Lögberg - 27.11.1941, Blaðsíða 2

Lögberg - 27.11.1941, Blaðsíða 2
LÖGBERG, FIMTUDAGINN 27. NÓVEMBER, 1941 Ríkaáti maður íslands? Nokkrar sagnir wtn vest' firzka auðmann'uui og hqfÖ- ingjann Eggeri Hamnesson. Skráð hefir Gils Guðmundsson. Nokkru eftir aldamótin 1500 gerðist sá alburður, að norskur maður, Hannes Eggertsson að nafni, flutti búferlum til fslands. Hannes var maður mikils háflar Og mun hafa farið hingað til lands á vegum Danakonungs. Svo mikið er víst, að árið 1513 er hans getið í skjölum, og sézt þar að hann er umboðsmaður konungs sunnan og vestan á ís- landi. Tveim árum síðar er vald hans enn aukið að mun, en árið 1521 er hann skipaður hirðstjóri. Hannes kvæntist islenzkri konu, ágætrar ættar, Guðrúnu, dóttur Björns Guðnasonar í ögri, hins nafnkunna skörungs og bænahöfðingja. Reistu þau hjón bú að Núpi í Dýrafirði og gerðust brátt auðug að löndum og lausafé. Var Hannes dug- mikill maður, og virðist hafo verið allvel liðinn af lands- mönnum. Ekki kembdi hann hærurnar, andaðist á bezta aldri um 1530. Hélt Guðrún ekk.jo hans áfram búskapnum á Núpi og fór mikið orð af rausn henn- ar.— Meðal barna þeirra Núps- hjóna var Eggert, sem gerðist með aldrinum einna aðsópsmest- ur og mikilhæfastur allra is- lenzkra höfðingja á 16. öld. Verður hér sagt lítið eitt frá æfi hans og getið nokkurra sagna, sem af honum ganga. Eggert Hannesson mun vera fæddur um 1520. Hann var snemma víðförull, fór fyrst er- lendis með foreldrum sínum, dvaldi þá í Þýzkalandi, nam þýzka tungu, og batt þar þau bönd, sem aldrei áttu eftir að slitna síðan. Svo er að sjá, sem Ögmundur biskup Pálsson hafi tekið Eggert ungan í þjónustu sína. Má það ótrúlegt þykja, því vitað er a£ skjölum, að deil- ur miklar voru með þeim Hannesi Eggertss. og ögmundi. Hitt er þó ekki að síður óvé- fengjanlegt, að í Skálholti var Eggert komíð til menta, og fékk biskup á honum hinar mestu mætur. Sézt það á þvi, að ög- mundur sendir hann vart tvi- tugan i hinum vandasömustu erindagerðum, bæði til Þýzka- lands og Noregs. Dvaldi hann heilan vetur í Hamborg, og hef- ir sennilega stundað nám. Þar hitti hann Gissur Einarsson, góðvi'n sinn úr Skálholti, er ]>a hafði farið utan til að taka biskupsvígslu,- þótt frestun yrði á því að sinni. Voru þeir Egg- ert mjög samrýmdir um vetur- inn og bundust traustum vin- áttuböndum. Mun fátt hafa verið efnilegri aðkomumanna þar i borg, en þeir félagar, enda Business and Professional Cards Dr. P. H.T. Thorlakson 105 Medlcal Arta Bldg. Cor. Qraham og Kennedy Sts. Phone 22 866 Res. 114 ORENFELL BLVD. Phone 62 200 ST. REGIS HOTEL 285 SMITH ST., WINNIPEO • Pœgttepur og rólecrur bústaður l mÁObiki borgarinnor Herbergi $2.00 og þar yílr; meO baGklefa 62.00 og þar yfir. Agætar maltlCir 40c—60o ] Free Farking for Chteitt DR. B. H. OLSON Phones: 35 076 . 906 047 Consultatlon by Appointment Only Heimill: 5 ST. JAMES PLACE Winnlpeg, Manitoba Arthur R. Birt, M.D. 605 MEDICAL ARTS BLDG. Winnipeg Læknlngastofu-sími 23 703 Heimilissími 46 341 ScrfrœOinnur í öllu, er aO UúOsjúkdómum, lytur Viðtalstfmi: 12-1 og 2.30 til 6 e. li. Office Phone 87 293 Res. Phone 72 409' Dr. L. A. Sigurdson 109 MEDICAL, ARTS BLDG. Office Hours: 4 p.m.