál EngliindN.
Á meðan siðustu kosningar til
fylkispings og sambandspings stóðu
yfir, voru apturhaldsmenn að LalJa
pví frain að skólamilið væri ekki
mikilsvert mál, að pað væri í raun-
inni dautt, að frjálslyndi flokkurinn
hjeldí pví á lopti að eins í pólitisku
hagsmuna skyni o.s.frv. Dessir menn
vissu náttúrlega, að allt,sem peir voru
að segjal pessa átt, var rugl, en peim
var um að gera að leiða athygli manna
burt frá pessu mjög pýðingarmikla
máli—villa mönnum sjónir—og tókst
pað vonum framar.
t>essir pi.stular voru svo sem ekki
að upplýsa menn um, að barna-upp-
fræðslu spursnr.álið er, pegar öllu er á
botninn hvolft, hið pýðingarmesta
spursmál hvervetna í heiminum, að
framtíðar-velferð pjóðanna byggist
á pví hvernig æskulýðurinn er upp-
fræddur. t>eir voru ekki að skýra frá
pví, að allar aðal-pjóðir heimsins liafa
átt í baráttu útaf pessu sama spurs-
máli—barna-uppíiæðalu sp.irsmálÍDU
—að pað hefur verið uppi á Frukk-
landi og Pýzkalandi ekki alls fyrir
löngu, að í vetur sem leið var barátta
um pað á Iiússlandi, hvort barnaskól-
arnir ættu að vera óháðir klerka-
valdinu eða ekki—par urðu biskup-
arnir ofan á eins og við mátti búast—,
og að nm ekkert mál hefur verið
barist einsá pessu sfðasta pingi Breta
einsog einmitt um barna uppfræðslu-
rnálið—skólamál Englendinga.
Af pvf eins stendur á bjer í Can-
ada með barna-uppfræðslumálin eins
og stendur, álítum vjer vel við eiga
að fara nokkrum orðum um skólatnál
Englendinga og áhrif pau, sem pað
virtist ætla að hafa á apturhalds-
stjórnína par.
Maður má líta býsna langt aptur
f tfmann til að finna nokkra stjórn
sem var eins sterk f pinginu ög Salís-
bury stjórnin var eptir sfðustu al-
inennar kosningar á Stórbretalandi,
pegar hún tók við völdunum, en prátt
fyrir pað var barna-uppfræðslumálið
nærri búið að ríða henni að fullu.
Bretar hafa,eins og vjer hjeríCapada,
verið f vandræðum með pað apurs-
mál, hverskenar skóla-fyrirkomulag
peir ættu að hafa í landinu. Salis-
bury-stjórnin lagði nú í vor frumvarp
fyrir pingið sem, ef pað hefði orðið að
lögum, hefði umsteypt hinu núver-
andi fyrirkoinulagi; en pegar farið var
að ræða rnálið opinberlega, bæði í
blöðunum og á annan hátt, leið ekki
á löngu áður en stjórnin sá, að hún
hafði reist sjer hurðarás um öxl að
koma öðru eÍDs frumvarpi f gegnum
pingið, og pess vegna neyddist hún
til að taka pað aptur, svo pað varð
ekki að lögum í petta sinn, og pað
er mikið spursmál, hvort stjórnin
áræðir aptur að leggja pað fyrir
pingið.
Hið núverandi barnaskóla-fyrir-
komulag á Stóibretalandi er pannig,
að 8tjórnin veitir öllum barnaskólum
styrk, sem fullnægja vissum pekk-
ingar-skilyrðum, og upphæð styrksins
er miðuð við lærdóminn, sem prófin
sýna. En ríkiskirkjan euska reis upp
á móti pessu fyrirkomulagi af pvf, að
hún sá að skólar hennar liafa óhag af
pvf. Brezka stjórnin hafði sem sje
ekki einasta styrkt alla skóla, sem
fullnægðu vissum pekkingar-skilyrð-
um, heldur kom hún einnig skólum á
fót víða, par sem engir skólar voru.