—6 p.m. and by appointment DR. B. J. BRANDSON 216-220 Medical Arta Bldg. Cor. Oraham og Kennedy SU. Phone 21 834—Office tlmar 3-4.30 Heimili: 214 WAVERLEY ST. Phone 403 288 Winnipeg, Manltoba DRS. H. R. & H. W. TWEED Tannlœfenmr • 40« TORONTO QEN. TRUSTS BUILDING Cor. Portage Ave. og Smith St. PHONE 16 645 WINNIPEG DR. ROBERT BLACK SérfræCingur I eyrna, augna, nef og hálssjukdomum 216-220 Medical Arts Bldg. Cor. Graham & Kennedy ViCtalstlmi — 11 til 1 og 2 til 6 Skrifstofusími 22 261 HelmlUssími 401 991 H. A. BERGMAN, K.C. ialensckur lögfræOingur Skrifstofa: Room 811 McArthur Bulldlng, Portage Ave. P.O. Box 1656 Phones 96 062 og 39 043 Dr. S. J. Johannesson 215 RUBY STREET (Beint suOur af Banning) Talslmi 30 877 ViStalstlmi 3—5 e. h. Dr. A. Blondal Physician & Surgeon 602 MEDICAL ARTS BLDG. Slmi 22 296 Heimili: 806 Victor Street Sími 28 180 Thorvaldson & Eggertson LögfræOingar 300 NANTON BLDG. Talsími 97 024 J. J. SWANSON & CO. LIMITED 808 AVENUE BLDG., WPEG. • Faateignasalar. Lelgja hús. Dt- vega penlngalán og eldsábyrgO, bifreiCaabyrgC o. s. frv. PHONE 26 821 DR. A. V. JOHNSON DentUt 606 SOMERSET BLDG. Telephone 88 124 Home Telephone 27 702 V A. S. BARDAL 848 SHERBROOOKE 8T. Selur Ilkklstur og annast um flt- farlr. Allur QtbunaOur sa becti. Ennfremur selur hann allskonmr mlnnlsvarCa og legsteina. . Skrlfstofu talslml 86 607 HeimlllH talsfml 501 6*2 vöktu þeir almenna athygli fyr- ir glæsimensku og gáfur. Svo vel voru þeir að sér í þýzkri tungu, að orð var á gert. Töl- uðu þeir málið sem innlendir væru, og fengust menn vart til að trúa því, að um útlendinga væri að ræða. Til marks um það er saga sú, er gengur af Gissuri, og á að hafa gerst í l>essari ferð. Sagan er svona: Þegar Gissui- kom til Hafnar, í því skyni að fá staðfestingu á biskupskjöri sínu, leitaði hann á fund konungs, eins og lög gera ráð fyrir. Fékk hann að velja um það, hvort hann vildi heldur tala latínu eða þýzku við kpn- unginn. Var þýzka mjög töluð við hirðina, enda var drotnin.íí'm þýzk, og hélt fram móðurmáli sinu. Gissur valdi þýzkuna og talaði svo fagurt mál, að drotn- ing féll í stafi, og vildi með engu móti trúa því, að um islenzkan mann væri að ræða. Tók hún öllum sönnunargögnum hans með hinni mestu tortryggni, en lét að lokum sækja islenzkan nánismann, til að prófa Gissur i íslenzkunni. Að því prófi loknu hafði drotning hinar mestu mætur á Gissuri, fyrir þýzkukunnáttu hans. Eftir að Eggert kom heim úr utanför sinni, settist hann brátt að á Vestfjörðum, þar sem hann átti ætt og óðal. Bjó hann að Niipi með móður sinni, fékk ærin mannaforráð vestur þar og lét til sín taka í mörgu. Þótti hann líkjast Birni afa sinum um dugnað og skörungsskap, og gerðist kappsmaður um fram- kvæmdir, málafylgjumaður mik- ill og héraðsríkur með afbrigð- um. Var svo komið árið 1552, er Otti Stígsson höfuðsmaður hvarf af landi brott, að hann sá engan færari til að taka við stöðu sinni, og hlaut Eggert þá höfuðsmannsembættið. Hafði hann þá stöðu í 2 ár og bjó á Bessastöðum. Síðan varð Egg- ert lögmaður, fyrst sunnanlands, en árið 1558 var hann kjörinn lögmaður nyrðra og fékk allar tekjur Barðastrandasýslu i lög- mannslaun. Kona Eggerts hét Sigríður. Hún var dóttir Þorleifs Gríms- sonar hins rika á Möðruvöllum, og óx auður Eggerts drjúgum við það kvonfang. Ekki var sambúð þeirra hjóna löng, því Sigríður varð skammlíf. Bjó Eggert um skeið ekkjumaður að Núpi, og var Guðrún 'móðir hans fyrir húinu með honum. Svo er sagt, að um þessar mundir hafi maður sá búið á Kirkjubóli i önundarfirði, sem Jón hét. Hann átti þrjár dætur. Voru tvær þeirra augasteinar og eftirlæti foreldra sinna, báru góð klæði og unnu það eitt, sem þær \ildu. Sú þrið.ja var oln- bogabarn. Klæddist hún hinum mestu tötrum og var höfð fyrir smalastelpu. Þá var það ein- hverju sinni, að Eggert átti leið u m önundarfjörð. Sló hann tjaldi sínu i úthögum skamt frá Kirkjubóli og lét þar fyrirberast um nótt. Að morgni voru hest- ar hans á brott, og sendi hann þá sveina sína að leita þeirra. Ló hann vakandi i tjaldi sinu um hríð. Þá verður hann þess var, að skuggi fellur á t.jaldið, og tekur nú að gefa þessu gætur. Eftir litla stund gengur hann fram og sprettir upp tjaldskör- inni. Sér hann þá að úti stend- ur stúlka ein, heldur tötralega klædd, en væn að yfirlitum. Yrðir hann á stúlkuna og spyr um hagi hennar. Stúlkan er feimin mjög, en segir þó sem var, að hún sé dóttir bónda og hafi það hlutverk að gæta fjár. Eggert bauð henni inn i tjaldið, og þáði hún það. Ræddust þau við um ýmsa hluti og fékk Egg- ert alt að vita um hagi hennar. Leizt honum vel á stúlkuna og þótti hún skýr og myndarleg. Féll svo vel á með þeim að lok- um, að þau sænguðu saman i tjaldinu. Að skilnaði tók Eggerl fram gullhring og dró á fingur henni. Bað hann stúlkuna að skilja hringinn aldrei við si^ framar. Síðan fór hún að smala kindum föður síns, en Eggert beiðí tjaklinu, þar til sveinarnir komu með hestana. Strax og þeir komu, var tjaldið tekið upp, og hélt Eggert því næst beina leið heim að Kirkjubóli. Jón bóndi tekur við honum ágæta vel, og er hinn kátasti yfir því, að hljóta heimsókn slíks höfð- ingja. Talast þeir við um hríð, unz Eggert spyr að dætrum bónda, eða hvort hann eigj þær engar. Kvað hann erindi sitt vera það, að biðja um eina þeirra fyrir þjónustustúlku. Bóndi komst nú allur á lofjt og tók þessu hið bezta. Kvaðst hann eiga tvær. dætur, er væru báðar vel til þess fallnar, að þjóna höfðingjum. Lætur hann síðan leiða inn eftirki'lisdætur sínar, hvora af anhari og voru þær báðar prúðbúnar. Eggert horf- ir á þær um stund, en vill hvoruga kjósa. Síðan spyr hann hvort bóndi eigi ekki þriðju dótturina. Nokkrar vöflur komu á bónda og færist hann undan. en Eggert krefur hann sagna sem ákafast. Að lokum gugnar karl, og segist raunar eiga þriðju dótturina, en hún sé hálfgerðuv aumingi og ekki mönnum sjá- andi. Eggert krafðist þess, að hún væri leidd fram, og var það gert. Hafði stúlkan verið klædd i hversdagsföt systra sinna og var með sjóvetlinga á höndum. Var hún nú hálfu feimnari og uppburðarminni en um morgun- inn. Þó fór nokkuð af henni feimnin, þegar hún þekti Eggert. Eggert gekk til stúlkunnar og spyr hana að heiti. Hún kvaðst heita Sesselja Jónsdóttir. Því na'st spyr Eggert, hvers vegna hún sé með vetlinga á höndum í hlýju veðri og skipar henni að taka þá ofan. Stúlkan verð- ur sein til og hreyfir ekki við vetlingunum. Eggert grípur um hendur hennar og dregur þá af henni. Glanvpar nú á gullhring- inn góða og verða allir hissa, en þ(') mest foreldrar stúlkunnar. Eggert spyr, hver hafi gefið henni hringinn, en hún þorði ekki með nokkru móti að stynja því upp. Segir hann þá alt eins og var, og kvaðst vilja hafa Sesselju sem þjónustu- stiilku og enga aðra. Varð svo að vera sem hann vildi, og hlaut bóndi að játa