Dar sem nú allur skóla-styrkur stjórn-
arinuar var miðaður við lærdóm kom
pað upp úr köfunum, að skólarnir
sem stjórnin kom á fót,og sem sniðnir
voru eptir pjóðskóla-fyrirkomulaginu
bæði hvað kennslu og próf snerti,
urðu miklu hlutskarpari en skólar
ensku kirkjunnar. I>að kom sem sje
í ljós, að kirkju-skólarnir urðu að
hætta við að kenna allt annað (t. d.
trúarbiögð) en pað, sem gert er ráð
fyrir að próf sje tekið í, ef peir áttu
að fá sinu tiltölulega skerf af stjórnar-
styrknum. Reynzlan hefur sýnt, að pó
ekki sje varið nema ^ klukkustund á
viku til að kenna annað, pá tefur pað
fyrir, og að jafuvel pó okkert annað
sje kenntá skóluin kirkjunnar en pað,
sem gert er ráð fyrir að próf sje tek-
in í, pá siglast peir samt aptur úr, af
pví peir hafa ekki söinu kennslu-
aðferð og áhöld og pjóðskólarnir.
Afleiðingin er, að kirkjuskólarnar eru
hvervetna að tapa áliti, en pjóð-skól-
arnir að vinna á sig meira álit.
Vfir höfuð er fólkið hlynntara
pjóðskólunum (sem skólanefnd, kosin
í skólahjeruðunum, ræður yfir líkt og
hjer í Canada), pví fólkinu fínnst að
pessir skólar standi nær sjer en
kirkjuskólarnir. £>etta sáu biskupar
og klerkar ensku kirkjunnar, og báðu
pvf apfurhalds-stjórniua á Englandi
að breyta skóla-löggjjöflnni sjer í hag.
t>annig var frumvarp pað, er Sijlis-
bury-stjórnin lagðí fyrir pingið, undir-
komið, og pess vegna barðist pjóðin
á móti pví.
„ITm ættjarðarást“.
t>ess liefur verið getið f Lögbefgi
áður, að út hafi komið nýlega tveir
fyrirlestrar eptir Mr. Einar Hjörleifs-
son, sem hann flutti f Reykjavík á
sfðastliðnum vetri. Annar peirra,
„Um ættjarðarást“, er prentaður í
Andvara petta ár. Hinn, „Um lestur
bóka“, kemur í Tfmariti Bökmennta-
fjelagsins petta ár. Sjerprentun af
báðurn pessum fyrirlestrnm liefur oss
borist fyrir nokkru siðan, og liugðum
vjer að peir mundu verða ser.dir
pannig til sölu hingað vestur, en par
eð r>ú virðist útsjeð irn p ið, pú li '/f-
um vjer ásett oss að láta Lögberg
færa mönnum einstöku kalla úr peim.
Auðvitað eru nokkrir hjor vestra sem
kaupa Þjóðvinafjel. og Bókuionntaf^o .
lags bækurnar, cn hinir oru langt um
fleirijgem nldrei sjá pær,en engir peir,
sem ekki munu með ánægju losa pá
litlu útdrætti úr possuin fyriilestrum
Mr. E II., sein vjer tökum upp f blað
vort. Kaflinn, sem hjor for á cptir, er
úr fyrirlestrinum „Utn ættjarðarást11:
„Jeg veit, að til er hjá mörgum
fræðimönnum vorum allmikill vís-
indalegur áhugi. fyrir bókinenntum
vorum, einkuin fornritnnum — við
yngri bókmenntirnar er nú allt minna
haft, naumast svo mikið, að mjer skilst,
að nemendur sjeu látnir líta í pær í
skólunum. Ogmiklareru úttölurnar,
jafnvel hjá suinuin inenntainönnum
pingsins, ef einhverjum dettur í hug
að rjetta peira ofurlitla bjálparhönd,
sem við bókmenntir eru að fást. Uin
fornritin er búið að skrifa ósköpin öll,
en fæst hefur pað verið pess eðlis, að
pað hafi getað haldið við áhuganutn á
peim hjá alpýðu inunna, pegar fleira
kom til sögunnar, sein um áhugann
gat keppt. Og pegar svo umræður
hefjast um annað cius atriði og pað,
hvort pjóð vor eigi nú f raun og veru
sumt af pví allragöfugasta, sem varp-
að heluryfir hana mestum bókmennta-
ljómanum, eins og Eddukviðurnar,
sem peir hafa deilt um dr. Finnur
Jónsson og dr. Björn M. Ólsen, pá
stendur víst fiestuin hjer uin bil á
sama — pað er að segja af peim, sem
hafa nokkurn pata af pví, rð pær um-
ræður hafi átt sjor stað. Og eðlilega
stendur fólki á sania um pað, hverjir
eigi Eddukviðrfrnar, af pví að peiin
stendur á saraa um Eddukviðurnar
sjálfar, eins Qg annað 4 bókmenntuni
voruin.