því. Síðan reið Eggert með Sesselju norður til Skutulsfjarðar og kevpti þar nóg af góðum kla'ðn- aði fyrir hana. Að því búnu héldu þau heim að Núpi, og bjuggu siðan saman eins og h.jón meðan Sesselja lifði. Var jafnan ástríki mikið á milli þeirra, og rénaði það ekki þótt árin liðu. Mjög var þessi sambúð á móti skapi Guðrúnar, móður Eggerts, og þótti henni sem sonur sinn hefði "tekið niður fyrir sig." Er sagt, að hún hafi oft komið til Sesselju, þegar Eggert var ekki heima, og boðið henni mikið fé, ef hún vildi flýja burtu. En jafnan hafði Sesselja svarað: "Betri er hann Eggert en alt þetta." Fór svo, að Guðrún fékk engu um þok-að. Kvæntust þau að lokum, Eggert og Sess- elja, en hún andaðist skömmu siðar. ' Hafði þeim þá orðið 5 barna auðið. Eins og fyr er að vikið, var Eggert fésýslumaður mikill og safnaðist honum slíkur auður, að hann varð ríkasti maður á íslandi um sína daga. Getur hann þess í fardögum 1576, að þá eigi hann yfir ellefu hundruð hundraða i jörðum. Þar við bætist svo allur kvikfénaður hans, silfur og slegnir peningar. Mun hann þó hafa auðgast drjúgum eftir það, og má ó- hætt slá fram þeirri spurningu, hvort Eggert hafi ekki verið auðugastur allra íslendinga fyr og síðar. Af börnum Eggerts eru það einkum tvö, sem koma við sögu. Ragnheiður og Jón. Segir sag- an, að Ragnheiður hafi verið talin beztur kvenkostur lands- Mikilvœg Tilkynning Til Bænda Allir bændur í Manitoha eru hér með mintir á að sækja um hina sérstöku verðuppbót (bonus), sem Sambands- stjórn hefir heitið þeim, ekki síðar en 30. nóvember. Finnið sveitarskrifara yðar tafarlaust. Ef yðar hluti er þegar skráður, skýrir hann yður frá því. Ef ekki, þá hefir hann undir hendi eyðublöð, sem hann veitir yður aðstoð til að fylla út. 1 héruðum, þar sem ekki er sveitarstjórn, snúi menn sér til skattheimtumannsins. ÞETTA ER ÁRÍÐANDI 30. NóVEMBER ER SfÐASTI DAGURINN D. L. CAMPBELL, Landbúnaðarráðherra Manitobafylkis. ins á sinni tíð, hvort heldur sem litið var á ætterni, auðlegð, feg- urð, gáfur eða gott hjartalag. Hún var gefin 16 vetra gömul einhver.ju glæsilegasta höfðingja- efni landsins, Magnúsi Jónssyni prúða. t'm Ragnheiði var þetta kveðið, er hún giftist: Hún var ung og vaxin vel, væn og siðlát bæði. Brúðurin kunni um blíðuþel, að bæta sorg og mæði.. Ragnheiður hét reflabrik rik af nöðrusandi. Hygg eg varla, að hittist slik hér á fsalandi. Þá var brúðguminn ekki síðri: Magnús ekki minsta hlaul v mekt og vingan seggja. Auðnán stóð hjá örvagaut æ til handa beggja. Virti hann meira vini en auð, va'iista hélt því dænii. Frá honum fór engin höndin snauð, til hans þó fátæk kæmi. Jón, sonur Eggerts, hlaut á unga aldri viðurnefnið "murti.'' Fékk hann hið bezta orð í æsku og þótti efni í höfðing.ja, en þá kom fyrir sá atburður, að hon- um varð ekki vært hér á landi. Lágu til þess þau drög, sem nú skal greina. Eftir að Eggert var orðinn lögmaður nyrðra, hafði hann aðsetur að Bæ á Rauðasandi, og rak þar stórbú. Taldist hann eiga jörðina, en þeir voru til, sem véfengdu eignarrétt hans. Kom þar, að Eggert lenti í deilu við Jón Grímsson í Síðunnila. sýslumann Mýrasýslu, sem gerði tilkall til staðarins og taldi hann eign sína. Varði Eggert mál sitt með oddi og egg, svo að Jón fékk litið að gert. Sei;ir sagaii, að eitt sinn hafi Éggert látið svo um mælt í viðurvist Jóns sonar síns, "að betra væri að kasta út einum manng.jöldum, en láta Bæ." Svo bar við einhverju sinni, meðan enn stóð í málastappi þessu, að Eggert átti leið suður á land. Gisti hann að Síðumúla, kvaðst vilja eiga tal við Jón og semja um deilur þeirra. Svo hittist á, að Jón var ekki heima. A'lt uin það var Eggert tekið með kostum og kynjum, og slegið upp veizlu á móti honum. Létu menn senda eftir Jóni, er verið hafði við heyskap á búi sínu í Norðurtungu. Kom Jón beint frá heyskapnum og sett- ist að veizlunni, þótt ekki væri hann prúðbúinn. Drukku menn fast um kvöldið, því vel var veitt og ósleitilega. Tóku þeir Jón og Eggert nú tal saman og ræddu um væringar þær, sem verið höfðu á milli þeirra. Kom þar brátt, að sitt sýndist hvor- um. Gerðust þeir hreyfir mjög og háva>rir. Harðnaði deilan eftir því sem lengra leið, og lenti loks í harðvitugri orða- sennu á milli þeirra. Alt í einu spratt upp Jón murti, með opinn hníf, stóran og biturlegan, og Iagði honum til nafna síns. Kom lagið á viðbeinið og rann ofan með því, svo að ekki sakaði stór- um. Vildi Jón Grímsson nú spretta upp og verja sig, en þeir sem næstir stóðu, tóku hann og hóldu honum. f sömu svifum lagði Jón murti til hans öðru sinni, og varð það banasár. Fyrir hermdarverk þetta var Jón dæmdur útlægur. — Kom Eggert honum utan til Hamborg- ar, þar sem hann átti miklar eignir. Þar settist Jón að, stað- festi ráð sitt og þótti hinn nýt- asti maður. Oft kom það fyrir að Eggert tók vetursetumenn, eins og aðrir stórbændur. Er ekki annars get- ið, en að hann hafi haldið ])á vel i mat og drykk, en hins krafðist hann fastlega, að þeir ynnu sleitulaust að öllum þeim verkum, sem fyrir komu. Eitt- hvert haust kom til Eggerts út- lendur maður, Jón Nesten að nafni. Hafði hann verið "fálka- fangari" undanfarin sumur, og bað nú Eggert að taka við sér sem vetursetumanni. Varð það úr, að Jón fór til Eggerts. Latur þótti hann til vinnu, en heimt- aði þó óspart að vel væri við sig gert, og var matvandur mjög. Eggert krafðist þess, að hann tæki sér eitthvað fyrir hendur, og skipaði honum að róa með vinnumönnum sinum um haust- ið. Jón fór i róður, en nauðug- ur þó. Er þess ekki getið, að vinnumönnum hafi orðið mikill stuðningur að liðsemd hans. Þegar úr róðri kom, tók hann upp á því, að steikja fiskinn og krydda á ýmsan veg, en það þótti hin mesta nýlunda, og gerðu menn óspart gabb að, ekki sízt Eggert. öðru sinni var það, að Eggert mætíi Jóni með tvo fiska. Sagði hann þá i háði: "Sjóddu annan og steiktu hinn." —¦ Margt fleira bar þeim Eggert á milli um veturinn. Fékst Jón eitthvað við verzlunar-prang og seldi flest dýrara en leyfilegt var. Kiom Eggert í veg fyrir þetta, og varð af fullur fjand- skapur með þeim Jóni. Kom þar, að Jón strauk á brott, og hugði fastlega á hefndir. Leið Námsskeið! Námsskeið! Nú er sá tími árs, sem ungt fólk fer að svipast um eftir aðgangi að verzlunarskólum borgarinnar; enda sannast þar hið fornkvcðna, að ekki er ráð nema i tíma sé tekið. Það borgar sig fyrir yður að finna oss að máli eða skrifa oss viðvíkjandi verzlunarskóla námsskeiðum; vér getum veitt yður þau hlunnindi, sem í hag koma. Simið eða skrifið við fyrstu hentug- leika. Upplýsingar á skrifstofu Lögbergs! THE COLUMBIA PRESS LIMITED 695 SARGENT AVENUE, WINNIPEG

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.