Slíkt sinnuleysi btafar vafalaust
með fram af pví, að bókmcnntafræð-
ingar vorir hafa lengst af setið fastir
í fornum orðmyndum, skýiingum á
pungskildum vísum — pvi allra-
Ijelegasta, sem til er f fornritum
yorum —r og ýipsu öðru, sem þeilar
alpýðumanna veitaekki viðtöku — til
allrar bamingju, liggur mjer við að
segja. P'ræðimönnum vorum hefur
pótt svo miklu merkilegra að komast
að DÍðurstöðu um, hvort fornmenn hafi
sagt Níall eða Njáll, lieldur en að
skýra fyrir mönnum, hvað vakað hafi
fyrir Njáli qg samtfðamönnum liaus,
hvernig peir hafi verið skapi farnir,
hvernig líf peirra hafi verið iunra og
ytrn, hverjar hafi veiið fullkomnunar-
hugsjðnir peirra o. s. frv., og í hverju
sje í ratin og veru fólgiu sú tnikla list
í fornrítum vorum, sem allur hinn
menntaði heimur d.iist aö, að svo
n iklu leyti seiu hann pekkir han.t.
I’ ræðiinenn Eugleudiiiga og Aineifku-
mauna liafa margbreyttan fjol8g3-
skap tií [>ess, að konia pessum pjóð-
um sor.i allrabezt f skilnincr um öað,
sem vakir fyrir Shakesjieare og öðr-
um helztu rithöfundum Jieirra, og fá
pær til að lesa ]>á æ meira og meira,
prátt fyrir allt pað nýj i hjá peim,
sein stöðugt f*r að ly ðja sjer lil rúni3,
shilja [>á botur og elska [>á meira.
Okkar fræðimcnn haft — skýrt vfsur
og yfirleitt látið par við sif j t. Afleið-
ingin er sú, að við erum að byggja
okkar oigiu bókmeDntum út úr okkar
eigin hugum og hjörtum.
En fjarri fer pvf, að [>ctta sje öll
ættjarðarástin, sem jeg enn hef minnzt
á. íslaud getur haft svo sterkt að-
dráttarafl fyrir inenu, að peir geti
ekki einu sinr.i fengið af sjer að
skreppa til 1( æreyja, og pó geturætt-
jarðarást peirra vcrið mjög lítils
virði.
Nái hún eingöngu ti| landsins,
er undir hætt við, að hún sje eitthvað
í ætt við baðstofuástina, sem suint
fólk ber í brjósti sjer. Jeg hef pekkt
vel efnaða kouu, sem hifðist við í eiu-
hverju pví versta baðstofuhreysi, sem
jcg lief nokkurn tíma komið inn í.
Þar var svo dimmt, að jeg, sem hafði
óvenjulega góða sjóu á æskuárutn
luínuiii, sá par ekki á bók um hádeg-
isbihð að vetrinum. Veggirnir voru
úpiljaðir, en eitthvað tvær fjalir voru
negldar á stoðirnar fyrir ofau rúmin,
og á pær fjalir lagði rakinn pykka,
fúla mygluskán. Gangurinn milli
rúmanna var álfka breiður og flór
milli fjósbása. Allt var eptir pessu.
Konan átti uppkomin börn, sem voru
hjá henni, og pau sárlangaði til að rífa
baðstofuna og reisa nýja. Þau lang-
aði til að fá svo mikið rúm inni, að
hægt væri að stiúa sjer við. Þau
langaði f hreinna lopt en moldar- og
myglufýlnna. Þau langaði til að fá
ofurlítið af blessuðu sólskininu inn
til sin. FJn móðir peirra treysti sjer
ekki til að una lífinu nokkurs staðar
annars staðar cn í [>essari baðstofu,
sem hún hafði svo lengi dvalið I. Og
börnin urðu að draga að fá sjer nýja
baðstofu pangað til móðir peirra var
dáin — og hún varð allra kerlinga
elzt. Það er ekki nrikið varið J sl(k$
ást, pótt aldrei neina hún sje við ætt-
jörðina bundin.
Og menn gcta verið daginn út og
daginn inn að rýna í Sslenzkar bækur,
og menn geta haft svo næma tilfinn-
ing fyrir íslenzkrij tungu, að peim
liggi við að fá krampa í hvert sinn,
540
iii
544
*
RAUDIR DEMANTAR.
r_.ni. kapituli. f*
t>að var komið laDgt fram á haust, og pá stóð
kona ein gömul skjálfandi í kulda næðingnum á af-
skekktri heiði einni á Skotlandi. Hún stóð úti fyrir
hrö'legum kofa, en í dyrunum á honum stóðu tveir
menn.
Hún hafði búið einsömul í pessum litla kofa f 5
eða 6 ár.
Kofinn var allra mesti ræfill, en samt skýldi
hann fyrir vindi, regni og fjúki, og pað var eina
heimilið, sem hún átti; mestallan tímanD, sem hún
hafði búið f kofanum einsömul, hafði hún með
óreglulegu, og stundum löngu, millibili fengið pen-
inga-upphæðir, opt mjög litlar, en aldrei stórar, frá
syni síuum, sem var sjómaður og var í siglÍDgum á
höfum, sem hfln vissi ekki einusinni hvað bjetu.
En i marga mánuði höfðu engir peningar komið
frá syni hennar og hún hafði getað inn unnið sjer
mjög Iftið á pessu tímabili. Stundum hefði hún orðið
aösvelta ef aðrir,sein von* nærri eins fátækir og hún
sjálf, hefðu ekki rjett henni hjálparhönd. Hvað leig-
I. KAPÍTULI.
FERÐAMENNIRNm.
Ferðamanna-klúbburinn áleit sig mjög merki-
lega stofnun. Klúbb-húsið var að norðanverðu við
St. James torgið, og var mikið og skrautlegt hús,
sem hafði verið nafntogað á tfð Georganna. Gestir,
sem gefnir voru fyrir bókmenntir, og sem komu á
klúbbinn, ljetu opt í ljósi, að peir fyndu til mikill.tr
andlegrar sælu pogar peir sæju hinn breiða gaDg og
hin rúmgóðu herbergi klúbbsins, sem prýdd voru
með hinu fagra skrauti aldarinnar sem leið. Þeir stað-
liæfðu, að ímyndunaraíl peirra vekti umliðinn tíma
ujip frá dauðum, að peir sæju blysin loga í höndum
pjónanna eins og pau hefðu gert forðum, að peir
sæju torgið fullt af tiurðarstólum og vjfgnum stór-
mennanna, að peir sæju í breiða stiganum pyrpingar
af svipum framliðinna stjórnvitringa, sendilierra,
herforingja, fyndinna lærdómsmanna,' skálda og
sama og að fá tvö pund um vikuna, ein3 og pjer
vitið, og petta fáið pjer á meðan pjer lifið.“
»Tvö pund um vikuna!“ hrópaði gamla konan,
öj^-augun skinu í skorpna, gamla andlitinu á henni
eins og tvö akurhænu-egg í hreiðri. „Eru pening-
arnir frá Andy?“
„Já, frá syni yðar“, sagði aðkomumaðurinn, og
par eð regninu jós nú niður og vindurinn var kaldur,
pá flýtti hann sjer að ljúka erindi sínu.
Ilann sagði gömlu konunni, að sonur hennar
liefði dáið í Suður-Ameríku, og að af pví, sem
hann hefði eignast par, fengi hún £104 á ári og
að hún mætti reiða sig á, að hún fengi pað á meðan
hún lifði. llann skýrði ekki frá—pví hon um var
ekki kunnugt um pað—að Shirley og Birrke hefðu
fengið upplýsingar um McLeish í San Francisco,
pegar peir voru að leita sjer upplýsinga um erfingja
skipshafnarinnar sem var á Caslor, sama manninn
og pelr höfðu fuudið dauðann í eyðimt'rkÍDni,
HggjanJ' á bakinu með gull-böggul á brjóstinu;
að peir hefðu fengið að vita lijá umboðsmanninum,
sem McLeish var vanur að láta sonda peninga til
inóöur sinnar, hvar gamla konan átti heíma, og að
peir, án pess að ráðfæra sig nokkuð við Horn kaptein
um pað, höfðu afráðið að hjálpa henni eitthvað.
Það, að peir höfðu haft hag af gullinu, sem
sonur liennar hafði farið burt með úr hellrunum, var
aðal-ástæðan fyrir pessum ásetningi peirra, og pó
pað liti út fyrir, að skozki sjómaðurinn hefði stolig